بازداشتگاه اوین

زندان اوین

زندان اوین یکی از زندان‌های ایران و در منطقهٔ اوین درکه در منطقهٔ سعادت آباد تهران قرار دارد. ساخت این زندان در زمینی به وسعت ۴۳ هکتار از دهه ۱۳۴۰ آغاز گردید و در سال ۱۳۵۰ افتتاح شد. زندان اوین امروزه رسماً عنوان بازداشتگاه موقت را دارد.

زمینی که در آن زندان اوین ساخته شده‌است، سابقا خانه سید ضیاءالدین طباطبایی، روزنامه‌نگار و نخست‌وزیر ایران بود.

دولت ایران مدعی‌ست که زندان اوین دارای یکی از مجهزترین کتابخانه‌ها در میان زندان‌های ایران است.

بندهای زندان اوین

برخی از بندهای این زندان زیر نظر قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران نبوده و توسط سایر نهادها اداره می‌گردد. برای مثال بندهای ۲۰۹ و ۲۴۰ این زندان که دارای سلول‌های انفرادی و چند نفره (موسوم به سوئیت) می‌باشد در اختیار وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران بوده و بند ۲الف آن زیر نظر سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می‌باشد. تردد و حضور زندانیان سیاسی خارج از سلول‌ها فقط با داشتن چشم‌بند ممکن است. بند ۲۴۰ زندان اوین، داری چندین طبقه و هر طبقه راهرویی طویل دارد که شامل چندین سلول در طرفین می‌باشد. درب هر سلول دارای دریچه کوچکی است و در پایین درب کوچکی مانند درب صندوق پست تعبیه شده. هر سلول تقریبا هشت متر است و درون هر سلول دستشویی، مستراح و دوش آب بوسیله یک پرده از اتاق سلول جدا شده. اگرچه این سلول‌ها برای یک زندانی طراحی شده اما به علت‌های مختلف، بیش از ظرفیت نیز استفاده شده که گاهی به ۶ الی ۷ نفر در یک سلول می‌رسید(بعد از انقلاب ۱۳۵۷). هر سلول پنجره‌هایی نیز دارد که با در نظر گرفتن دزدگیرهای آن زندانی چاره‌ای جز آسمان ندارد. دیوارهای هر بند دست نوشته‌های زندانیان را شامل می‌شود. شعر، تاریخ ورود و خروج، علت دستگیری زندانی، هویت زندانی، دلتنگی‌های زندانی و ظلم‌های روا رفته به او از این قبیل نوشته‌ها هستند.

بند ۳۵۰ (بند امنیتی یا کارگری) از بندهای عمومی اوین و زیر نظر قوه قضائیه‌است که در گذشته بخش ۳ نامیده می‌شده‌است. این بند ساختمانی دوطبقه‌است که در میان آن حیاطی مربع شکل قرار دارد. دو ضلع این مربع به اتاق‌های نگهداری زندانیان اختصاص دارد که تعداد آن‌ها در هرطبقه به هفت اتاق می‌رسد. دستشویی‌ها و حمام‌های این بند در یکی دیگر از اضلاع آن قرار دارد. هر اتاق تقریبا ۶ متر در ۶ متر بوده و تعداد متغیری زندانی را در خود جای می‌دهد. صرف غذا دور سفره‌های پلاستیکی و بر روی زمین انجام می‌شود و خدمات نظافتی و پذیرایی به‌صورت دوره‌ای توسط خود زندانیان انجام می‌شود. کسی که عهده‌دار این خدمات برای ۲۴ ساعت است، اصطلاحاً شهردار خوانده می‌شود. در زندان اوین هر اتاق یک مسئول منتخب زندانیان دارد. در هر بند نیز یکی از زندانیان (وکیل‌بند)رابط اصلی با زندان‌بانان است. این بند دارای فروشگاه کوچکی است که امکان خرید مواد غذایی بسیار ساده همچون بیسکوئیت، خرما، تخم مرغ و مانند آن وجود دارد. در این بند معمولاً زندانیان حق دارند که هفته‌ای یک بار با اعضای درجه اول فامیل خود ملاقات از پشت شیشه داشته باشند البته مستندات موارد فوق مشخص نمیباشد .

بندهای هفت و هشت زندان اوین معمولاً به زندانیان با جرایم مالی اختصاص دارند. این بندها به با کیفیت‌ترین بندهای زندان در کشور معروف هستند. این دو بند، جمعاً دارای ده سالن با ظرفیت اسمی هریک ۲۰۰ زندانی بوده که گاه پذیرای بیش از ۷۰۰ زندانی نیز می‌باشند.

قبل از انقلاب ۱۳۵۷

پیش از انقلاب اسلامی ایران، اوین مستقیماً توسط ساواک اداره می‌گردید.

روسای زندان اوین

• محمد کچویی
• اسدالله لاجوردی

اعدام زندانیان سیاسی در دهه ۶۰

نوشتار اصلی: اعدام زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷

اعدام زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷ (در بین برخی مخالفان نظام جمهوری اسلامی به «قتل عام تابستان ۶۷» معروف است) واقعه‌ای بود که طی آن چندین هزار نفر از زندانیان سیاسی در زندان‌های نظام جمهوری اسلامی ایران، مخصوصاً زندان اوین و همچنین در زندان‌های سراسر ایران در ماه‌های مرداد و شهریور ۱۳۶۷ اعدام شدند. زندانیان سیاسی آن زمان تهران در زندان‌های اوین و گوهردشت نگهداری می‌شدند و پس از حکم روح الله خمینی، رهبر ایران، مبنی بر اعدام «مرتدین»، «ملحدین» و «دشمنان قسم خورده نظام جمهوری اسلامی» اعدام‌ها در سطحی وسیعی در زندان‌های اوین و گوهردشت و دیگر زندان‌های شهرهای دیگر ایران به مرحله اجرا گذاشته شد. اعتراض آیت الله حسین‌علی منتظری به اعدام‌های تابستان ۶۷ منجر به عزل و تبعید خانگی وی شد. وی درآن زمان قائم مقام روح‌الله خمینی، رهبر وقت جمهوری اسلامی بود.

زندانیان مشهور زندان اوین

برخی از زندانیان مشهور زندان اوین، که مدّتی از زندگی خود را در این زندان گذرانده‌اند به شرح ذیل اند:

• کرامت الله دانشیان
• علی‌اصغر بدیع‌زادگان
• سعید محسن
• رضا رضایی
• مهدی رضایی
• احمد رضایی
• خسرو گلسرخی
• بیژن جزنی
• احسان طبری
• محمود طالقانی
• عباس امیر انتظام
• زهرا کاظمی
• منوچهر محمدی
• اکبر محمدی
• شهرنوش پارسی پور
• اکبر گنجی
• محسن سازگارا
• امیر فرشاد ابراهیمی
• احمد باطبی
• حسین علی منتظری
• رامین جهانبگلو
• عرفان قانعی فرد
• حشمت طبرزدی
• حسن زارع زاده اردشیر
• عبدالله نوری
• غلامحسین کرباسچی
• محسن کدیور
• سعید امامی
• علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی
• مسعود رجوی
• محمد حنیف‌نژاد
• اسدالله لاجوردی
• ماشاالله شمس‌الواعظین
• سید حسین کاظمینی بروجردی
• هاله اسفندیاری
• رکسانا صابری
• روزبه حسین تهرانی
• رامین حسین تهرانی
• عبدالله رمضان زاده
• بنیامین قلی زاده
• محسن میردامادی
• امید دانا
• بهزاد نبوی
• احسان نراقی
• مصطفی تاج‌زاده
• محسن امین‌زاده
• محسن صفایی فراهانی
• احمد مفتی‌زاده
• مهدی خزعلی
• مازیار بهاری
• رامین پرچمی *

جستارهای وابسته

• زندان قصر
• زندان رجایی‌شهر
• زندان قزل‌حصار
• بازداشتگاه ۲۰۹
• بازداشتگاه توحید
• اعدام زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷
• فهرست زندانیان سیاسی دربند ایرانی در سال ۱۳۸۵

منابع

منابع

• رضایی و سلیمی نمین، پاسداشت حقیقت:۱۴۲)
• کتاب خاطرات آیت آلله منتظری
• کتاب خاطرات آیت آلله خلخالی
• کتاب عالیجناب سرخپوش و عالیجنابان خاکستری

پیوند به بیرون

* کتابچه مستند لانه فساد - مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران درباره وضعیت داخلی و باندهای مافیایی در زندان اوین و زندان قزلحصار

• در بند امنیتی زندان اوین چه می‌گذرد؟، گزارش فرشته قاضی از وضعیت بعضی بندهای اوین