اکبر هاشمی رفسنجانی
- «هاشمی رفسنجانی» تغییر مسیری به این صفحه است. برای کاربردهای دیگر هاشمی رفسنجانی (ابهامزدایی) را ببینید.
 |
|
| شناسنامه | |
|---|---|
| نام کامل | اکبر هاشمی بهرمانی |
| معروف به | علیاکبر هاشمی رفسنجانی |
| زادروز | ۳ شهریور ۱۳۱۳ (سن: ۷۷ سال) |
| زادگاه | بهرمان. رفسنجان، ایران |
| همسر | عفت مرعشی |
| فرزندان | فاطمه.محسن.فائزه.مهدی. یاسر |
| پدر و مادر | میرزاعلی بهرمانی. ماهبیبی صفریان |
| خویشاوندان سرشناس | محمد هاشمی رفسنجانی |
| دین | اسلام |
| اطلاعات سیاسی | |
| تاریخ ریاست | ۱۲ مرداد ۱۳۶۸ تا ۱۲ مرداد ۱۳۸۶ |
| پیش از | سیدمحمد خاتمی |
| پس از | سیدعلی خامنهای |
| معاون(های) اول | حسن حبیبی |
| جناح سیاسی | جامعه روحانیت مبارز کارگزاران سازندگی |
| پستهای دیگر | رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام رئیس مجلس خبرگان رهبری عضو شورای انقلاب رئیس مجلس شورای اسلامی |
| وبگاه رسمی | hashemirafsanjani.ir (غیر قابل دسترس) [۱] |
| امضا |  |
اکبر هاشمی بهرمانی (زادهٔ ۳ شهریور ۱۳۱۳ در بهرمان) مشهور به اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ایران است. او چهارمین رئیس جمهور ایران (در بین سالهای ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶) بوده و به عنوان یکی از پرنفوذترین شخصیتهای سیاسی جمهوری اسلامی شناخته شدهاست. وی همچنین در جایگاههای مختلفی مانند ریاست مجلس شورای اسلامی (بین سالهای ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۸) حضور داشته و در ضمن در چهار دورهٔ متوالی نایب رییس اول مجلس خبرگان رهبری بودهاست. همچنین سابقه ریاست مجلس خبرگان رهبری پس از درگذشت علی مشکینی تا ۱۷ اسفند ۱۳۸۹ را دارد.
محتویات |
زندگی شخصی
علیاکبر در سال ۱۳۱۳ در روستای بهرمان و در خانواده نسبتاً پولدار زاده شد. او فرزند میرزاعلی هاشمی بهرمانی و ماهبیبی صفریان است. میرزاعلی مردی با اندکی تحصیلات حوزوی و از باغداران و تاجران پسته بهرمان از توابع بخش نوق رفسنجان بودهاست. او در کنار ۸ فرزند دیگر (۴ برادر و ۴ خواهر) بزرگ شد. در سال ۱۳۳۷ با عفت مرعشی که دختری از خانواده روحانی و از نوادگان سید محمد کاظم طباطبایی یزدی است ازدواج نمود. ثمره این ازدواج ۵ فرزند به ترتیب به نامهای فاطمه، محسن، فائزه، مهدی و یاسر است. دو دختر او با دو پسر حسن لاهوتی اشکوری امام جمعه سابق رشت و از دوستان او در زندان، (که یکی پزشک و دیگری دندانپزشک است) ازدواج کردند. از بین دختران او تنها فائزه هاشمی وارد سیاست شد و یک بار نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی شد. فاطمه هاشمی نیز تا سال ۱۳۸۸ در بنیاد امور بیماریهای خاص فعالیت داشت و محسن هاشمی رئیس سابق مترو تهران بودهاست. مهدی هاشمی نیز مسئولیت هایی مانند ریاست سازمان بهینه سازی مصرف سوخت و ریاست مرکز تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی را برعهده داشته است.[۲][۳][۴] [۵][۶]
هاشمی در سن ۵ سالگی تحصیل را از مکتبخانهای در نوق آغاز نمود. در سن ۱۴ سالگی به قم رفت و به تحصیل علوم دینی پرداخت. اساتید وی در حوزه علمیه قم سید حسین طباطبایی بروجردی، روحالله خمینی، سید محمد محقق داماد، محمدرضا گلپایگانی، سید محمدکاظم شریعتمداری، عبدالکریم حائری یزدی، شهابالدین نجفی مرعشی، محمدحسین طباطبائی و حسینعلی منتظری بودهاند.[۷][۸] او با وجود نگرش ضد غربی انقلابیون، او سفرهای زیادی از ژاپن در شرق تا ۲۰ ایالت از ایالات متحده در غرب نمود.[۹]
دارایی
خانواده هاشمی نام خانوادگی خود را از یکی اجداد خود به نام حاج هاشم که از ملاکهای منطقه نوق بود، گرفتهاند.[۱۰] زمانی که علیاکبر هاشمی رفسنجانی زاده شد، پدرش باغدار و تاجر پسته نسبتاً پولداری بود.[۱۱]
با گذشت سی سال از انقلاب مجید انور او را یک میلیونر معرفی میکند.[۱۲] نام او همچنین در مجله فوربز زیر عنوان «ملاهای میلیونر» منتشر شدهاست.[۱۳] بر اساس یک گزارش کنگره آمریکا، تنها تجارت پسته تعاونی پستهکاران رفسنجان که باغهای پسته او را زیر نظر پسرعموی او اداره میکند، سالانه بالغ بر ۷۴۶ میلیون دلار است.[۱۴]
بر اساس یک تحقیق ژورنالیستی، منشاء ثروت او آشنایی با سید ابوالفضل تولیت، میلیاردر ایرانی است که سالها پیش از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، ثروت خود را از طریق هاشمی وقف انقلاب کرد. هاشمی با شراکت محمدجواد باهنر و محمدرضا مهدوی کنی شرکتی بهنام دژ ساز تاسیس نمود و با فعالیتهای عمرانی بر روی زمینهای موقوفه تولیت موفق شد سرمایه خود را زیاد کند.[۱۵] کسری ناجی گفتهاست که زمینهای قم متعلق به پدر هاشمی بودهاست.[۱۶]
زندگی سیاسی
اکبر هاشمی رفسنجانی یکی از چهرههای تاثیر گذار در روند انقلاب اسلامی ایران و همچنین دوران پس از آن تا امروز است.
دوران مبارزه پیش از انقلاب
 |
این بخش نوشتار نیازمند گسترش است. |
در دوران قبل از انقلاب، و از سال ۱۳۳۷ تا سال ۱۳۵۷ هاشمی رفسنجانی ۷ بار و مجموعا ۴ سال و ۵ ماه به جرم فعالیت مخفیانه علیه حکومت پهلوی به زندان افتاد. عمده فعالیت مبارزاتی وی پیش از انقلاب را سخنرانیهای مختلف و کارهای انتشاراتی تشکیل میدادند.[۱۷] آشنایی و دوستی او با روحالله خمینی از اواخر دهه سی شمسی آغاز شد. ولی فعالیت سیاسی خود را از سال ۱۳۴۰ آغاز کرد. او در دوران مبارزه، به بسیار خمینی نزدیک بود.[۱۸]
از پیروزی انقلاب تا درگذشت خمینی
پس از پیروزی انقلاب او یکی از اعضای شورای انقلاب اسلامی شد. او از بدو تشکیل این شورا، یکی از قدرتمندترین چهرههای آن بود. همچنین او مدتی سرپرستی وزارت کشور را بر عهده گرفت.[۱۹] او در سال ۱۳۵۸ با مداخله همسرش عفت مرعشی از یک سوء قصد جان سالم بدر برد.[۲۰][بهبود منبع]
او یکی از ۲۸ عضو اولیه و موسس جامعه روحانیت مبارز(یک تشکل راستگرای سنتی)[۲۱] و همچنین یکی از اعضای موسس حزب جمهوری اسلامی در سال اول پس از انقلاب بود.[۲۲] سالها بعد، باز او بود که درخواست انحلال این حزب را به روحالله خمینی داد.[۲۳]
او از سایر بازیگران صحنه سیاست ایران در آن دوره، ذکاوت سیاسی بیشتری داشت.[۲۴] این توانائی به همراه اعتماد کاملی که روحالله خمینی به هاشمی داشت، دو عامل اصلی افزایش روزافزون قدرت او در نظام پس از انقلاب بود. در آن دوره او نزدیکترین فرد به رهبر بود و نقش «چشم و گوش» رهبر را ایفا میکرد.[۲۵]
با وقوع بحران گروگانگیری در سفارت آمریکا بهوسیله دانشجوبان پیرو خط امام در سال ۱۳۵۸، هاشمی رفسنجانی از آن بهعنوان «یکی از بزرگترین اقدامات سازنده در تاریخ کشور» یادکرد. با اینحال او در دهمین سالگرد پیروزی انقلاب در یک مصاحبه گفت که با توجه به تجارب این سالها «گروگانگیری اشتباه بود.»[۲۶]
نخستین قانون انتخابات پس از انقلاب با مشارکت او تدوین شد[۲۷] و پس از برگزاری اولین انتخابات مجلس به مجلس راه یافت[۲۸] و با آغاز کار مجلس در ۷ خرداد ۱۳۵۹ اولین رییس مجلس نمایندگانِ جمهوری اسلامی ایران شد[۲۹] در بهار سال ۱۳۶۰ در عزل ابوالحسن بنیصدر از فرماندهی کل قوا و سپس تصویب طرح عدم کفایت سیاسی او نقشی تعیین کننده داشت.[۳۰]
در تابستان ۱۳۶۰ او بود که اعتراض مجلس را به وتوی یکی از مصوباتش توسط شورای نگهبان به اطلاع روحالله خمینی رساند[۳۱] و توانست برای اولینبار، راهکار قانونیای برای اجرایی شدن قوانینی که توسط شورای نگهبان خلاف شرع دانسته شده بود ایجاد کند. راهکاری که بعدها به تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام به ریاست خودش منجر شد.[۳۲] در بهار ۱۳۶۵، هاشمی نقش فعالی در ماجرای ایران-کنترا داشت. ولی این مذاکرات با افشاگری سیدمهدی هاشمی با شکست مواجه شد. سیدمهدی هاشمی مدتی بعد اعدام شد، ولی از بعد داخلی رفسنجانی بازنده ماجرا بود.[۳۳]
درجریان سومین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران، زمانی که هاشمی رای خود را به نفع سیدعلی خامنهای به صندوق میانداخت، مدعی شد که «این رای امام، روحانیت و مجلس است»[۳۴] در گرماگرم اختلافات میرحسین موسوی و علی خامنهای در اواسط دهه شصت، هاشمی با زیرکی توانست خود را از موضعگیری برله یا علیه نقطهنظرات این دو دور نگه داشته و موضعی میانه اتخاذ کند.[۳۵] با اینحال بهمن بختیاری، در این دوره میرحسین موسوی را در راس جناح چپ ایران و هاشمی و خامنهای را در راس جناح راست معرفی میکند. به گفته او با مرگ خمینی، جناح چپ بدون رهبر شد. در چنین شرایطی هاشمی برای یک ریاست جمهوری قدرتمند خیز برداشت.[۳۶]
هاشمی در وادار کردن روحالله خمینی به پذیرش خاتمه جنگ با عراق نیز نقش داشت.[۳۷] تنها سه ماه بعد از آنکه هاشمی در خرداد ۱۳۶۷ از سوی روحالله خمینی به فرماندهی کل قوا منصوب شد، ایران قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت را پذیرفت.[۳۸]
دوران ریاست جمهوری
بدونتردید، این هاشمی بود که راه را برای رهبری سیدعلی خامنهای در خبرگان هموار کرد.[۳۹] هاشمی در مجلس خبرگان خاطرهای تعریف کرد که بر اساس آن روحالله خمینی در زمان حیات خود جانشینی خامنهای بر منصب رهبری را تائید کردهبود.[۴۰] او با کمک خامنهای، تغییرات لازم در قانون اساسی را بهگونهای اعمال کرد تا با شرایط علی خامنهای تطابق داشتهباشد.[۴۱] برای نمونه شرط مرجعیت برای رهبر با تلاش او از قانون اساسی ۱۳۵۸ حذف شد.[۴۲] رهبر شدن خامنهای از دید او «یک خبر خوب برای مردم» بود.[۴۳] همزمان با آغاز دوران رهبری علی خامنهای، هاشمی نیز به ریاست مجمع تشخیص مصلت نظام منصوب شد.[۴۴]
| جمهوری اسلامی ایران | |
 |
|
|
ارکان نظام جمهوری اسلامی ایران
رهبر و نهادهای وابسته
دولت (قوه مجریه)
قوه مقننه
قوه قضائیه
شوراهای عالی
رهبران
روسای جمهوری
نخست وزیران
روسای مجلس شورای اسلامی
رؤسای قوه قضائیه
حکومت محلی و شوراها
|
رشد قدرت هاشمی در سالهای پس از درگذشت روحالله خمینی حداقل تا سال ۱۳۷۴ ادامه یافت. در واقع او خود را به عنوان معمار و مجری ایران نوین معرفی کرد و لقب «سردار سازندگی» را ازآن خود ساخت. قدرت اجرایی کشور منحصراً در دست او بود و خامنهای ضعیفتر از آن بود تا بتواند نقشی که پیش از او روحالله خمینی بازی میکرد را ایفا کند.[۴۵] خامنهای به وضوح از نظر فره و مقبولیت نسبت به هاشمی ضعیفتر بود.[۴۶] در طول سالهای بعد و دوره اول ریاستجمهوری هاشمی، رهبر واقعی کشور او بود. درواقع این هاشمی بود که در آن دوره سیاستهای کلی نظام را تعیین میکرد.[۴۷]
از دید غربیها اگرچه دوره اول ریاست جمهوری هاشمی یکی از دورههای تاریک کشور از نظر نقض حقوق بشر بود،[۴۸] ولی حضور یک روحانی فرصتطلب و با دیدگاههای کمتر سنتی در راس هرم قدرت در ایران، باعث شد تا حکومت مشروعیت بیشتری کسب کند.[۴۹] در دور دوم ریاست جمهوری و در طول دهه هفتاد، او بارها نشانههایی از تمایل دولت خود به ایجاد نوعی از رابطه با ایالات متحده را نشان داد. ولی همواره با شکست مواجه شد.[۵۰] سرانجام در اواخر دور دوم ریاست جمهوری او، دادگاهی در آلمان که به پرونده ترور میکونوس رسیدگی میکرد، طی حکمی علی خامنهای و هاشمی رفسنجانی را به دادن دستور این ترور متهم کرد. این حکم موجب بحرانی میان ایران و اروپا شد. بحرانی که تا دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی ادامه یافت.[۵۱]
همزمان کارگزاران حکومتی هاشمی، (راست مدرن) نگرش جدیدی از اسلام را به مردم معرفی کردند. این دوران، دوره تقابل دو چهره کاملاً متفاوت از اسلامگرایان بود.[۵۲] با آغاز دور دوم ریاست جمهوری هاشمی، او از تمام انرژی و ظرفیت سیاسی خود استفاده کرد تا میان این دو چهره متفاوت آشتی برقرار کند. او از نفوذ خود بر روحانیون سنتی نیز برای برقراری این تعادل استفاده میکرد.[۵۳] در برنامههای اقتصادی و فرهنگی نیز هاشمی بهدنبال تغییر ساختار حکومت دینی به قالبی کارآمدتر بود.[۵۴] او تلاش کرد تا به حاکمیت حکومت بر افکار و زندگی عمومی مردم خاتمه داده و تغییرات اقتصادی-اجتماعی زیادی را نسبت به دوران جنگ با عراق بهوجود آورد.[۵۵]
در این میان، جناح راست سنتی به رهبری خامنهای با آنکه بازسازی اقتصاد کشور با سیاست هاشمی را تائید میکرد، ولی سیاست فرهنگی و تمایل او به ظواهر غربی را تحمل نمیکرد. بهتدریج محافظهکاران در جهتگیریهای سیاست خارجی با هاشمی اختلافات پیچیدهای پیدا کردند. از یک سو از دید آنان آرامش و بازسازی پس از جنگ و توسعه اقتصادی دوره هاشمی قابل قدردانی بود، ولی از سوی دیگر، آنان نگران عادی سازی روابط با غرب و تهاجم فرهنگی به کشور بودند.[۵۶] به گمان آنان، سیاستهای هاشمی در جهت آرمانهای خمینی و تشیع نبود.[۵۷]
در این ساختار پیچیده جناح چپ که برخلاف سایر جناحها از داشتن یک رهبر قدرتمند (مانند هاشمی و خامنهای) در راس خود محروم بود، قدرت خود را از دست داده[۵۸] و به تدریج صحنه سیاسی کشور را واگذار کرده بود.[۵۹] با اینحال در دوران ریاست جمهوری هاشمی، او تاکید داشت که «هر کسی در خط امام است با ما اختلافی ندارد». به استناد همین اندیشه وزرایی از جناح چپ نیز در کابینه او حضور داشتند.[۶۰]
در چنین شرایطی بود که گروه شبهه نظامی انصار حزبالله بهتدریج شکل گرفت.[۶۱] گروهی که با جناح راست و سیدعلی خامنهای ارتباط داشت.[۶۲] خامنهای که از تابستان ۱۳۷۱ و همزمان با طرح مبحث تهاجم فرهنگی، در تلاش بود تا از قدرت هاشمی به نفع خود بکاهد،[۶۳] در اختلافات میان هاشمی با محافظهکاران، طرف محافظهکاران را گرفت و مهرههای نزدیک به هاشمی را یکییکی برکنار کرد.[۶۴]
دوران اصلاحات
با نزدیک شدن به پایان دور دوم ریاست جمهوری، کمسیون فرهنگ و ارشاد مجلس شورای اسلامی تلاش کرد تا اصلاحیهای را به تصویب برساند که بر اساس آن، هاشمی بتواند برای سومین بار پیاپی در انتخابات ریاست جمهوری شرکت کند. این اقدام بیدرنگ مورد اعتراض قرار گرفت.[۶۵] هاشمی نیز تصمیم گرفت ابتکار عمل را از دست ندهد و همگام با اصلاحطلبان مسیر اصلاحات را انتخاب کرد.[۶۶] او ابتدا برای مدت چند ماه تلاش کرد تا میرحسین موسوی را ترغیب به شرکت در انتخابات کند. ولی پس از اینکه او نامزدی در انتخابات را نپذیرفت، هاشمی از نامزدی سیدمحمد خاتمی (که پس از خروج از کابینه در سال ۱۳۷۰ همواره مشاور او بود) حمایت کرد.[۶۷] هاشمی در واکنش به محافظهکاران تندروتر مانند محمدتقی مصباح یزدی هشدار میداد که «ازبین رفتن اعتماد مردم، از ایدز خطرناکتر است»[۶۸]
او دو سال پس از اتمام دوران ریاست جمهور خود و در سال ۱۳۷۸ در انتخابات مجلس ششم برای بدست آوردن نمایندگی تهران شرکت کرد. حضور او در مجلس میتوانست باعث شود تا از نگرانی محافظهکاران نسبت به ریاست جمهوری خاتمی کاسته شده و خطوط ایدئولوژیک میان آنان با جبهه دوم خرداد کمرنگتر شود. در این انتخابات او به سختی توانست آخرین نفر پذیرفته شده باشد.[۶۹] علیرغم این پیروزی، هاشمی رفسنجانی قبل از تحلیف به عنوان نماینده از این پست استعفا داد.[۷۰]
اگرچه خاتمی در مقام یک رئیس جمهور، محمد هاشمی (برادر علیاکبر هاشمی رفسنجانی) را به سمت معاونت اجرائی خود منصوب نموده بود،[۷۱] ولی قدرت اکبر هاشمی در این دوره رو به افول بود و هدف حمله تندروهای هر دو جناح قرار داشت.[نیازمند منبع] در جریان قتلهای زنجیرهای، اکبر گنجی در مقاله عالیجناب سرخپوش و عالیجنابان خاکستری به بررسی نقش او در این قتلها پرداخت.[۷۲] غلامحسین کرباسچی، شهردار تهران و یکی از متحدان کلیدی او به زندان محکوم شد.[۷۳] با اینحال علیرغم کاهش چشمگیر قدرت وی، همچنان ریاست مجمع تشخیص نظام را که ارگانی مهم بود برعهده داشت.[۷۴]
دوره پس از اصلاحات
هاشمی بار دیگر در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۴ شرکت کرد. با وجود آنکه او در مرحله اول انتخابات آرایی بیش از محمود احمدینژاد کسب کردهبود، ولی در مرحله دوم نتوانست بیش از ۳۶ درصد از آرا را کسب کند. درواقع، رای دهندگان ترجیح دادند از میان دو فردی که یکی را میشناختند و دیگری را نمیشناختند، ناشناخته را انتخاب کنند.[۷۵][۷۶] کیت کرین ثروت هاشمی را یکی از دلایل شکست او در این انتخابات میداند.[۷۷] او همانند مهدی کروبی و مصطفی معین به نتایج انتخابات اعتراض کرد.[۷۸] هاشمی پس از انتخابات با صدور بيانيه ای اعلام کرد پاره ای اقدامات و دخالتهای سازمان يافته، انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۴ را آلوده کرده است.[۷۹]
پیروزی او در انتخابات مجلس خبرگان رهبری در سال ۱۳۸۶، فرصتی برای جبران شکستهای جدی پیشین از جناح تندرو محافظهکار فراهم آورد.[۸۰] هاشمی در تهران آرای بیشتری نسبت به سایر نامزدها کسب کردهبود و نماینده اول پایتخت محسوب میشد. اندکی بعد او در رقابت با احمد جنتی، ریاست مجلس خبرگان را نیز بهدست آورد.[۸۱] مجلسی که در صورت لزوم میتوانست با دو سوم آرا، خامنهای را از رهبری برکنار کند.[۸۲]
انتخابات ریاست جمهوری دهم و پیامدها
تنش بین هاشمی و احمدینژاد در جریان انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸ به صورت علنی خود را نشان داد، در مناظره تلویزیونی محمود احمدینژاد و میرحسین موسوی در تاریخ ۱۳ خرداد ۱۳۸۸، احمدی نژاد اتهاماتی را به خانوادهٔ هاشمی رفسنجانی وارد ساخت. هاشمی نیز تنها سه روز قبل از انتخابات و در یک نامه سرگشاده به خامنهای، ادعاهای احمدینژاد را «دروغ، تهمت و خلافگویی» خواند.[۸۳]
در روز ۲۶ تیرماه ۱۳۸۸، هاشمی سکوت غیر معمول خود پس از انتخابات را شکست. او در خطبههای نماز جمعه تهران (۲۶ تیر ۱۳۸۸) شورای نگهبان را به ازدست دادن فرصت متهم کرد. نتایج انتخابات را از دید مردم مشکوک و تردیدآمیز خواند و از حاکمیت خواست تا با آزادکردن زندانیان سیاسی، اعتماد را به مردم بازگرداند.[۸۴] اجتماع دو و نیم میلیون نفر از نمازگزاران و معترضان حاضر (پرازدحامترین نماز جمعه تاریخ ایران)،[۸۵] با دخالت حکومت به درگیری کشیده شد.[۸۶] هاشمی که از ۱۲ تیرماه ۱۳۶۰ امام جمعه موقت تهران بود و با بیش از ۴۰۰ بار اقامه، رکورددار امامت جمعه تهران بود،[۸۷] پس از این روز این سمت را ترک گفت.[۸۸]
هاشمی پس از آن در مناسبت دیگری گفت:[۸۹]
| « | اگر مردم ما را بخواهند حکومت میکنیم و اگر نخواهند میرویم. حکومت پول دارد. نیرو دارد میتواند در خیابان آدم جمع کند ولی گروه مقابل یک عده استاد، دانشجو کارگر، مدیر، صنعت گر هستند و درست نبود که بسیج و سپاه در مقابل مردم قرار داده شوند... چطور میشود میلیونها نفر در خیابان بیانند و بگویند در انتخابات تقلب شدهاست و به انتخابات تردید نکرد؟ | » |
از آن پس هاشمی همسو با سران فتنه خواندهشد.[۹۰] نزدیکانش به ویژه فائزه هاشمی و مهدی هاشمی دستگیر و یا تهدید به دستگیری شدند[۹۱] و کنترل او بر دانشگاه آزاد اسلامی به چالش کشیده شد[۹۲] از سوی دیگر با اعلام کاندیداتوری مهدوی کنی برای ریاست خبرگان در سال ۱۳۸۹، هاشمی از کاندیداتوری برای این سمت نیز استعفا داد و ریاست مجلس خبرگان را به مهدوی کنی واگذار کرد.[۹۳]
دیدگاههای سیاسی و اقتصادی
از بعد اقتصادی، برخلاف محافظهکاران راست سنتی که طرفدار دیدگاه بازار آزاد هستند، رفسنجانی به یک اقتصاد ترکیبی معتقد است. برای نمونه او به ملی کردن صنایع بزرگ و مالیاتهای سنگین باور داشته و در کنار آن دیدگاه مترقیای به حوزه فرهنگ دارد. همین امر باعث شده که از حمایت طیفهای چپ نیز برخوردار باشد. در حقیقت در طول دهه اول پس از انقلاب ۱۳۵۷، رفسنجانی با همین دیدگاه، اتحاد خود را به جناح چپ حفظ کرد. ولی پس از درگذشت روحالله خمینی در سال ۱۳۶۷ او تلاش کرد تا به محافظهکاران نزدیکتر شود. بنابراین در مناسبات میان دو جناح، او یک نقطه مشترک بودهاست.[۹۴]
با وجود تمایلات راست در اندیشه اقتصادی هاشمی، نوع نگاه او به اقتصاد با محافظهکاران جناح راست سنتی تفاوت اساسی دارد. جناح راست سنتی طالب حاکمیت اقتصادی بازار است. درحالی که رفسنجانی به اقتصادی مبتنی بر صنایع مدرن باور دارد. اندیشهای که باعث پدیدار شدن جناح راست مدرن در ساختار سیاسی ایران شد.[۹۵]
از دیدگاه سیاسی، کسانی که دنبالهرو هاشمی هستند در ساختار سیاسی ایران جزء اصلاحطلبان محسوب میشوند.[۹۶] بخش مهمی از کارگزاران سازندگی تحت رهبری معنوی او قرار دارند.[۹۷] از بعد عمرانی، برنامههای سازنگی هاشمی با سیاستهای اقتصادی محمدرضا پهلوی مشابهت دارد.[۹۸]
تالیفات
هاشمی رفسنجانی تعدادی کتاب با عنوان مجموعه خاطرات روزانه دارد. او انگیزهاش را از نوشتن خاطرات روزانه علاقه به نویسندگی عنوان کردهاست.[۹۹] بااینحال بخشی از خاطرات او به دلیل مسائل امنیتی منتشر نمیشود.[۱۰۰] بر اساس خاطرات و دیدگاهها، سخنرانیها و مصاحبههای او چندین کتاب مستقل نوشته شدهاست.[۱۰۱]
علاوه براین، متن کامل خطبههای نماز جمعه، مصاحبهها، سخنرانیها و نطقهای پیش از دستورش در مجلس به صورت کتابهای جداگانه منتشر شدهاست.[۱۰۲]
دوران مبارزه عنوان کتاب خاطرات پیش از پیروزی انقلاب اوست. برخی مطالب این کتاب، برای آشنایی با دیدگاههای او بسیار مفید بوده و گاهی تعجبآور است. برای نمونه ازخودگذشتگی او نسبت به روحالله خمینی و افکار او، شیفتگی او نسبت به نهضت ملی شدن صنعت نفت به رهبری محمد مصدق و حتی به نهضت آزادی از این موارد است. درواقع او به نهضت آزادی و مهدی بازرگان تمایل داشت. در این کتاب رفسنجانی خود را به دموکراسی غربی نیز متمایل نشان میدهد. نکته غیرمنتظره دیگر، حمایت ضمنی هاشمی از تفکری است که اساس انقلاب سفید محمدرضا پهلوی را تشکیل میداد. او در خاطرات خود، مخالفتش را با محافظهکاران و بهشکل خاص با موتلفه پنهان نمیکند.[۱۰۳]
از تالیفات هاشمی رفسنجانی کتابی است با عنوان «امیرکبیر قهرمان مبارزه با استعمار» که به زندگی و وقایع دوران امیرکبیر میپردازد و در سال ۱۳۴۶ منتشر شد و در آن از امیرکبیر تجلیل شدهاست.[۱۰۴] دیگر اثر وی، «تفسیر راهنما» است که از تفاسیر موضوعی قرآن بوده و بخشی از آن از مجموعهٔ فیشهای تهیه شده در زندان دوره پهلوی فراهم آمدهاست.[۱۰۵]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ محمد هاشمی، بیبیسی فارسی.
- ↑ تحقيقات درباره رشوه دهي شرکت نفت نروژي به مهدي هاشمي: استات اويل عمل خلافي مرتکب نشده است
- ↑ "ابن سینای" خانواده هاشمی کیست ؟ - پایگاه خبری تحلیلی فردا | Farda News
- ↑ BBC فارسی - ايران - دانشگاه آکسفورد ادعاها علیه مهدی هاشمی را رد کرد
- ↑ Yossi Melman و Meir Javedanfar، ۲۵.
- ↑ زندگینامه: اکبر هاشمی رفسنجانی.
- ↑ Yossi Melman و Meir Javedanfar، ۲۵.
- ↑ زندگینامه: اکبر هاشمی رفسنجانی.
- ↑ Yossi Melman و Meir Javedanfar، ۲۶.
- ↑ زندگینامه: اکبر هاشمی رفسنجانی.
- ↑ Yossi Melman و Meir Javedanfar، ۲۶.
- ↑ Revathi Krishnaswamy و majid anouar، ۱۴۰.
- ↑ Paul Klebnikov، forbes.
- ↑ Energy and the Iranian economy، ۱۸.
- ↑ رضا رادمنش، خبرنگاران سبز.
- ↑ Kasra Naji، ۶۱.
- ↑ زندگینامه: اکبر هاشمی رفسنجانی.
- ↑ Bahman Baktiari، ۸۳.
- ↑ Bahman Baktiari، ۶۵.
- ↑ روایت همسر هاشمی از ماجرای ترور سال۵۸(الف به نقل از هفته نامه «شهروند امروز»، ۵خرداد۱۳۸۷)
- ↑ Mehdi Moslem، ۵۱.
- ↑ Bahman Baktiari، ۵۵.
- ↑ Mehdi Moslem، ۶۸.
- ↑ Ray Takeyh، ۱۲۷.
- ↑ Mehdi Moslem، ۸۹&۹۰.
- ↑ Bahman Baktiari، ۶۵.
- ↑ Bahman Baktiari، ۶۴.
- ↑ Bahman Baktiari، ۶۹.
- ↑ Bahman Baktiari، ۷۰.
- ↑ Bahman Baktiari، ۷۴-۷۶.
- ↑ Scott Appleby، ۵۶.
- ↑ Mehdi Moslem، ۶۴.
- ↑ Bahman Baktiari، ۱۳۴-۱۳۷.
- ↑ Bahman Baktiari، ۸۰.
- ↑ Mehdi Moslem، ۶۲.
- ↑ Bahman Baktiari، xi.
- ↑ Daniel Brumberg، ۱۲۳.
- ↑ The Middle East and North Africa، ۳۷۲.
- ↑ Mehdi Moslem، ۸۳.
- ↑ Ray Takeyh، ۱۱۸.
- ↑ Bahman Baktiari، ۱۸۵&۱۸۶.
- ↑ Scott Appleby، ۱۷.
- ↑ Bahman Baktiari، ۱۸۵&۱۸۶.
- ↑ Reza Afshari، ۲۰.
- ↑ Mehdi Moslem، ۱۴۲.
- ↑ Ray Takeyh، ۱۱۸.
- ↑ Mehdi Moslem، ۸۸.
- ↑ Reza Afshari، xxi.
- ↑ Reza Afshari، ۲۴.
- ↑ Saīd Amir Arjomand، ۱۴۴.
- ↑ Barbara Allen Roberson، ۱۴۳-۱۴۵.
- ↑ Reza Afshari، ۲۴-۲۸.
- ↑ Reza Afshari، ۳۰.
- ↑ Ray Takeyh، ۱۱۲.
- ↑ Güneş Murat Tezcür، ۱۷.
- ↑ Ray Takeyh، ۱۱۹.
- ↑ Scott Appleby، ۱۸.
- ↑ Ray Takeyh، ۱۲۰&۱۲۲.
- ↑ Güneş Murat Tezcür، ۱۱۸.
- ↑ Scott Appleby، ۶۲.
- ↑ Reza Afshari، ۲۴-۲۸.
- ↑ The Middle East and North Africa، ۱۰۷.
- ↑ Stephen M. Walt، ۲۲۱.
- ↑ Mehdi Moslem، ۸۸.
- ↑ Bruce Maddy-Weitzman، ۲۴۶.
- ↑ Ray Takeyh، ۱۲۷.
- ↑ Daniel Brumberg، ۲۱۹.
- ↑ Bruce Maddy-Weitzman، ۲۳۸.
- ↑ Daniel Brumberg، ۲۴۵.
- ↑ BBC فارسی - ايران - اکبر هاشمی رفسنجانی؛ پایان حیات سیاسی چهره ای قدرتمند؟
- ↑ Daniel Brumberg، ۲۳۵.
- ↑ Scott Peterson، ۲۳۶.
- ↑ Güneş Murat Tezcür، ۱۲۸.
- ↑ Bruce Maddy-Weitzman، ۲۴۰.
- ↑ Yossi Melman و Meir Javedanfar، ۲۰-۲۷.
- ↑ Güneş Murat Tezcür، ۱۳۷.
- ↑ Keith Crane و Rollie Lal، ۳۰&۳۱.
- ↑ BBCPersian.com
- ↑ BBCPersian.com
- ↑ Saīd Amir Arjomand، ۱۳۹.
- ↑ Güneş Murat Tezcür، ۱۹۶.
- ↑ Casey L. Addis، ۱.
- ↑ Casey L. Addis، ۳.
- ↑ Elton L. Daniel، ۲۸۹.
- ↑ میترا شجاعی، دویچهوله.
- ↑ Alistair Lyon.
- ↑ محمدمهدی اسلامی، نقد نیوز.
- ↑ حیدر مصلحی، بیبیسی فارسی.
- ↑ علیاکبر هاشمی رفسنجانی، رادیو فردا.
- ↑ حیدر مصلحی، بیبیسی فارسی.
- ↑ رضا الفت، رادیو فردا.
- ↑ Elton L. Daniel، ۲۹۲.
- ↑ «مهدوی کنی به ریاست خبرگان انتخاب شد»، بیبیسی فارسی.
- ↑ Mehdi Moslem، ۴۸&۴۹.
- ↑ Mehdi Moslem، ۱۲۸.
- ↑ Mehdi Moslem، ۹۱.
- ↑ Mehdi Moslem، ۱۲۸.
- ↑ Mehdi Moslem، ۱۲۸.
- ↑ دفترچه خاطرات محرمانه هاشمی رفسنجانی کجاست؟.
- ↑ علیاکبر هاشمی رفسنجانی، مردمسالاری.
- ↑ کتابهای جدید هاشمیرفسنجانی در راه است.
- ↑ اکبر گنجی، بیبیسی فارسی.
- ↑ Mehdi Moslem، ۱۲۹&۱۳۰.
- ↑ نیلگون دریایی، روزنامه شرق.
- ↑ تفسیر راهنما.
منابع
انگلیسی
- Maddy-Weitzman, Bruce. Middle East Contemporary Survey. vol. 23. Tel Aviv: Tel Aviv University, 1999. 694. ISBN ISBN 965-224-049-4.
- Amir Arjomand, Saīd. After Khomeini: Iran under his successors. New York: Oxford University Press, 2009. 264. ISBN ISBN 978-0-19-539179-4.
- Moslem, Mehdi. Factional politics in post-Khomeini Iran. New York: Syracuse University Press, 2002. 371. ISBN ISBN 0-8156-2978-8.
- Baktiari, Bahman. Parliamentary politics in revolutionary Iran: the institutionalization of factional politics. US: The University Press of Florida, 1996. 312. ISBN ISBN 978-0-8130-1461-6.
- Afshari, Reza. Human Rights in Iran: The Abuse of Cultural Relativism. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2001. 440. ISBN ISBN 978-0-8122-2139-8.
- The Middle East and North Africa. London: Europa Publications Limited, 2004. 1370. ISBN ISBN 1-85743-184-7.
- Roberson, Barbara Allen. The Middle East and Europe: the power deficit. New York: Taylor & Francis, 2005. 228. ISBN ISBN 0-415-14044-7.
- Melman, Yossi and Meir Javedanfar. The Nuclear Sphinx of Tehran. New York: Carroll & Graf, 2007. 304. ISBN ISBN 978-0-78671-877-0.
- Takeyh, Ray. Guardians of the revolution: Iran and the world in the age of the Ayatollahs. New York: Oxford University Press, 2009. 254. ISBN ISBN 978-0-19-532784-7.
- Appleby, Scott. Spokesmen for the despised: fundamentalist leaders of the Middle East. London: University of Chicago Press, 1997. 429. ISBN ISBN 0-226-02124-6.
- Tezcür, Güneş Murat. Muslim reformers in Iran and Turkey: the paradox of moderation. US: University of Texas Press, 2010. 306. ISBN ISBN 978-0-292-72195-7.
- Peterson, Scott. Let the swords encircle me: Iran--a journey behind the headlines. New York: Simon & Schuster, 2010. 732. ISBN ISBN 978-1-4165-9728-5.
- Addis, Casey L. Iran's 2009 Presidential Elections. Washington, DC: Congressional Research Service, 2009. 11.
- Daniel, Elton L. The History of Iran. Westport, Connecticut: Greenwood Publishing Group, 2012. 334. ISBN ISBN 978-0-313-37509-5.
- Lyon, Alistair. “Cleric says Iran in crisis, police fight protesters”. US: Reuters, Jul 17 2009 (منتشرشده در Jul 17, 2009). Retrieved ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- anouar, majid. Krishnaswamy Revathi. ed. The postcolonial and the global. US: University of Minnesota, 2008. 329. ISBN ISBN 978-08166-4608-1.
- Klebnikov, Paul. “Millionaire Mullahs”. US: Forbes Magazine, 07.21.03 (منتشرشده در ۰۷٫۲۱٫۰۳). Retrieved ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- Energy and the Iranian economy: hearing. Washington, DC: US Government Printing Office, July 25 2006. 62.
- Daniel, Elton L. The History of Iran. Westport, Connecticut: Greenwood Publishing Group, 2012. 334. ISBN ISBN 978-0-313-37509-5.
- Crane، Keith و Rollie Lal. Jeffrey Martini. Iran's political, demographic, and economic vulnerabilities. Rand Corporation، ۲۰۰۸. ۱۲۸. ISBN ISBN 978-0-8330-4304-7.
- Naji, Kasra. Ahmadinejad: the secret history of Iran's radical leader. New York: I.B. Tauris, 2008. 298. ISBN ISBN 978-1-84511-636-1.
- Walt, Stephen M. Revolution and war. New York: Cornell University, 1996. 365. ISBN ISBN 0-8014-8297-6.
فارسی
- شجاعی، میترا. «اعتراضیترین نمازجمعهٔ تاریخ معاصر ایران». فرید وحیدی. دویچه وله فارسی، ۱۷٫۰۷٫۲۰۰۹. بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- مصلحی، حیدر. «وزیر اطلاعات: رفسنجانی مباحث سران فتنه را مطرح میکند». بیبیسی فارسی، ۱۰ دسامبر ۲۰۰۹ (منتشرشده در ۱۰ دسامبر ۲۰۰۹). بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- الفت، رضا. «هاشمی رفسنجانی؛ انتخابات، انتقادات، بازداشت و تهدید اطرافیان». رادیو فردا فارسی، ۱۳۸۹/۰۱/۱۷. بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- هاشمی رفسنجانی، علیاکبر. «هاشمی رفسنجانی: مردم نخواهند باید برویم». رادیو فردا فارسی، ۱۳۸۸/۰۹/۱۵. بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- «دفترچه خاطرات محرمانه هاشمی رفسنجانی کجاست؟». خبرآنلاین، ۱۳۹۰/۶/۵. بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- «کتابهای جدید هاشمیرفسنجانی در راه است/از نظرات سیاسی۸۹ تا خاطرات۶۸». خبرآنلاین، ۱۳۹۰/۶/۱. بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- هاشمی رفسنجانی، علیاکبر. «برخی مسائل را به دلیل امنیتی بودن در خاطرات روزانهام نمینویسم». مردمسالاری، ۱۳۹۰/۰۵/۲۶. بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- گنجی، اکبر. «خاطرات اکبر هاشمی رفسنجانی و حذف روایت کشتار ۶۷». بیبیسی فارسی، ۰۸ تیر ۱۳۹۰ (منتشرشده در ۰۸ تیر ۱۳۹۰). بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- دریایی، نیلگون. «امیرکبیر یا قهرمان مبارزه با استعمار». روزنامه شرق. بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- «تفسیر راهنما». مرکز فرهنگ و معارف قرآن. بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- «زندگینامه». همشهریآنلاین، ۱ مهر ۱۳۸۶ (منتشرشده در ۱ مهر ۱۳۸۶). بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- اسلامی، محمدمهدی. «محبوبترین، جنجالی ترین و کهنسال ترین خطیبهای نماز جمعه تهران». نقد نیوز فارسی، ۵ مرداد ۱۳۹۰ (منتشرشده در ۵ مرداد ۱۳۹۰). بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- هاشمی، محمد. «سایت هاشمی رفسنجانی مسدود شد». بیبیسی فارسی، ۰۹ دی ۱۳۹۰ (منتشرشده در ۰۹ دی ۱۳۹۰). بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- رادمنش، رضا. «هاشمی رفسنجانی چگونه ثروتمند شد؟». خبرنگاران سبز، ۲۲ مرداد ۱۳۸۹ (منتشرشده در ۲۲ مرداد ۱۳۸۹). بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰.
- «مهدوی کنی به ریاست مجلس خبرگان انتخاب شد». بیبیسی فارسی، ۱۷ اسفند ۱۳۸۹ (منتشرشده در ۱۷ اسفند ۱۳۸۹). بازبینیشده در ۲۷ بهمن ۱۳۹۰.
پیوند به بیرون
- وبسایت رسمی هاشمی رفسنجانی
- هاشمی رفسنجانی در آینه تاریخ مبارزه، گاهنامه الکترونیک، پایگاه اطلاع رسانی آیتالله هاشمی رفسنجانی
 |
مجموعهای از گفتاوردهای مربوط به اکبر هاشمی رفسنجانی در ویکیگفتاورد موجود است. |
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ اکبر هاشمی رفسنجانی موجود است. |
| پیشین: هاشم صباغیان |
وزیر کشور ایران ۱۳۵۷-۱۳۵۸ |
پسین: محمدرضا مهدوی کنی |
| پیشین: وجود نداشت |
رئیس مجلس شورای اسلامی ۱۳۵۸–۱۳۶۷ |
پسین: مهدی کروبی |
| پیشین: علی خامنهای |
رئیس جمهور ایران ۱۳۶۸–۱۳۷۶ |
پسین: محمد خاتمی |
| پیشین: علی خامنهای |
رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ۱۳۶۷–تاکنون |
پسین: نامعلوم |
| پیشین: علی مشکینی |
رئیس مجلس خبرگان رهبری ۱۳۸۶–۱۳۸۹ |
پسین: محمدرضا مهدوی کنی |
|
||||||||||
|
|||||||||||
|
|||||||
|
|||||||||||||||||
| ر. | وزیر | وزارتخانه | ر. | وزیر | وزارتخانه |
| ۱ | باهنر | آموزشوپرورش | ۱۲ | محمد یوسف طاهر قزوینی | راه |
| ۲ | ؟ | پست | ۱۳ | تشکیل نشده بود | رفاه |
| ۳ | تشکیل نشده بود | اطلاعات | ۱۴ | محمود احمدزاده هروی | صنایع |
| ۴ | علی اردلان ، بنیصدر | دارایی | ۱۵ | حسن حبیبی | فرهنگ |
| ۵ | بنیصدر، قطبزاده | امورخارجه | ۱۶ | میناچی | ارشاد |
| ۶ | رضا صدر | بازرگانی | ۱۷ | داریوش فروهر | کار |
| ۷ | ؟ | بهداشت | ۱۸ | رفسنجانی | کشور |
| ۸ | ؟ | معادن | ۱۹ | مصطفی کتیرایی | مسکن |
| ۹ | عباس شیبانی | کشاورزی | ۲۰ | معینفر | نفت |
| ۱۰ | مهدوی کنی | دادگستری | ۲۱ | عباس تاج | نیرو |
| ۱۱ | خامنهای | دفاع و سپاه | ۲۲ | ؟ | جهاد |
| ر. | وزیر | وزارتخانه | ر. | وزیر | وزارتخانه | ||||||
| ۱ | خاتمی،لاریجانی | فرهنگوارشاداسلامی | ۱۲ | نعمتزاده | صنایع | ||||||
| ۲ | زنگنه | نیرو | ۱۳ | ولایتی | امور خارجه | ||||||
| ۳ | ترکان | دفاع | ۱۴ | شوشتری | دادگستری | ||||||
| ۴ | معین | فرهنگ و آموزش عالی | ۱۵ | نوربخش | اقتصاد | ||||||
| ۵ | آقازاده | نفت | ۱۶ | کلانتری | کشاورزی | ||||||
| ۶ | غرضی | پست و تلگراف و تلفن | ۱۷ | فاضل،ملکزاده | بهداشت | ||||||
| ۷ | عبدالله نوری | کشور | ۱۸ | نجفی | آموزش و پرورش | ||||||
| ۸ | کمالی | کار و امور اجتماعی | ۱۹ | فلاحیان | اطلاعات | ||||||
| ۹ | سعیدیکیا | راه و ترابری | ۲۰ | محلوجی | معادن | ||||||
| ۱۰ | فروزش | جهاد سازندگی | ۲۱ | وهاجی | بازرگانی | ||||||
| ۱۱ | نژادحسینیان | صنایع سنگین | ۲۲ | کازرونی | مسکنوشهرسازی | ||||||
| معاون اول: حسن حبیبی | |||||||||||
| ر. | وزیر | وزارتخانه | ر. | وزیر | وزارتخانه | ||||||
| ۱ | میرسلیم | فرهنگوارشاداسلامی | ۱۲ | نعمتزاده | صنایع | ||||||
| ۲ | زنگنه | نیرو | ۱۳ | ولایتی | امور خارجه | ||||||
| ۳ | محمد فروزنده | دفاع | ۱۴ | شوشتری | دادگستری | ||||||
| ۴ | هاشمی گلپایگانی | فرهنگ و آموزش عالی | ۱۵ | محمدخان | اقتصاد | ||||||
| ۵ | آقازاده | نفت | ۱۶ | کلانتری | کشاورزی | ||||||
| ۶ | غرضی | پست و تلگراف و تلفن | ۱۷ | مرندی | بهداشت | ||||||
| ۷ | بشارتی | کشور | ۱۸ | نجفی | آموزش و پرورش | ||||||
| ۸ | کمالی | کار وامور اجتماعی | ۱۹ | فلاحیان | اطلاعات | ||||||
| ۹ | ترکان | راه و ترابری | ۲۰ | محلوجی | معادن | ||||||
| ۱۰ | فروزش | جهاد سازندگی | ۲۱ | آلاسحاق | بازرگانی | ||||||
| ۱۱ | نژادحسینیان | صنایع سنگین | ۲۲ | آخوندی | مسکنوشهرسازی | ||||||
| معاون اول: حسن حبیبی | |||||||||||
- صفحههای دارای پیوندهای پروندهٔ خراب
- وزیران دولت شورای انقلاب
- زادگان ۱۹۳۴ (میلادی)
- آیتاللههای ایرانی
- اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام
- زادگان ۱۳۱۳
- اهالی رفسنجان
- افراد زنده
- روحانیان شیعه اهل ایران
- نمایندگان دوره اول مجلس شورای اسلامی
- نمایندگان دوره دوم مجلس شورای اسلامی
- نمایندگان دوره سوم مجلس شورای اسلامی
- روسای مجلس شورای اسلامی
- نمایندگان مجلس خبرگان رهبری
- اعضای شورای انقلاب اسلامی ایران
- رئیسجمهورهای ایران
- نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۴)
- مجمع تشخیص مصلحت نظام
- امامان جمعه شهر تهران
- نجاتیافتگان از ترور اهل ایران
- خاطرهنویسان اهل ایران
- نویسندگان متون دینی اهل ایران
- کارآفرینان اهل ایران
- ماجرای ایران-کنترا
