آجودان

آجودان افسری است که فرماندهان بلندپایه را در امور مختلف، برای پیشبرد وظایف آنان یاری می‏‌کند.

آجودان در اصل یک منصب نظامی است که معمولاً معادل گروهبان، سرجوخه، و یا استوار درنظر گرفته می‌شود. ولی در دوره قاجاریه و پهلوی چه بصورت انفرادی و چه بصورت ترکیب، به عنوان یک لقب قاجاری به‌کار می‌رفته‌است.

در زبان فارسی

واژه آجودان از زبان فرانسه به فارسی راه یافته و در ابتدای ورود، به صاحب منصبی در حد نایب اطلاق می‌شده‌است.

علاوه بر آجودان و آجودان‌باشی(رئیس آجودانان)، القاب ترکیبی و مناصبی همچون ژنرال آجودان، آجودان حضور، آجودان خلوت و آجودان مخصوص در دربار ناصرالدین‌شاه معمول بوده‌است.

تاریخچه

آغاز استفاده از این واژه در زبان فارسی، به دوران قاجار و سفر ژنرال کلود ماتیو فرانسوی به ایران باز می‌گردد. استفاده از این واژه ابتدا فقط در مناصب لشکری و نظامی معمول بود. سپس در دستگاه دیوانسالاری قاجار دچار دگرگونی گردید و به عنوان مقام و منصب اداری و همچنین لقب و نشان افتخاری استفاده شد.

رفته رفته استفاده از این لقب در مناصب درباری و کشوری چنان گسترده شد که اعطای این لقب از هیچ قانون منطقی پیروی نمی‌کرد و اختیار اعطای آن نیز به شخص شاه محدود نبود. پس از دوره قاجار و در دوره پهلوی نیز استفاده از این لقب معمول بوده‌است.

معروف‌ترین آجودان‌ها

از معروف‌ترین افرادی که در دوره قاجار لقب آجودانی داشته‌اند می‌توان به این افراد اشاره نمود

• احمدخان آجودان حضور
• مهدی‌خان وزیر همایون
• سیدمحمد آقا مردک
• آقارضا اقبال‌السلطنه(محل کار او به آجودانیه معروف شد)
• مرتضی قلیخان میرزا ژنرال آجودان حضور همایون
• سیف‌الدوله سلطان محمد میرزا ژنرال آجودان مخصوص مبارک
• علیرضا خان ژنرال آجودان
• میرزا سید محمد بقا آجودان
• پرنس ارفع
• محمدخان امیرعلایی (آجودان احمد شاه)

همچنین برخی از آجودان‌های دوره پهلوی عبارتند از

• ادیب هویدا
• ناصر مشیری
• هدایت‌الله ذوالفقاری
• فریدون سررشته‌داری
• سیروس فرزانه
• فرهنگ ممتاز
• عبدالله امیرخزعل
• سردار جاف
• مجید امینیان
• محمد خاتم(آجودان مخصوص شاه)
• غلامرضا پهلوی (آجودان ویژه شاه)
• سپهبد اسدالله صنیعی (آجودان بهایی محمدرضا پهلوی در دوره ولیعهدی)