آجودان
آجودان در اصل یک منصب نظامی است که معمولاً معادل گروهبان، سرجوخه، و یا استوار درنظر گرفته میشود.[۱] ولی در دوره قاجاریه و پهلوی چه بصورت انفرادی و چه بصورت ترکیب، به عنوان یک لقب قاجاری بهکار میرفتهاست.[۲]
محتویات |
[ویرایش] در زبان فارسی
واژه آجودان از زبان فرانسه به فارسی راه یافته و در ابتدای ورود، به صاحب منصبی در حد نایب اطلاق میشدهاست.[۳]
علاوه بر آجودان و آجودانباشی(رئیس آجودانان)، [۴] القاب ترکیبی و مناصبی همچون ژنرال آجودان، آجودان حضور، آجودان خلوت و آجودان مخصوص در دربار ناصرالدینشاه معمول بودهاست.[۵]
[ویرایش] تاریخچه
آغاز استفاده از این واژه در زبان فارسی، به دوران قاجار و سفر ژنرال کلود ماتیو فرانسوی به ایران باز میگردد. استفاده از این واژه ابتدا فقط در مناصب لشکری و نظامی معمول بود. سپس در دستگاه دیوانسالاری قاجار دچار دگرگونی گردید و به عنوان مقام و منصب اداری و همچنین لقب و نشان افتخاری استفاده شد.[۶]
رفته رفته استفاده از این لقب در مناصب درباری و کشوری چنان گسترده شد که اعطای این لقب از هیچ قانون منطقی پیروی نمیکرد و اختیار اعطای آن نیز به شخص شاه محدود نبود. پس از دوره قاجار و در دوره پهلوی نیز استفاده از این لقب معمول بودهاست.[۷]
[ویرایش] معروفترین آجودانها
از معروفترین افرادی که در دوره قاجار لقب آجودانی داشتهاند میتوان به این افراد اشاره نمود[۸]
- احمدخان آجودان حضور
- مهدیخان وزیر همایون
- سیدمحمد آقا مردک
- آقارضا اقبالالسلطنه(محل کار او به آجودانیه معروف شد)
- مرتضی قلیخان میرزا ژنرال آجودان حضور همایون
- سیفالدوله سلطان محمد میرزا ژنرال آجودان مخصوص مبارک
- علیرضا خان ژنرال آجودان
- میرزا سید محمد بقا آجودان
- پرنس ارفع[۹]
- محمدخان امیرعلایی (آجودان احمد شاه)[۱۰]
همچنین برخی از آجودانهای دوره پهلوی عبارتند از[۱۱]
- ادیب هویدا
- ناصر مشیری
- هدایتالله ذوالفقاری
- فریدون سررشتهداری
- سیروس فرزانه
- فرهنگ ممتاز
- عبدالله امیرخزعل
- سردار جاف
- مجید امینیان
- محمد خاتم(آجودان مخصوص شاه)
- غلامرضا پهلوی (آجودان ویژه شاه)[۱۲]
- سپهبد اسدالله صنیعی (آجودان بهایی محمدرضا پهلوی در دوره ولیعهدی)[۱۳]
[ویرایش] منابع
- ↑ Wikipedia, the free encyclopedia →Adjutant (بازدید: ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰)
- ↑ «آجودان». دائرهالمعارف اسلامی. بازبینیشده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
- ↑ «آجودان». لغتنامه دهخدا. بازبینیشده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
- ↑ «آجودانباشی». لغتنامه دهخدا. بازبینیشده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
- ↑ «آجودان». دائرهالمعارف اسلامی. بازبینیشده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
- ↑ «آجودان». دائرهالمعارف اسلامی. بازبینیشده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
- ↑ «آجودان». دائرهالمعارف اسلامی. بازبینیشده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
- ↑ «آجودان». دائرهالمعارف اسلامی. بازبینیشده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
- ↑ «ارفعالدوله رضا». راسخون. بازبینیشده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
- ↑ «رضا پهلوی از تولد تا کودتا». موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. بازبینیشده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
- ↑ «قانون راجع به الحاق یک بند به لایحه قانونی تعیین تکلیف کارکنان دربار سابق». سامانه قوانین و مقررات. بازبینیشده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
- ↑ «غلامرضا پهلوی». پژوهشکده باقرالعلوم. بازبینیشده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
- ↑ «بهائیت و رژیم پهلوی». منتظران. بازبینیشده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.