ارتشبد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
درجه‌های ارتش ایران
نیروها
زمینی و هوایی دریایی
ارتشبد دریابد
سپهبد دریاسالار
سرلشکر دریابان
سرتیپ دریادار
سرتیپ دوم دریادار دوم
سرهنگ ناخدا یکم
سرهنگ دوم ناخدا دوم
سرگرد ناخدا سوم
سروان ناوسروان
ستوان ۳، ۲ و ۱ ناوبان ۳، ۲ و ۱
استوار ۲ و ۱ ناواستوار ۲ و ۱
گروهبان ۳، ۲ و ۱ مهناوی ۳، ۲ و ۱
سرجوخه سرناوی
سرباز ۲ و ۱ ناوی ۲ و ۱
سرباز ناوی

اَرتِشبَد بالاترین درجهٔ نظامی در ایران است و معادل ژنرال چهارستاره در بسیاری از ارتش‌های کشورهای دیگر می‌باشد. واژهٔ ارتشبد در نیروی زمینی و هوایی به کار می‌رود و درجهٔ معادل آن در نیروی دریایی دریابَد است.

در قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران سپهبد و دریاسالار به‌عنوان بالاترین درجه‌های ارتش ذکر شده است و درجه‌های ارتشبد و دریابد حذف گردیده است.[۱][۲][۳] با این حال در آیین‌نامهٔ انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به وجود این دو درجه در ارتش اشاره شده است.[۴]

در قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درجه‌های ارتشبدی و دریابدی به‌عنوان بالاترین درجه‌ها ذکر شده است.[۵]

در قانون مقررات استخدامی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران درجهٔ ارتشبدی به‌عنوان بالاترین درجه ذکر شده است.[۶]

تاریخچه[ویرایش]

در تاریخ ۳ خرداد ۱۳۱۴ یعنی ۹ روز پیش از اولین جلسهٔ رسمی فرهنگستان ایران «بزرگ‌ارتشتاران (ارتش‌بد)» به جای عبارت «فرمانده کل قوا» از سوی وزارت معارف بخشنامه گردید،[۷] ولی روشن نیست که بدین معنا کاربرد یافته باشد، زیرا در فهرست وزارت معارف واژه‌های دیگری همچون «لشکربد» هستند که معمول نگردیده‌اند. بعدها در ۱۳۳۶ ه‍.خ. درجهٔ ارتشبد در کنار دریابد بالاترین درجهٔ ارتش ایران گردید[۸] و بزرگ‌ارتشتاران مختص شاه شد.

ارتشبدی در کشورها مختلف[ویرایش]

آمریکا[ویرایش]

در ارتش آمریکا ارتشبد را «general» می‌نامند که دارای رتبهٔ چهارستاره (four-star rank) می‌باشد. صاحب این درجه دارای بالاترین درجهٔ نظامی در زمان صلح است. استثنائاً در زمان جنگ جهانی دوم، درجهٔ بالاتری در ارتش آمریکا تحت عنوان «general of the army» (رتبهٔ پنج‌ستاره یا five-star rank) نیز به وجود آمد که به ۱۰ نفر از ژنرال‌های آمریکایی داده شد.[نیازمند منبع] لازم به یادآوری است که واژهٔ ژنرال در انگلیسی به دو مفهوم به کار می‌رود: ۱. امیر؛ یعنی کلیهٔ اعضای نیروهای زمینی و هوایی که درجه‌ای بالاتر از سرهنگی (colonel) دارند، ۲. ارتشبد یا همان ژنرال چهارستاره

ایران[ویرایش]

از سال ۱۳۳۷ تا سال ۱۳۵۵، ۱۷ تن از امیران ارتش به درجهٔ ارتشبدی رسیدند که چهار نفر از نیروی هوایی و بقیه از نیروی زمینی بودند. همچنین یک نفر از نیروی دریایی به درجهٔ دریابَدی ترفیع یافت که معادل ارتشبد در نیروهای زمینی و هوایی می‌باشد. آخرین ارتشبد در ارتش شاهنشاهی، عباس قره‌باغی فرمانده وقت ژاندارمری بود که در سال ۱۳۵۵ به این درجه رسید.

درجه‌های ارتشبدی و دریابدی هم‌تراز ژنرال و آدمیرال چهارستاره در ارتش آمریکا در سال ۱۳۳۶ توسط محمدرضا پهلوی ایجاد شد و در قانون استخدام نیروهای مسلح مصوب ۱۳۳۶ گنجانده شد. نخستین کسی که در ایران به این درجه ترفیع یافت ارتشبد عبدالله هدایت در سال ۱۳۳۷ بود. پس از انقلاب در آغاز با تصویب شورای انقلاب درجه‌های ارتشبدی و دریابدی حذف گردید.[۹] در قانون ارتش ایران مصوب ۱۳۶۶ نیز درجه‌های سرتیپ دومی و دریادار دومی افزوده شد ولی همچنان از درجه‌های ارتشبدی و دریابدی سخنی به میان نیامد.[۱۰] در سال ۱۳۷۰ با تصویب قانون سپاه پاسداران، درجه‌های ارتشبدی و دریابدی به عنوان بالاترین درجه‌های این نهاد نظامی معرفی گردید.[۱۱] همچنین در قانون نیروی انتظامی مصوب سال ۱۳۷۴ و نیز ۱۳۸۲ از درجهٔ ارتشبدی به عنوان بالاترین درجه یاد شده است.[۱۲][۱۳]

فهرست امیران چهارستارهٔ ارتش ایران[ویرایش]

  1. ارتشبد عبدالله هدایت
  2. ارتشبد عبدالحسین حجازی
  3. ارتشبد بهرام آریانا
  4. ارتشبد رضا عظیمی
  5. ارتشبد عزت‌الله ضرغامی
  6. ارتشبد محمد خاتم (فرمانده نیروی هوایی شاهنشاهی)
  7. ارتشبد غلامعلی اویسی
  8. ارتشبد فریدون جم
  9. دریابد فرج‌الله رسائی (فرمانده نیروی دریایی شاهنشاهی)
  10. ارتشبد فتح‌الله مین‌باشیان
  11. ارتشبد نعمت‌الله نصیری
  12. ارتشبد غلامرضا ازهاری
  13. ارتشبد حسن طوفانیان (نیروی هوایی شاهنشاهی)
  14. ارتشبد جعفر شفقت
  15. ارتشبد حسین فردوست
  16. ارتشبد سعید اعزازی (نیروی هوایی شاهنشاهی)
  17. ارتشبد فضائل تدین (فرمانده نیروی هوایی شاهنشاهی)
  18. ارتشبد عباس قره‌باغی

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران مصوب ۷ مهر ۱۳۶۶، فصل سوم-آموزش و ترفیعات، بخش دوم-ترفیعات، مادهٔ ۶۴
  2. لایحهٔ قانونی اصلاح مواد ۲۱ و ۳۲ قانون استخدام نیروهای مسلح، مصوب شورای انقلاب، ۲۹ آبان ۱۳۵۸
  3. قانون استخدام نیروهای مسلح شاهنشاهی، مصوب ۳۰ تیر ۱۳۳۶، فصل چهارم-ترفیعات، مادهٔ ۲۱
  4. آیین‌نامهٔ انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، مصوب ۵ مهر ۱۳۸۸، فصل چهارم، مادهٔ ۳۴
  5. قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، فصل سوم-آموزش و ترفیعات در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بخش دوم-ارزشیابی و ترفیعات، مادهٔ ۷۵
  6. قانون مقررات استخدامی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، فصل سوم-آموزش و ترفیعات، بخش دوم-ترفیعات، مادهٔ ۵۸
  7. روستایی، محسن، واژگان نظامی مصوب فرهنگستان ایران (۱۳۱۴-۱۳۲۰)، فصلنامهٔ گنجینهٔ اسناد، زمستان ۱۳۷۳، شمارهٔ ۱۶، صفحهٔ ۳۸
  8. قانون استخدام نیروهای مسلح شاهنشاهی، مصوب ۳۰ تیر ۱۳۳۶، فصل چهارم-ترفیعات، مادهٔ ۲۱
  9. لایحهٔ قانونی اصلاح مواد ۲۱ و ۳۲ قانون استخدام نیروهای مسلح، مصوب شورای انقلاب، ۲۹ آبان ۱۳۵۸
  10. قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران مصوب ۷ مهر ۱۳۶۶، فصل سوم-آموزش و ترفیعات، بخش دوم-ترفیعات، مادهٔ ۶۴
  11. قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، فصل سوم-آموزش و ترفیعات در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بخش دوم-ارزشیابی و ترفیعات، مادهٔ ۷۵
  12. قانون مقررات استخدامی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، فصل سوم-آموزش و ترفیعات، بخش دوم-ترفیعات، مادهٔ ۵۸
  13. قانون استخدام نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، فصل چهارم-ترفیعات، ارزشیابی و انتصابات، بخش اول-ترفیعات و ارزشیابی، مادهٔ ۷۲
  • روزشمار تاریخ ایران-از مشروطه تا انقلاب اسلامی- جلد دوم. تألیف دکتر باقر عاقلی.