عملیات مرصاد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
(مجاهدین خلق:فروغ جاویدان)
(جمهوری اسلامی:عملیات مرصاد)
Mersad.jpg
تجهیزات ارتش مجاهدین نابود شده در سال ۱۳۶۷
زمان مرداد ۱۳۶۷
مکان مرزهای غربی ایران
نتیجه پایان جنگ ایران و عراق
علت جنگ سازمان ملل متحد، برای پایان یافتن جنگ و ایجاد آتش بس، به هر دو سمت درگیر فشار می‌آورد. ازاین‌رو صدام حسین برای اینکه از فرصت پیش آمده در پایان جنگ و قبل از آتش بس استفاده کند، تصمیم می‌گیرد حمله مجددی را به خاک ایران طرح ریزی و اجرا کند.
تغییرات سرزمینی اکثر نیروهای ارتش ایران از خاک عراق بیرون رانده شدند به جز در جبهه شمالی، ایران آبراهه اروند رود را دست گرفت
جنگندگان
Mojahedin Khalgh - Logo.gif مجاهدین خلق ایران
Flag of Iraq.svg عراق
Flag of Iran.svg ایران
Flag of Kurdistan union.pngپیش‌مرگهای کرد
فرماندهان
Mojahedin Khalgh - Logo.gif مسعود رجوی پرچم ایران علی صیاد شیرازی
نیروها
۱۵۰۰۰ نفر ۱۰٬۰۰۰ نفر
تلفات
۲۰۰۰ نفر کشته[۱]
۱۴۰۰ نفر اعدام‌شده
۴۰۰ نفر کشته

عملیات مرصاد یا عملیات فروغ جاویدان نام نبردی است که میان ارتش جمهوری اسلامی ایران و سازمان مجاهدین خلق در اواخر جنگ ایران و عراق، در سال ۱۳۶۷ درگرفت. پس از چند روز درگیری درنهایت نیروهای ارتش ایران پیروز شدند و عملیاتی که توسط سازمان مجاهدین خلق طرح‌ریزی و اجرا شده بود شکست خورد. تعداد زیادی از نیروهای مهاجم در این نبرد کشته شدند.

پیش زمینه[ویرایش]

شش روز پس از قبول قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت توسط ایران و در شرایطی که نیروهای عراقی با زیر پا گذاشتن توافقات این قطعنامه، مجدداً به خرمشهر حمله کرده و تا آستانهٔ تصرف آن پیش رفته بودند، سازمان مجاهدین عملیاتی با نام فروغ جاویدان را آغاز کرد.

مسعود رجوی در شب آغاز عملیات گفت: «براساس تقسیمات انجام شده، ۴۸ ساعته به تهران خواهیم رسید... کاری که ما می‌خواهیم انجام دهیم در حد توان و اشل یک ابرقدرت است؛ چون فقط یک ابرقدرت می‌تواند کشوری را ظرف این مدت تسخیر کند... از پایگاه نوژه هم ترسی نداشته باشید؛ هر سه ساعت به سه ساعت دستور می‌دهم هواپیماهای عراقی بیایند و آنجا را بمباران کنند. پایگاه هوایی تبریز را هم با هواپیما هر سه ساعت به سه ساعت مورد هدف قرار خواهیم داد... علاوه بر آن، ضد هوایی و موشک سام ۷ هم که داریم... هوانیروز عراق تا سرپل ذهاب به‌همراه ستون‌ها خواهد بود. از نظر هوایی ناراحت نباشید چون هواپیماهای عراقی پشتیبان ما هستند و تمام ماشین‌ها به صورت ستون حرکت می‌کنند.»[۲][۳]

نبرد[ویرایش]

در آن تاریخ نیروهای نظامی موسوم به سازمان مجاهدین خلق فاصله‌ی تنگه پاتاق تا منطقه چهارزبر در ۳۴ کیلومتری کرمانشاه را با سرعت خیلی زیاد طی کردند. علت سرعت بالای حرکت ستون‌های نظامی مجاهدین عدم حضور قوای نظامی در غرب کشور بود. به دلیل هجوم سنگین ارتش عراق به جبهه جنوب (استان خوزستان) بخش عمده‌ای از توان نظامی ایران در جبهه‌های جنوب غربی مشغول دفع تهاجم عراق بودند. به همین دلیل در برابر حرکت ستون‌های مجاهدین مقاومتی وجود نداشت. نیروهای ایران در جایی که نیروهایشان برتری نسبی داشت به کمین نشستند و در منطقه چهار زبر، با احداث تعدادی خاکریز و یک خط دفاعی مستحکم در انتظار ایشان بودند. چند تا از گردان‌های عملیاتی در این جبهه گردان مقدادوگردان حمزه از لشکر ۲۷ محمد رسول الله و تیپ انصارالحسین همدان بودند.

این عملیات سه روز به طول انجامید. در روز اول هدف سد کردن هجوم مجاهدین خلق بود. در روز دوم حرکت نیروی زمینی صورت گرفت که با پشتیبانی بسیار قوی نیروی هوایی و هوانیروز همراه شد و در روز سوم یگان‌های مجاهدین خلق به کلی منهدم شدند. فرماندهی این عملیات بر عهده علی صیاد شیرازی بود که در سال ۱۳۷۸ توسط سازمان مجاهدین خلق ایران ترور شد.

واژه عربی «مرصاد» به معنی کمین است. این نام بخاطر کمین برنامه ریزی شده‌ای که نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران انجام داده بودند برای این عملیات در نظر گرفته‌شد.

در روز اول عملیات نیروی هوایی ایران وارد عمل نشد زیرا در آن زمان پایگاه نوژه بمباران شده بود و انجام عملیات پاکسازی باند فرود قدری فرصت را از آنها گرفت. به همین دلیل نیروی هوایی با یک روز تاخیر عملیات را ادامه داد.

هاشمی رفسنجانی در این مورد گفت «جنگ و صحنه به گونه‌ای درست شده بود که اینها توی کیسه آمدند و ما در کیسه را بستیم. تدارک منافقین خیلی وسیع بوده و ضربه وارده بر آنها خیلی عمیق است. ۱۲۰ تانک زرهی دجله، ۶۰ نفربر و ۶۰۰ خودرو دیگر، حدود ۵۰۰۰ رزمنده و همین تعداد پشتیبانی و تدارکچی و طرح رسیدن به تهران، خیلی احمقانه و ساده لوحانه و هفتاد درصد انهدام»[۴]

در عملیات مرصاد بیش از ۴ هزار و ۸۰۰ نفر از نیروهای منافقین کشتته و زخمی شدند و در میان کشته شدگان و اسرا تعداد زیادی از کادرهای سازمان و فرماندهای تیپ ها نیز وجود داشت. پس از پایان عملیات، تنگه چهارزبر، تنگه مرصاد نام گرفت.[۵] فیلم مستند کیش و مات به کارگردانی نوید مرادی از جمله فیلم هایی هست که درباره این عملیات ساخته شده است . این فیلم به چگونگی شکل گیری عملیات فروغ جاویدان تا پایان عملیات و شکست مجاهدین خلق ایران می پردازد . این مستند با نگاهی نو اقدام به بازخوانی پرونده عملیات فروغ جاویدان نموده و زوایای پنهانی از این عملیات و نابودی بیش از یک سوم نیرو های مجاهدین خلق را آشکار میکند . نوید مرادی کارگردان این فیلم بشکلی زیبا و جذاب تمامی رخدادهای این عملیات را از نگاه اعضای مجاهدین خلق ایران روایت می کند .

پانویس[ویرایش]

  1. علیرضا برزگر. روزشمار جنگ تحمیلی عراق با جمهوری اسلامی ایران. تهران: سروش، ۱۳۷۹. ۲۲۵. 
  2. A Gulf Truce Leaves Rebels In a Quandary New York Times (August ۲۸، ۱۹۸۸)
  3. بی بی سی
  4. بی بی سی
  5. کمینگاهی جهنمی به نام مرصاد پایگاه خبری افکارنیوز

پیوند به بیرون[ویرایش]