گورستان خاوران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۳۳′۲۵.۲″ شمالی ۵۱°۳۴′۱۵.۲۳″ شرقی / ۳۵.۵۵۷۰۰۰° شمالی ۵۱.۵۷۰۸۹۷۲° شرقی / 35.557000; 51.5708972

گورستان خاوران گورستانی است در تهران. مسئولان جمهوری اسلامی در تابستان ۶۰ تصمیم گرفتند که اعدام شدگان چپگرا را در تکه زمینی در مجاورت گورستان ارامنه و هندوها در جنوب شرقی تهران دفن کنند. در سال شصت تعدادی از اعدام شدگان بهائی و همچنین برخی از اعضای سازمان مجاهدین خلق که در درگیری مسلحانه کشته شده بودند، به تصمیم مسئولان جمهوری اسلامی، در این گورستان دفن شدند. کشف تعدادی گور دستجمعی جدید در تابستان ۶۷، گواه آن است که همه یا بخشی از قربانیان کشتار بزرگ زندانیان سیاسی در تابستان ۶۷، در گورهای جمعی در گورستان خاوران دفن شده‌اند. مسئولان این گورستان را لعنت آباد نامیدند. اما بستگان اعدام شدگان آنرا گلزار خاوران و یا به سادگی گورستان خاوران می‌نامند. از پائیز ۶۰، دولت جمهوری اسلامی به جامعه بهائیان، که پس از تخریب گورستان بهائیان در تهران محلی برای دفن فوت شدگان خود نداشتند، دستور داد که فوت شدگان خود را در بخشی مجزا از این تکه زمین دفن نمایند. (منابع ناصر مهاجر-http://iwsf.org/video_pop_2009.php، جعفر بهکیش و دیگران)

Khavaran.jpg

سابقه[ویرایش]

نوشتار اصلی: اعدام زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷

آیت‌الله حسین‌علی منتظری، که هنگام اعدام‌ها از مقامات رده‌بالای جمهوری اسلامی و قائم مقام رهبری بوده‌است، بعدها در خاطرات خود مطالبی درباره اعدام‌های سال ۶۷ نوشته‌است که نشان می‌دهد اعدام تمامی زندانیان سیاسی که تا آن زمان بر عقیده خود پابرجا بودند، به دستور روح‌الله خمینی، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی چند روز پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت توسط ایران، در اواخر تابستان سال ۱۳۶۷ انجام شده‌است.[۱][۲] و از مصطفی پورمحمدی وزیر کشور سابق دولت محمود احمدی‌نژاد و وزیر دادگستری دولت حسن روحانی به عنوان عضو هیئت سه نفره‌ای نام برده‌است که آن‌زمان هزاران تن از زندانیان سیاسی شامل اعضای سازمان مجاهدین خلق را که در حال گذراندن دوران محکومیت خود بودند مورد بازجویی قرار داده و به تشخیص خود دستور اعدام شمار زیادی از آنان را صادر کردند.[۳]

نام و تعداد دقیق اعدام‌شدگان آن سال هنوز کاملا مشخص نشده‌است. گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد شمار زندانیان سیاسی را که بدین شیوه و به صورت دسته جمعی اعدام شدند، ۱۸۷۹ نفر اعلام کرده‌است، هرچند آیت الله منتظری این رقم را در خاطرات خود بین ۲۸۰۰ یا ۳۸۰۰ نفر دانسته و تایید می‌کند که رقم دقیق را به‌خاطر ندارد.[۴] گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی نیز فهرستی از نامهای ۴۴۸۱ نفر که به گفته آنها به صورت دسته جمعی اعدام و دفن شده‌اند منتشر نموده‌اند.[۵]

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

قبرستان خاوران، پس از سه راه افسریه در جنوب شرق تهران، کیلومتر پانزده بلوار امام رضا که در واقع سرآغاز جاده تهران مشهد است، قرار دارد. این گورستان از چند بخش که متعلق به اقلیت‌های مذهبی است تشکیل شده‌است. به ترتیب از شرق ابتدا گورستان هندوها و بعد گورستان مسیحیان واقع است و سپس گورستان بهاییان و در کنار آن محل دفن زندانیان سیاسی قرار دارد. گورستان بهاییان دارای امکاناتی مانند محل پارک اتومبیل و غسالخانه و سرویس بهداشتی است، اما قطعه زندانیان سیاسی زمینی بایر و فاقد هرگونه امکاناتی است.[۶] پیش از دفن زندانیانیان سیاسی برخی این گورستان را لعنت آباد لقب داده بودند.[۷][۸][۹]

بزرگداشت یاد زندانیان اعدام شده[ویرایش]

تا چند سال کسی از محل دفن اعدام شدگان خبر نداشت و کسانی هم که خبر داشتند اجازه نداشتند در این محل حضور یابند اما از اواخر دهه ۷۰ هر سال در ماه شهریور خانواده‌ها و دوستان اعدام‌شدگان، و برخی از فعالان سیاسی و دانشجویی و کارگری برای گرامی‌داشت یاد اعدام‌شدگان در گورستان خاوران جمع می‌شوند و به سخنرانی و خواندن سرود می‌پردازند.

خانواده‌ها و فرزندان این اعدام شدگان به دلیل پنهان کردن همیشگی نوع مرگ پدران و مادرانشان همواره احساس می‌کنند که گناهی مرتکب شده‌اند یا خانواده‌شان ایرادی دارد. اما در گورستان خاوران که جمع می‌شوند و افرادی مانند خود را می‌بینند احساس آرامش و احساس هویت می‌کنند. خانواده‌های دفن شدگان با تخریب و بازسازی این گورستان مخالف هستند.

وقایع سال‌های ۱۳۸۷ و ۱۳۸۸[ویرایش]

در سال ۱۳۸۴ تعدادی از خانواده‌های اعدام شدگان به شهرداری تهران اجازه دادند که اقدام به ساماندهی گورستان خاوران کند اما شماری دیگر اعلام کرده‌اند که تنها در صورتی با ساماندهی موافقت خواهند کرد که چگونگی و زمان اعدام مدفون شدگان و محل دفن تک تک اعدام شدگان مشخص شود.[۱۰]

در سال ۱۳۸۷ عده‌ای از اعضای خانواده‌های دفن شدگان در گورستان خاوران از خاکبرداری گسترده با بولدوزر و کاشت درخت در محوطه گورستان خبر دادند. سازمان عفو بین‌الملل از مقام‌های ایران خواست که فورا به تخریب گورهای بی نام و نشان انفرادی و دسته جمعی در گورستان خاوران پایان دهند. کانون مدافعان حقوق بشر نیز از دولت ایران خواست تا نسبت به بازسازی گورستان خاوران اقدام کند.[۱۱] آیت‌الله منتظری در این باره گفت: «در رژیم سابق با مرده‌ها دیگر کاری نداشتند. آیا این قبرستان‌هایی که خراب می‌کنند قبرستان کفار بوده است؟ حتی در مورد کفار هم اهانت بر میت جایز نیست»[۱۲]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]