عبدالمجید عین‌الدوله

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
عبدالمجید میرزا عین‌الدوله (اتابک)[پانویس ۱]
Ein-oddole.jpg
عین‌الدوله
رئیس‌الوزرای ایران (نخست‌وزیر ایران)
مشغول به کار
۶ اردیبهشت ۱۲۹۴ ه‍.خ – ۱۱ تیر ۱۲۹۴ ه‍.خ
پادشاهاحمد شاه قاجار
پس ازحسن مشیرالدوله
پیش ازحسن مستوفی‌الممالک
مشغول به کار
۲۸ آبان ۱۲۹۶ ه‍.خ – ۲۶ دی ۱۲۹۶ ه‍.خ
پادشاهاحمد شاه قاجار
پس ازمحمدعلی علاءالسلطنه
پیش ازحسن مستوفی‌الممالک
وزیر اعظم/صدراعظم ایران
مشغول به کار
۵ ذیقعدهٔ ۱۳۲۱ ه‍.ق[پانویس ۲] – ۷ جمادی‌الثانی ۱۳۲۴ ه‍.ق
پادشاهمظفرالدین شاه قاجار
پس ازعلی‌اصغر اتابک
پیش ازنصرالله مشیرالدوله
اطلاعات شخصی
زاده
شاهزاده عبدالمجید میرزا

۱۲۲۴ خورشیدی
تهران،
عین‌الدوله
درگذشته۱۰ آبان ۱۳۰۶
تهران،
ملیتایرانی
همسر(ان)اشرف‌الملوک فخرالسلطنه
روابطسلطان احمد میرزا عضدالدوله (پدر)
فتح‌علی‌شاه (پدر بزرگ)
فرزندانسلطان عبدالحمید میرزا
پیشهسیاستمدار
دیناسلام

شاهزاده عبدالمجید میرزا (زاده ۱۲۲۴ در تهران – درگذشته ۱۰ آبان ۱۳۰۶ ه‍.خ در تهران) معروف به عین‌الدوله، صدراعظم دورهٔ مظفرالدین‌شاه و از مخالفان سرسخت مشروطیت ایران بود. وی دو نوبت نیز رئیس الوزرای ایران در زمان احمد شاه بود.[۱]

زندگی‌نامه[ویرایش]

او پسر سلطان احمد میرزا عضدالدوله و نوهٔ فتح‌علی‌شاه بود. در سال ۱۲۲۴ ش در شهر تهران زاده شد. ناصرالدین‌شاه او را به تبریز نزد ولی‌عهدش مظفرالدین میرزا فرستاد و عبدالمجید میرزا در آن جا مورد توجه واقع شد تا این که ولی‌عهد دخترش فخرالسلطنه را به عقد او درآورد و بعد پیشکار ولی‌عهد شد. در ۱۳۱۰ ق به او لقب عین‌الدوله دادند.[۲][۲]

دوران مظفرالدین‌شاه[ویرایش]

پس از کشته شدن ناصرالدین‌شاه و پادشاهی مظفرالدین‌شاه، عین‌الدوله حاکم تهران و سپس وزیر داخله شد. در ۱۲۸۲جلالی صدراعظم شد.

با اعتراض علما و تجار که از روش استبدادی او به تنگ آمده بودند در سال ۱۲۸۴ معزول شد و میرزا نصرالله‌خان مشیرالدوله به جای او صدراعظم شد. وی پس از آن مدتی در خراسان در املاک خود اقامت کرد.

وی که صدراعظم مقتدر زمان استبداد بود، در دوران مشروطه دشمن درجه یک آن محسوب می‌شد، عین‌الدوله نابودی خود را در پیروزی مشروطه‌خواهان می‌دید، از این‌ رو بعد از بازگشت علما به دیدار طباطبایی و بهبهانی رفت و اظهار فروتنی کرد و حتی احمدخان علاءالدوله را از حکومت تهران برکنار کرد، با همه این احوال پس از چندی مجددا به آزار میلیون پرداخت و بر سختگیری خود افزود و در صدد برآمد که به زور سرنیزه از اجتماعات مردم جلوگیری کند.

پس از مرگ مظفرالدین‌شاه و در جریان جنبش مشروطه محمدعلی شاه او را برای سرکوب قیام تبریز مأمور کرد ولی موفقیتی نیافت.

بعد از قتل امین السلطان و انتخاب شدن برادرش احتشام السلطنه به ریاست مجلس، علاءالدوله به همراه عده‌ای از درباریان از ترس جان اقدام به تشکیل انجمنی به نام انجمن خدمت کردند و باتشکیل جلساتی ضمن هواداری از مشروطه نامه‌ها و عریضه‌هائی به محمدعلی شاه نوشتند و او را به جانبداری از مجلس و مشروطه فراخواندند.

پس از فتح تهران و خلع محمدعلی میرزا از پادشاهی، عین الدوله به ملاقات سردار اسعد بختیاری و محمدولی خان تنکابنی رفت و خود را در اختیار آن دو قرار داد تا هر عقوبتی را که صلاح بدانند، در موردش اجرا کنند، اما دو سردار فاتح مقدم او را گرامی داشتند و از او خواستند به منزل خود بازگردد. عین‌الدوله برای کمک به دولت ملی، املاک خود را در قراچه‌داغ به دولت واگذارد و افزون بر آن یکصد هزار تومان نیز پول نقد به سران حکومت پرداخت. سران فاتح نیز در مقابل به وی قول ولایت فارس را دادند؛ ولی پس از افتتاح مجلس و با اعتراض سیدحسن تقی‌زاده موضوع منتفی شد.

دوران احمد‌شاه[ویرایش]

حسن مستوفی‌الممالک عین‌الدوله را بار دیگر وارد کارهای دولتی کرد و در ترمیم کابینه خود در هشتم آبان ۱۲۸۹ وزارت داخله را به او سپزد اما او پس از مدت کوتاهی کنار رفت. بار دیگر که مستوفی الممالک در پنجم ربیع الثانی ۱۳۳۳ (اول اسفند ۱۲۹۳) نخست وزیر شد، عین الدوله را وزیرداخله کرد اما عمر دولت مستوفی به بیست روز هم نکشید. عبن الدوله در دورهٔ پادشاهی احمدشاه دو بار و هر بار برای مدت کوتاهی نخست وزیر شد، بار اول پس از استعفای مشیرالدوله در ششم اردیبهشت ۱۲۹۴ که در پانزدهم تیر همان سال، دولت او بر سر اغتشاشات کرمانشاه به استیضاح کشیده شد. عین الدوله و اعضای دولتش جلسه استیضاح را به حالت قهر ترک کردند و استعفا دادند. بار دوم در سال ۱۲۹۶ که عمر دولتش به دو ماه هم نکشید.

وی چند بار به حکومت آذربایجان گماشته شد که یک بار از سوی محمدعلی شاه در زمان استبداد صغیر و یک بار از سوی آزادی‌خواهان پس از استبداد صغیر بود.

پایان کار[ویرایش]

علی رغم عملکرد وی در زمان مشروطه و سنگ اندازی‌های وی، عین الدوله در دوران قحطی در ایران از کمک به مردم ستمدیده خودداری نکرد و بسیاری از املاک خود را در راستای کمک به مردم در گرو تاجران و بازاریان قرار داد.[۲]

عین الدوله همچنین هیچ وقت به سفارت روس یا انگلیس پناهنده نشد و همواره از بیگانگان دوری می‌جست.[۳]

وی در سال‌های پایانی عمر با ورشکستگی بزرگی مواجه شد. طلبکاران بسیاری از اموال او را به یغما بردند و از طرفی تنها پسرش هم مردی لایق و با کفایت نشد که بتواند اموال پدر را جمع و جور کند. وی سرانجام در تاریخ ۱۰ آبان ۱۳۰۶ شمسی در سن ۸۴ سالگی در تهران درگذشت.[۳]

خانواده[ویرایش]

عین الدوله اشرف‌الملوک فخرالسلطنه دختر نخست مظفرالدین‌شاه را به زنی گرفت.[۴] پسری به نام سلطان عبدالحمید میرزا که مظفرالدین‌شاه او را «شمس‌الملک» لقب داد، تنها حاصل این ازدواج بود.[۵]

باغ و عمارت عین‌الدوله[ویرایش]

عین الدوله باغ و عمارتی در مبارک‌آباد بنا نهاد که در آن عصر، بیرون از حصار ناصری تهران بود.[۶][۷]

پانویس[ویرایش]

  1. عین‌الدوله در شب ۱۶ رجب ۱۳۲۳ ه‍.ق لقب «اتابک» دریافت نمود (سپهر، مرآت الوقایع مظفری، ج ۲، ص ۸۱۶)، هر چند که با رخ دادن انقلاب مشروطه و بازگشت علی‌اصغر اتابک، این لقب دیگر بار توسط میرزا علی‌اصغر خان به کار رفت.
  2. در پی برکناری علی‌اصغر اتابک در ۲۲ جمادی‌الثانی ۱۳۲۱ ه‍.ق، کابینه‌ای بدون صدراعظم تشکیل شد که عین‌الدوله در آن کابینه سمت وزارت داخله را بر عهده داشت. اندکی بعد در ۵ ذیقعدهٔ ۱۳۲۱ ه‍.ق، عین‌الدوله لقب «وزیر اعظم» گرفت و رسماً رئیس هیئت وزیران شد. سپس‌تر در ۱۴ جمادی‌الثانی ۱۳۲۲ ه‍.ق لقب «صدراعظم» دریافت کرد. در شب ۱۶ رجب ۱۳۲۳ ه‍.ق لقب «اتابک» دریافت نمود.

منابع[ویرایش]

  1. «مقالات مرتبط با عین الدوله - نورمگز». www.noormags.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۳.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «عبدالمجید میرزا عین الدوله | بانک اطلاعات رجال». rijaldb.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۳.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «۱۰ آبان ۱۳۰۶ | عین‌الدوله درگذشت». تاریخ ایرانی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۳.
  4. "Children of Mozaffar-ed-Din Shah Qajar (Kadjar)". qajarpages. Retrieved ۱ فروردین ۱۳۹۱. Check date values in: |تاریخ بازدید= (help)
  5. "Azodi-Qajar (Kadjar)". qajarpages. Retrieved ۱ فروردین ۱۳۹۱. Check date values in: |تاریخ بازدید= (help)
  6. «عمارت عین الدوله ، سرای مخالفت سرسخت مشروطه». عمارت عین الدوله ، سرای مخالفت سرسخت مشروطه (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۳.
  7. «عمارت عین الدوله، عمارت پر رمز و راز تهرانی». خبرآنلاین. ۲۰۱۹-۰۸-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۳.

پیوند به بیرون[ویرایش]