میرزا حسین خلیلی تهرانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
میرزا حسین خلیلی تهرانی
Abdollah mazandarani.jpg
از راست به چپ:شیخ عبدالله مازندرانی ، میرزا حسین خلیلی طهرانی، آخوند خراسانی
شناسنامه
لقب آیت‌الله
نسب میرزا خلیل طبیب
تاریخ تولد ۱۲۳۰ قمری
زادگاه عراق، نجف
محل تحصیل عراق، نجف
محل مرگ دهم شوّال ۱۳۲۶
مدفن نجف در نزدیکی مدرسه معروف قطب
اطلاعات علمی
شاگردان ‍‍‍سید جمال‌الدین افجه‌ای،
محمدعلی شاه‌آبادی،
محمد جواد صافی گلپایگانی،
عبدالحسین شرف‌الدین عاملی و...
تالیفات کتاب الاجاره، کتاب الغصب،
حاشیه بر بعضی رسائل،
جزواتی در بیع و خیارات
فعالیت‌های
اجتماعی
دفاع از مشروطه ایران
فعالیت‌های
علمی
[نیازمند منبع]

میرزا حسین خلیلی تهرانی (محمد حسین نجل میرزا خلیل) فرزند میرزا خلیل رازی تهرانی [۱] مجتهد و مرجع تقلید شیعه و از رهبران روحانی مشروطه بود که تمام عمرش را در عراق گذراند.

تولد[ویرایش]

میرزا حسین خلیلی تهرانی بنا بر نوشته آقابزرگ تهرانی در سال ۱۲۳۰ .ق در شهر نجف و در سال ۱۳۲۶ قمری نیز در عراق در گذشت. او تمام عمرش را در عراق گذراند.

پدر[ویرایش]

پدر میرزا حسین خلیلی به نام میرزا خلیل طبیب[نیازمند منبع] رازی تهرانی از اطبا و زهاد زمان خویش بود که در سال ۱۱۸۰ ق متولد و در صد سالگی در سال ۱۲۸۰ق وفات یافت. خاندان وی را به علت انتساب به او خلیلی می‌گویند.

اساتید[ویرایش]

وی از شاگردان محمدتقی گلپایگانی[نیازمند منبع] شیخ انصاری[نیازمند منبع] و ملا علی خلیلی تهرانی (برادرش)، صاحب جواهر[نیازمند منبع] بود.

مرجعیت[ویرایش]

پس از درگذشت آیت‌الله العظمی میرزای شیرازی رهبر نهضت تنباکو که در سال ۱۳۱۲ .ق در سامرا درگذشت، میرزا حسین خلیلی که ساکن نجف بود در ۸۲ سالگی، زعامت شیعه را عهده دار گردید.[۲] و در زمره مراجع تقلید قرار گرفت.

مراجع ثلاث[ویرایش]

نوشتار اصلی: مراجع ثلاث

مراجع ثلاث یا آیات ثلاث یا ارکان ثلاثه عنوانی است که در جنبش مشروطه ایران به محمد کاظم خراسانی (افغانی) ، میرزا حسین خلیلی تهرانی و عبدالله مازندرانی اطلاق می‌شود. این سه مرجع تقلید از حامیان و رهبران نهضت مشروطه در ایران به حساب می‌آیند.[۳]

اقدامات[ویرایش]

وی به همراه آخوند خراسانی و سید حسین میرپور طهرانی در ماجرای عزل (استعفای) اتابک اعظم (عین الدوله) نقش موثری داشته‌اند.[۴] در ماجرای ستم‌های مستشاران بلژیکی که موجب خدشه‌دار شدن استقلال اقتصادی و فرهنگی شده بود، وی به همراه آخوند خراسانی و ملا عبداللّه مازندرانی در ۸ ربیع ۱۳۲۳ نامه‌ای به سید عبدالله بهبهانی در تهران نوشتند و از وی و مردم ایران خواستند تا موسیو نوژ (ژوزف نوز) بلژیکی را از کشور بیرون کنند و خلافکاری‌های دولت‌مردان را به اطلاع شاه و مسئولین برسانند.[۵]

در مشروطه اول[ویرایش]

در هجرت صغری (شاه عبدالعظیم) و هجرت کبری ـ قم ـ علمای عتبات با تلگراف از وضعیت اطلاع حاصل نموده و اظهار پشتیبانی می‌کنند. نهایتاً علما در سال ۱۳۲۴ موفق به کسب فرمان مشروطه و ایجاد حکومت مشروطیت می‌شوند. از علمای نجف اشرف درباره حکم شرعی مشروطه استفتا می‌شود. عده‌ای موافقت می‌کنند و دسته‌ای مخالفت نمی‌کنند، یعنی بی طرف می‌مانند. میرزا حسین خلیلی تهرانی، اولین شخصی از مراجع بود که مشروطه را امضا کرد و پس از آن آخوند خراسانی، و ملا عبداللّه مازندرانی از امضا کنندگان بودند که این سه نفر به مراجع ثلاث حامی مشروطه شهره می‌باشند. مراجع ثلاث پس از صدور فرمان مشروطیت و افتتاح مجلس شورای ملی، طی نامه‌ای افتتاح مجلس را تبریک گفتند.[۶]

ان قوانین مجلس شورای هی قوانین مقدسه و محترمه و هی فرض علی جمیع المسلمین... و ان الاقدام علی مقاومة المجلس العالی بمنزله الاقدام علی محاربة احکام الدین الحنیف. (همانا قوانین مجلس شورا، قوانین مقدس و محترم است و بر مسلمین اطاعت از آنها واجب است و اقدام در جهت مخالفت با مجلس شورا به منزله اقدام در جهت محاربه با احکام دین حنیف است.)[۷]

شکستن استبداد صغیر[ویرایش]

پس از آن که محمدعلی‌شاه مجلس را به توپ می‌بندد (۲۳ جمادی الاول ۱۳۲۶ هـ)، مراجع نجف اعلامیه‌ای را مبنی بر عدم مشروعیت سلطنت محمد علی شاه صادر می‌کنند:

الیوم همت در رفع این سفاک جبار (محمدعلی شاه) و دفاع از نفوس و اعراض و اموال مسلمین از اهِم واجبات و دادن مالیات به گماشتگان او از اعظم محرمات و بذل جهد در استحکام و استقرار مشروطیت به منزله جهاد در رکاب امام زمان ارواحنا فداه و سر مویی مخالفت و مسامحه به منزله خذلان و محاربه با آن حضرت صلوات الله و سلامه علیه‌است.»

ستارخان با شنیدن حکم علمای نجف کمر همت به اجرای آن بست و در این راه از یاری دوست خود باقر خان نیز بهره برد.[۸]

درگذشت[ویرایش]

میرزا حسین خلیلی تهرانی در ابتدای استبداد صغیر در سحرگاه جمعه دهم شوّال سال ۱۳۲۶ قمری در نجف وفات یافت.[۹]

شاگردان[ویرایش]

خلیلی شاگردان بسیاری داشت. همچون میرزای نائینی، شیخ آقابزرگ تهرانی، سید علی قاضی و...

بازماندگان[ویرایش]

از بازماندگان میرزا حسین خلیلی می توان به دکتر کامیار خلیلی و نیز پروفسور احمد خلیلی(فرزند محمود خلیلی)استاد دانشگاه سوربن فرانسه یاد کرد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. گلشن ابرار، ج5، ص252.
  2. مجله یاد، شماره ۱۴۴/۲۶.
  3. عبدالرحیم اباذری، تبارنامه حوزه و روحانیت از صدر اسلام تا پهلوی اول، قسمت سی و نهم، روزنامه جمهوری اسلامی،۱۲ /۱۰/۱۳۸۹
  4. محمود حکیمی تاریخ معاصر ایران در دوره قاجار ۱۳۸۸ ص ۴۴۶
  5. آفتاب نیمه شب، محمدرضا سماک، ص ۵۹ و ۶۰.
  6. در مشروطه چه گذشت؟ جلد سوم ۵۴۶ موسسه فرهنگی هنری قدر ولایت ۱۳۹۰
  7. حسن فراهانی، انگلیس و جنبش استقلال طلبی شیعیان عراق، مطالعات تاریخی پاییز ۱۳۸۴ - شماره ۹
  8. موسی نجفی، موسی حقانی، تاریخ تحولات سیاسی ایران، ۱۳۸۸ ص ۲۶۱ و ۲۶۲
  9. در مشروطه چه گذشت؟ جلد سوم ۵۵۱ موسسه فرهنگی هنری قدر ولایت ۱۳۹۰

برای مطالعه بیشتر[ویرایش]

  • «میرزا حسین خلیلی تهرانی». دبیرخانه کنگره بزرگداشت آخوند ملا محمد کاظم خراسانی. 
  • سیره صالحان، ابوالفضل شکوری، قم، انتشارات شکوری، ذیل شرح حال خلیلی.