پلیس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
یک افسر پلیس آلمانی در هامبورگ.

پلیس[۱] کسی است که مامور اجرای قانون است.[۲] ریشه این کلمه از کلمه یونانی πόλις به معنی شهر گرفته شده‌است.[۳] پلیس‌ها به چند دسته پلیس یونیفرم‌دار، پلیس بزرگراه، یگان ویژه، پلیس نظامی و پلیس مخفی تقسیم می‌شوند.[۴]

تاریخچهٔ پلیس درایران[ویرایش]

پلیس ایران

ایران در بیش از دو هزار سال قبل و در دوران سلسله هخامنشیان اولین بنیانگذار سیستم حکومتی گسترده امپراطوری می‌باشد. از آنجا که هر حکومتی نیازمند به نظم و امنیت می‌باشد در نتیجه کشور ایران انواع سیستمهای ایجاد نظم و امنیت را در طی تاریخ مورد آزمایش قرار داده است.[۵]

اما پلیس نوین در ایران حدود ۱۰۰ سال پیش توسط ناصرالدین شاه که در سفر خود به اروپا کرده بود آموخت و با استخدام کردن یک مستشار بلژیکی این سیستم نوین پاسبانی را پایه‌گذاری کرد.[۶]

پلیس ایران در زمان شاه به دو قسمت ژاندارمری و پلیس شهری تقسیم می‌شد.[۷]

نام پلیس در زمان‌های مختلف تاریخ[ویرایش]

  • دوره اسلامی: محتسب، شرطه، شحنه، معاون، متوالیالشرطه، صاحب‌الجسر، امرالجسر (امرالجسرین)، درابون، عامله الشرطه، والی الحرب، عسس، عسش‌باشی، حاکم، حافظ، صاحب‌المدینه، صاحب‌اللیل، طواف‌اللیل، احداث
  • دوره صفوی: دیوان بیگی داروغه، میرشب گزمه، شبگرد، پاکار، کشیکچیان دربندها، محتسب‌الممالک، کلانتر، اداره‌احداث
  • دوره افشاریه: داروغه، کدخدا، سرهنگ، خلیفه، نواب، پاسبان
  • دوره زندیه: داروغه، کلانتر، محتسب، نقیب، میرشب، گزمه
  • دوره قاجار: نسقچی، فراشباشی، ده‌باشی، پنجاه‌باشی، یوزباشی، میرغضب (ماموراعدام)، گزمه، میرشب شبگرد، داروغه، کلانتر
  • دوره پهلوی: پاسبان، ژاندارم، پلیس، آجان
  • دوره جمهوری اسلامی ایران: کمیته، نیروی‌انتظامی (ناجا)، پلیس

واژه پاس‌وَر[ویرایش]

پس از آنکه در ابتدای انقلاب ایران واژه‌ای برای جایگزینی «پلیس» پیدا نشد، در سال ۱۳۸۸ واژه پارسی «پاس‌ور» از سوی نیروی انتظامی ایران جایگزین واژه «پلیس» شد.[۸] واژه "پاس ور" در لغت نامه دهخدا به معنای پلیس است. بر همین اساس این واژه مرکب از "پاس" به معنای نگهبانی و "ور" از ریشه ورزیدن است.[۸]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. فرهنگ معین تک جلدی مدخل پلیس صفحه ۲۵۹ انتشارات سرایش ISBN 964-92035-6-7
  2. Wikipedia contributors, "Police," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Police&oldid=281672860 (accessed April 7, 2009).
  3. police”.  Retrieved on 2007-02-08.
  4. Wikipedia contributors, "Police," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Police&oldid=281672860 (accessed April 7, 2009).
  5. «Iran Police»(فارسی)‎. پرتال پلیس ایران. بازبینی‌شده در ۲۶ آوریل ۲۰۰۹. 
  6. «Iran Police»(فارسی)‎. پرتال پلیس ایران. بازبینی‌شده در ۲۶ آوریل ۲۰۰۹. 
  7. «Iran Police»(فارسی)‎. پرتال پلیس ایران. بازبینی‌شده در ۲۶ آوریل ۲۰۰۹. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ «پلیس ایران، "پاس ور" شد». بی‌بی‌سی فارسی، ۱۱ اسفند ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۸ اسفند ۱۳۹۳. 

پیوند به بیرون[ویرایش]