جمال‌الدین واعظ اصفهانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سید جمال‌الدین واعظ
مبارز مشروطه
SeyedJamal.JPG
شناسنامه
نام کامل سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی
لقب صدرالواعظین
نسب صدر جبل عامل
زادروز ۱۲۷۹ ق
زادگاه همدان، ایران
تاریخ مرگ ۱۳۲۶ ق
محل مرگ بروجرد، ایران
آرامگاه بروجرد
فرزندان محمدعلی جمالزاده
پیشه خطیب و سیاستمدار

[[| 350px|thumb|از چپ به راست: میرزا هادی نوری همسر عصمت الحاجیه بروجردی, شیخ فضل الله نوری, (ایستاده) سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی[۱][۲], سید عبدالله بهبهانی, میر سید محمد بهبهانی]]

جنبش مشروطه
Constitutional forces in Tabriz.jpg
عده‌ای از اعضای گروه فوج نجات تبریز.
سال ۱۹۰۹ میلادی.
شاهان قاجار
نام

دورهٔ پادشاهی

آقامحمد خان

فتحعلی شاه
محمدشاه
ناصرالدین شاه
مظفرالدین شاه
محمدعلی شاه

احمدشاه

۱۱۷۵–۱۱۶۱
۱۲۱۳–۱۱۷۶
۱۲۲۶–۱۲۱۳
۱۲۷۵–۱۲۲۶
۱۲۸۵–۱۲۷۵
۱۲۸۸–۱۲۸۵

۱۳۰۴–۱۲۸۸

سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی ملقب به صدرالواعظین و صدرالمحققین (۱۲۷۹ قمری - ۱۳۲۶ ق) از رهبران جنبش مشروطه ایران و پدر محمدعلی جمال‌زاده، نویسندهٔ ایرانی بود.[۳]

پیشینه[ویرایش]

جمال‌الدین به خاندان صدر تعلق داشت که تبار لبنانی داشتند و در اصفهان مقیم بودند. در یک سالگی پدرش را از دست داد و همراه مادرش به تهران و سپس به شیراز رفت اما در بیست سالگی به اصفهان برگشت و وارد فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی گردید. با اوج‌گیری عدالت‌خواهی و مشروطه‌طلبی مردم به تهران آمد و در آنجا اقامت گزید.

مشروطه و به توپ بستن مجلس[ویرایش]

جمال‌الدین در جریان مشروطه به مشهورترین واعظ تهران تبدیل شد و سخنرانی‌های او خشم محمدعلی شاه را برانگیخت. نام سید جمال الدین واعظ به همراه ملک‌المتکلمین، میرزاجهانگیرخان، سید محمدرضا مساوات در لیست چهار نفری بود که محمدعلی شاه قبل از بتوپ بستن مجلس، درخواست تبعید آنها را از ایران کرده بود. جمال‌الدین واعظ همراه با ملک المتکلمین رهبریِ گروه‌های بزرگی از مشروطه‌گرایان را به عهده داشت.[۴]

گرایش مذهبی[ویرایش]

هما ناطق واعظ را از رهبران ازلی مشروطیت ایران می‌داند،[۵] و پسرش او را آزادفکر توصیف کرده است.[۶] ایرانیکا نیز او را از اولین اعضای حلقه‌ای کوچک ولی اثرگذار از معتقدین ازلی آورده که شامل یحیی دولت‌آبادی، علی محمد دولت‌آبادی و ملک المتکلمین نیز بود.[۷]

هادی خسروشاهی اما معتقد است ازلی بودن وی جنبه واقعی با پشتوانه دینی و عقیدتی نداشت؛ بلکه در آن دوران با توجه به ملکوک و منفور بودن «بابی ‌گری» در بین علما و عموم مردم مسلمان، سیاست ‌پیشه ‌گانِ دستگاه استبدادی، شخصیت ‌ها و عناصر مخالف خود را به بابی ‌گری و ازلی ‌گری و بعدها بهایی ‌گری متهم می ‌ساختند.[۸]

منصوره اتحادیه عقیده دارد: ≪همان‌طور که نمی‌توان ازلی نبودن آقا سید جمال‌الدین را ثابت کرد، کسی هم نخواهند توانست ازلی بودن ایشان را ثابت کنند . چون سندی وجود ندارد که آن را بیاورند و بگویند این هم سندش! ازلی بودن یک اعتقاد است.≫ [۹]

دستگیری و کشته شدن[ویرایش]

در سال ۱۲۸۷ خورشیدی (۱۳۲۶ قمری)، محمدعلیشاه قاجار پس از آن که با مشروطه‌خواهان و مجلس از در مخالفت درآمد، مرکز فرماندهی خود را در باغشاه قرار داد، شاه با این کار می‌خواست از شهر بیرون رفته و در باغشاه لشکر بیاراید و به آسانی با مشروطه نبرد کند.

محمدعلی‌شاه دستخطی بدین شرح داد:

«جناب اشرف مشیرالسلطنه، چون هوای تهران گرم و تحملش بر ما سخت بود از اینرو به باغشاه حرکت فرمودیم، پنجشنبه ۴ جمادی‌الاولی، عمارت باغشاه.»

سپس هشت تن از آزادیخواهان را فراخواند که شش تن آنان بدین شرح نام برده می‌شوند: جهانگیرخان صور اسرافیل، سید محمدرضا مساوات شیرازی، ملک المتکلمین، سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی، بهاءالواعظین و میرزا داودخان. ولی مجلس با این درخواست مخالفت داشت و سرانجام در اثر ایستادگی و سرپیچی از فرمان شاه، مجلس به توپ بسته شد، وکلا از مجلس پراکنده شدند، سید عبدالله بهبهانی و ملک المتکلمین و میرزا جهانگیرخان و چند تن دیگر را سربازان دستگیر کردند و به باغشاه بردند. در باغشاه ملک‌المتکلمین و میرزا جهانگیرخان را به قتل رساندند.[۱۰]

جمال‌الدین واعظ اصفهانی پس از واقعه بمباران مجلس با لباس مبدل و به قصد رفتن به نجف راهی همدان شده و به مظفرالملک که یکی از دوستان وی بود پناهنده گردید ولی وی به او خیانت نموده و اورا به بروجرد فرستاد و به دستور محمدعلی‌شاه قاجار توسط حاکم بروجرد در این شهر کشته شد. از جرم‌های او مشارکت در نگارش کتابچه ضد استبدادی «رؤیای صادقه» بود.[۱۱]

آثار[ویرایش]

لباس التقوی از آثار اوست که یر سال 1316 قمری برای تایید نظریه اقتصاد مقاومتی نوشته شده و برخی به همین روی او را تئوریسین اندیشه اقتصاد مقاومتی می دانند. [۱۲] یکسال پس از نگارش کتاب وی شرکت اسلامیه تاسیس شد. همچنین پاره‌ای از سخنرانی‌هاسی جمال واعظ در روزنامه‌ای به نام الجمال چاپ شد.

آرامگاه[ویرایش]

آرامگاه او در بروجرد به نام جمالیه معروف است.[۱۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. رابطه‌ی شخص آیت‌الله شیخ فضل‌الله نوری با آقا سید جمال‌الدین طی آن روزگار چنان مثبت بود که فرد اخیر به منزل آن مجتهد اعلم پایتخت نیز چون منازل آیات سید عبدالله بهبهانی و سید محمد طباطبایی آمد و شد داشت و حتی شبی را همراه فرزند خود در آنجا گذران کرده بود. همچنین آن‌طور که معتبرترین مورخین نهضت مشروطیت گزارش کردند، در تمامی روزهای مبارزه، آقا سید جمال‌الدین کنار آیات بهبهانی، طباطبایی و دیگر علمای بزرگ تهران، یکی از ارکان مجلس شورای میلیون بود که مبارزات را رهبری می‌کردند. (ر.ک. به تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، 2/329.)
  2. در پایان تحصن ماه ذی‌القعده‌ی سال 1323ق علمای بزرگ تهران در حرم حضرت عبدالعظیم که متحصنین پیروزمندانه با جلال و شکوه فراوان به تهران باز گشتند، بنابر خاطرات ناظم‌الاسلام کرمانی، آقا سیدجمال‌الدین نیز یکی از فعالان جمع روحانیت بود که با شعارهای بسیار گرم مردم مورد استقبال واقع شد
  3. ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۸ اوت ۲۰۰۷.
  4. ملک‌زاده م، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، تهران. ۱۳۷۱.انتشارات علمی. ص ۷۰۵ و ۸۲۱ شابک =۹۶۴-۳۷۲-۰۹۲-۶
  5. ناطق، هما(1362)؛ «انجمنهای شورایی در انقلاب مشروطیت»، مجله الفبا، شماره 4.
  6. Keddie, N.R. and Y. Richard. Modern Iran: Roots and Results of Revolution. Yale University Press, 2003. 180. ISBN ‎978-0-300-09856-3. Retrieved 2017-08-21. 
  7. ایرانیکا The events leading up to the Constitutional Revolution (1924-29/1906-11) opened a new chapter in the lives of Yaḥyā Dawlatābādī and his younger brother ʿAlī-Moḥammad (q.v.). They were among the early members of a small but influential revolutionary circle of Azalī persuasion, which also included Jamāl-al-Dīn Eṣfahānī and Malek-al-Motakallemīn, among others.
  8. «گفتگويي با استاد خسروشاهي درباره آقا سيد جمال الدين واعظ اصفهاني». 
  9. محسن کمالیان. «گفتگویی با خانم دکتر منصوره اتحادیه در باره‌ی آقا سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی». پایگاه صدر پژوهی. 
  10. از تاریخ مشروطهٔ کسروی ص 658
  11. هفته‌نامهٔ تابان
  12. نجفی، محمدعلی و آقایی، خلیل؛ روحانیت شیعه پیشگامان اقتصاد مقاومتی، ص112.
  13. وب‌گاه جامع گردشگری و معرفی بروجرد