زندان اوین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۷′۴۶″ شمالی ۵۱°۲۳′۰۲″ شرقی / ۳۵.۷۹۶° شمالی ۵۱.۳۸۴° شرقی / 35.796; 51.384

زندان اوین

زندان اوین یکی از زندان‌های ایران و در منطقهٔ اوین درکه در منطقهٔ سعادت آباد تهران قرار دارد. ساخت این زندان در زمینی به مساحت ۴۳ هکتار از دهه ۱۳۴۰ آغاز شد و در سال ۱۳۵۰ افتتاح شد. زندان اوین امروزه رسماً عنوان بازداشتگاه موقت را دارد.[۱]

زمینی که در آن زندان اوین ساخته شده‌است، سابقا خانه سید ضیاءالدین طباطبایی، روزنامه‌نگار و نخست‌وزیر ایران بود.[۲]

دولت ایران مدعی‌ست که زندان اوین دارای یکی از مجهزترین کتابخانه‌ها در میان زندان‌های ایران است.[۳]

بندهای زندان اوین[ویرایش]

برخی از بندهای این زندان زیر نظر قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران نبوده و توسط سایر نهادها اداره می‌شود. برای مثال بندهای ۲۰۹ و ۲۴۰ این زندان که دارای سلول‌های انفرادی و چند نفره (موسوم به سوئیت) است در اختیار وزارت اطلاعات است.[۴] و بند ۲الف آن زیر نظر سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می‌باشد.[۵] تردد و حضور زندانیان سیاسی خارج از سلول‌ها فقط با داشتن چشم‌بند ممکن است.[۶]

بند ۲۴۰ زندان اوین، داری چندین طبقه و هر طبقه راهرویی طولانی دارد که شامل چندین سلول در طرفین است. درب هر سلول دارای دریچه کوچکی است و در پایین درب کوچکی مانند درب صندوق پست تعبیه شده، هر سلول تقریبا ۸ مترمربع است و درون هر سلول دستشویی، مستراح و دوش آب بوسیله یک پرده از اتاق سلول جدا شده‌است. هر سلول پنجره‌هایی نیز دارد که با در نظر گرفتن دزدگیرهای آن زندانی چاره‌ای جز آسمان ندارد. دیوارهای هر بند دست نوشته‌های زندانیان را شامل می‌شود. شعر، تاریخ ورود و خروج، علت دستگیری زندانی، هویت زندانی، دلتنگی‌های زندانی و ظلم‌های روا رفته به او از این قبیل نوشته‌ها هستند.

اگرچه این سلول‌ها برای یک زندانی طراحی شده اما به علت‌های مختلف، بیش از ظرفیت نیز استفاده شده که گاهی به ۶ الی ۷ نفر در یک سلول می‌رسید (بعد از انقلاب ۱۳۵۷).

بند ۳۵۰ (بند امنیتی یا کارگری) از بندهای عمومی اوین و زیر نظر قوه قضائیهاست که در گذشته بخش ۳ نامیده می‌شد. این بند ساختمانی دو طبقه است که در میان آن حیاطی مربع شکل قرار دارد. دو ضلع این مربع به اتاق‌های نگهداری زندانیان اختصاص دارد که تعداد آن‌ها در هرطبقه به هفت اتاق می‌رسد. دستشویی‌ها و حمام‌های این بند در یکی دیگر از اضلاع آن قرار دارد. هر اتاق تقریبا ۶ متر در ۶ متر بوده و تعداد متغیری زندانی را در خود جای می‌دهد. صرف غذا دور سفره‌های پلاستیکی و بر روی زمین انجام می‌شود و خدمات نظافتی و پذیرایی به‌صورت دوره‌ای توسط خود زندانیان انجام می‌شود. کسی که عهده‌دار این خدمات برای ۲۴ ساعت است، اصطلاحاً شهردار خوانده می‌شود.

در زندان اوین هر اتاق یک مسئول منتخب زندانیان دارد. در هر بند نیز یکی از زندانیان (وکیل‌بند) رابط اصلی با زندان‌بانان است. این بند دارای فروشگاه کوچکی است که امکان خرید مواد غذایی بسیار ساده همچون بیسکوئیت، خرما، تخم مرغ و مانند آن وجود دارد. در این بند معمولاً زندانیان حق دارند که هفته‌ای یک بار با اعضای درجه اول فامیل خود ملاقات از پشت شیشه داشته باشند البته مستندات موارد فوق مشخص نمی‌باشد .[۷]

بندهای ۷ و ۸ زندان اوین معمولاً به زندانیان با جرایم مالی اختصاص دارند. این بندها، به با کیفیت‌ترین بندهای زندان در کشور معروف هستند. این دو بند، جمعاً دارای ۱۰ سالن با ظرفیت اسمی هریک ۲۰۰ زندانی بوده که گاه پذیرای بیش از ۷۰۰ زندانی نیز می‌باشند.[۸]

قبل از انقلاب ۱۳۵۷[ویرایش]

پیش از انقلاب اسلامی ایران، اوین مستقیماً توسط ساواک اداره می‌شد.[۹] با آنکه ساختمان اولیه زندان شامل بیست سلول انفرادی و دو بند عمومی برای فقط برای ٣٢٠ نفر ساخته شده بود، در طی سالهای بعد به ساختمان های زندان چند بار اضافه شد به طوری که در سال قبل از آغاز انقلاب تعداد سلول های انفرادی تا پنج برابر (یعنی یکصد سلول انفرادی) در بند ٢٠٩ افزایش یافت. همین بند سه طبقه شامل شش اطاق بازجوئی در زیرزمین آن بود. یک حیاط اعدام، یک دادگاه، و بند های جداگانه برای زنان و زندانیان عادی هم ساخته شدند. مجموع این ساختمان ها دارای ظرفیت اسمی بالای یک هزار و پانصد نفر بودند اما تعداد زندانیان اوین بیش از دو برابر این ظرفیت اسمی بود. [۱۰] شرایط زندان اوین از نظر سختگیری با زندانیان به مراتب بد تر از زندان های بزرگ دیگر ایران بود اما از نظر غذا و سرویس های بهداشتی بهتر بود. [۱۱] زندانیان سیاسی از طیف ها و گروه های مختلف مخالف حکومت پهلوی بودند. مسن ترین زندانی سرتیپ علی اکبر درخشانی بود که در ٧ فروردین ١٣٥٧ در سن ٨٢ سالگی توسط ساواک دستگیر شد و همانشب در زندان اوین درگذشت. [۱۲] بر خلاف زندان قصر که شاهد فرار چندین زندانی در طی سال های سلطنت پهلوی بود، هیچ زندانی موفق به فرار از زندان اوین نشد. [۱۳]

روسای زندان اوین[ویرایش]

اعدام زندانیان سیاسی در دهه ۶۰[ویرایش]

نوشتار اصلی: اعدام زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷

اعدام زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷ (در بین برخی مخالفان نظام جمهوری اسلامی به «قتل‌عام تابستان ۶۷» معروف است)[۱۹][۲۰][۲۱][۲۲] واقعه‌ای بود که طی آن چندین هزار نفر از زندانیان سیاسی در زندان‌های نظام جمهوری اسلامی ایران، مخصوصاً زندان اوین و همچنین در زندان‌های سراسر ایران در ماه‌های مرداد و شهریور ۱۳۶۷ اعدام شدند.[۲۳][۲۴][۲۵][۲۶]

زندانیان سیاسی آن زمانِ تهران در زندان‌های اوین و گوهردشت نگهداری می‌شدند و پس از حکم روح‌الله خمینی، رهبر ایران، مبنی بر اعدام «مرتدین»، «ملحدین» و «دشمنان قسم خورده نظام جمهوری اسلامی» اعدام‌ها در سطحی وسیعی در زندان‌های اوین و گوهردشت و دیگر زندان‌های شهرهای دیگر ایران به مرحله اجرا گذاشته شد. اعتراض آیت الله حسین‌علی منتظری به اعدام‌های تابستان ۶۷ منجر به عزل و تبعید خانگی وی شد. وی درآن زمان قائم مقام روح‌الله خمینی، رهبر وقت جمهوری اسلامی بود.[۲۷]

زندانیان سیاسی مشهور زندان اوین[ویرایش]

برخی از زندانیان مشهور زندان اوین، که مدّتی از زندگی خود را در این زندان گذرانده‌اند به شرح ذیل اند:

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «زندان اوین بازداشتگاه شد». کمیته گزارشگران حقوق بشر. بازبینی‌شده در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۰. 
  2. کودتای سوم اسفند؛ نود سال بعد، بی‌بی‌سی فارسی
  3. «کتابخانه‌های زندان». دایرة المعارف کتابداری و اطلاع‌رسانی (نسخه آزمایشی). بازبینی‌شده در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۰. 
  4. «انتقال عبدالله مومنی به بند ۲۴۰ زندان اوین». ادوار نیوز. بازبینی‌شده در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۰. 
  5. «نامه جمعی از زندانیان بند۲۰۹ و ۲۴۰ زندان اوین به مراجع». پیک ایران. بازبینی‌شده در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۰. 
  6. احسان نراقی. «زندان به طور جدی». در از کاخ شاه تا زندان اوین. ترجمهٔ سعید آذری. چاپ اول. تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۷۲. ۳۶۳ به بعد. 
  7. احسان نراقی. «زندان به طور جدی». در از کاخ شاه تا زندان اوین. ترجمهٔ سعید آذری. چاپ اول. تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۷۲. ۲۸۹ و ۲۹۰. 
  8. «زندانیان بندهای هفت و هشت اوین، بیش از سه برابر ظرفیت». خبرنگاران سبز. بازبینی‌شده در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۰. 
  9. «زندان اوین بازداشتگاه شد». کمیته گزارشگران حقوق بشر. بازبینی‌شده در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۰. 
  10. ١٠٥ Abrahamian
  11. ١٠٨ و ١٠٩ Abrahamian
  12. خاطرات سرتیپ علی اکبر درخشانی، نشر صفحه سفید، تهران ۱۳۸۶ (ISBN 978-964-90582-2-1) پیشگفتار
  13. ١٠٥ Abrahamian
  14. «رئیس زندان اوین چگونه ترور شد؟ - شفاف». 
  15. «در پی صدور حکم تعلیق مقام‌های برکنار شده قضایی محاکمه می‌شوند». 
  16. «رییس جدید زندان اوین منصوب شد - عصر ایران». 
  17. «محمدعلی امانی رئیس اوین و عضوی از خانوادهٔ جنایتکار و غارتگر امانی». 
  18. «پرونده ناقض حقوق بشر: علی اشرف رشیدی اقدم - عدالت برای ایران». 
  19. ارگان مرکزی سازمان چریکهای فدایی خلق ایران
  20. کشتار زندانیان سیاسی در ایران و کوتاهی جامعه در دادخواهی. زمینه‌ها و پیشینه دموکراسی خواهی (رادیو فردا)
  21. قتل‌عام تابستان ۶۷ (راه توده)
  22. بزرگداشت خاطره اعدام شدگان سال ۶۷ در خاوران (رادیو فردا)
  23. سکوت روشنفکران داخل کشور در برابر کشتار ۶۷ (فرج سرکوهی - گذار)
  24. گورستان خاوران؛ مدفن بی نام و نشان اعدامیان (بی. بی. سی فارسی)
  25. با خاطره اعدامهای تابستان سال ۱۳۶۷ چه باید کرد؟ (بی. بی. سی فارسی)
  26. گورستان خاوران؛ مدفن بی نام و نشان اعدامیان (بی. بی. سی فارسی)
  27. آیت الله منتظری نقش پورمحمدی در اعدامهای سال ۶۷ را تأیید کرد (بی. بی. سی فارسی)
  28. مقاله «دفاع از مردم در برابر دیکتاتور» نوشته: شکرالله پاک‌نژاد (فرهنگ نوین . یادنامهٔ دانشیان)

منابع[ویرایش]

  • رضایی و سلیمی نمین، پاسداشت حقیقت:۱۴۲)
  • کتاب خاطرات آیت آلله منتظری
  • کتاب خاطرات آیت آلله خلخالی
  • کتاب عالیجناب سرخپوش و عالیجنابان خاکستری
  • Ervand Abrahamian, Tortured Confessions: prisons and Public Recantation in Modern Iran, University of California Press, Berkley and Los Angeles, 1999

پیوند به بیرون[ویرایش]

* کتابچه مستند لانه فساد - مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران درباره وضعیت داخلی و باندهای مافیایی در زندان اوین و زندان قزلحصار