ارتشبد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
درجه‌های ارتش ایران
نیروها
زمینی و هوایی دریایی
ارتشبد دریابد
سپهبد دریاسالار
سرلشکر دریابان
سرتیپ دریادار
سرتیپ دوم دریادار دوم
سرهنگ ناخدا یکم
سرهنگ دوم ناخدا دوم
سرگرد ناخدا سوم
سروان ناوسروان
ستوان ۳، ۲ و ۱ ناوبان ۳، ۲ و ۱
استوار ۲ و ۱ ناواستوار ۲ و ۱
گروهبان ۳، ۲ و ۱ مهناوی ۳، ۲ و ۱
سرجوخه سرناوی
سرباز ۲ و ۱ ناوی ۲ و ۱
سرباز ناوی

اَرتِشبُد بالاترین درجهٔ نظامی در ایران است و معادل ژنرال چهارستاره در بسیاری از ارتش‌های کشورهای دیگر می‌باشد. واژهٔ ارتشبد در نیروی زمینی و هوایی به کار می‌رود و درجهٔ معادل آن در نیروی دریایی دریابُد است.

در قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران سپهبد و دریاسالار به‌عنوان بالاترین درجه‌های ارتش ذکر شده است و درجه‌های ارتشبد و دریابد حذف گردیده است.[۱][۲] با این حال در آیین‌نامهٔ انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به وجود این دو درجه در ارتش اشاره شده است.[۳]

در قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درجه‌های ارتشبدی و دریابدی به‌عنوان بالاترین درجه‌ها ذکر شده است.[۴]

در قانون مقررات استخدامی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران درجهٔ ارتشبدی به‌عنوان بالاترین درجه ذکر شده است.[۵]

تاریخچه[ویرایش]

در تاریخ ۳ خرداد ۱۳۱۴ یعنی ۹ روز پیش از اولین جلسهٔ رسمی فرهنگستان ایران «بزرگ‌ارتشتاران (ارتش‌بد)» به جای عبارت «فرمانده کل قوا» از سوی وزارت معارف بخشنامه گردید،[۶] ولی روشن نیست که بدین معنا کاربرد یافته باشد، زیرا در فهرست وزارت معارف واژه‌های دیگری همچون «لشکربد» هستند که معمول نگردیده‌اند. بعدها در ۱۳۳۶ ه‍.خ. درجهٔ ارتشبد در کنار دریابد بالاترین درجهٔ ارتش ایران گردید[۷] و بزرگ‌ارتشتاران مختص شاه شد.

ارتشبدی در کشورها مختلف[ویرایش]

آمریکا[ویرایش]

در ارتش آمریکا ارتشبد را «general» می‌نامند که دارای رتبهٔ چهارستاره (four-star rank) می‌باشد. صاحب این درجه دارای بالاترین درجهٔ نظامی در زمان صلح است. استثنائاً در زمان جنگ جهانی دوم، درجهٔ بالاتری در ارتش آمریکا تحت عنوان «general of the army» (رتبهٔ پنج‌ستاره یا five-star rank) نیز به وجود آمد که به ۱۰ نفر از ژنرال‌های آمریکایی داده شد.[نیازمند منبع] لازم به یادآوری است که واژهٔ ژنرال در انگلیسی به دو مفهوم به کار می‌رود: ۱. امیر؛ یعنی کلیهٔ اعضای نیروهای زمینی و هوایی که درجه‌ای بالاتر از سرهنگی (colonel) دارند، ۲. ارتشبد یا همان ژنرال چهارستاره

ایران[ویرایش]

از سال ۱۳۳۷ تا سال ۱۳۵۵، ۱۹ تن از امیران ارتش به درجهٔ ارتشبدی رسیدند که چهار نفر از نیروی هوایی و بقیه از نیروی زمینی بودند. همچنین یک نفر از نیروی دریایی به درجهٔ دریابُدی ترفیع یافت که معادل ارتشبد در نیروهای زمینی و هوایی می‌باشد. آخرین ارتشبد در ارتش شاهنشاهی، عباس قره‌باغی فرمانده وقت ژاندارمری بود که در سال ۱۳۵۵ به این درجه رسید.

بالاترین درجهٔ ارتش ایران قبل و بعد از انقلاب، گرچه پس از انقلاب تاکنون درجه ارتشبدی به هیچکس و درجه سپهبدی به هیچ افسر در قید حیاتی، اعطا نگردیده‌است. درجه‌های ارتشبدی و دریابدی هم تراز ژنرال و آدمیرال چهارستاره در ارتش آمریکا در سال ۱۳۳۶ توسط محمدرضا پهلوی ایجاد شد و در قانون استخدام نیروهای مسلح مصوب ۱۳۳۶ گنجانده شد. نخستین کسی که در ایران به این درجه ارتقا پیدا کرد ارتشبد عبدالله هدایت در سال ۱۳۳۷ بود.

فهرست امیران چهارستارهٔ ارتش ایران[ویرایش]

  1. ارتشبد عبدالله هدایت
  2. ارتشبد عبدالحسین حجازی
  3. ارتشبد بهرام آریانا
  4. ارتشبد رضا عظیمی
  5. ارتشبد عزت‌الله ضرغامی
  6. ارتشبد محمد خاتم (فرمانده نیروی هوایی شاهنشاهی)
  7. ارتشبد غلامعلی اویسی
  8. ارتشبد فریدون جم
  9. دریابد فرج‌الله رسائی (فرمانده نیروی دریایی شاهنشاهی)
  10. ارتشبد فتح‌الله مین‌باشیان
  11. ارتشبد نعمت‌الله نصیری
  12. ارتشبد غلامرضا ازهاری
  13. ارتشبد حسن طوفانیان (نیروی هوایی شاهنشاهی)
  14. ارتشبد جعفر شفقت
  15. ارتشبد حسین فردوست
  16. ارتشبد سعید اعزازی (نیروی هوایی شاهنشاهی)
  17. ارتشبد فضائل تدین (فرمانده نیروی هوایی شاهنشاهی)
  18. ارتشبد عباس قره‌باغی

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • روزشمار تاریخ ایران-از مشروطه تا انقلاب اسلامی- جلد دوم. تألیف دکتر باقر عاقلی.
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ارتشبد موجود است.