حاجی سیاح

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
حاج سیاح
محمدعلی محلاتی
Hajj Sayyah.png
از زندان آورده‌اند جهت عکسبرداری
زادروز ۱۲۵۲ قمری -۱۲۱۵ خورشیدی
محلات
درگذشت ۱۳۴۴ قمری -۱۳۰۴ خورشیدی
ملیت ایرانی
پیشه جهانگرد - فعال سیاسی
شناخته‌شده برای زندانی سیاسی
تأثیرگذاران سید جمال‌الدین اسدآبادی
دین اسلام
مذهب شیعه

میرزا محمد علی محلاتی ملقب به حاج سیاح متولد ۱۲۵۲ قمری/۱۸۳۶ میلادی، یک جهانگرد، و نخستین ایرانی است که رسماً تابعیت ایالات متحده آمریکا را پذیرفت.[۱]

وی مانند شماری دیگر از دوستان شیخ هادی نجم‌آبادی، در میان اعضای انجمن باغ میکده جای داشت.[۲][۳]

زندگی[ویرایش]

Haj sayyah.jpg

وی در خانواده‌ای روستایی اهل علم و ادب، در محلات به دنیا آمد. پدرش ملا محمدرضا محلاتی او را برای تحصیل به تهران فرستاد و عمویش ملا محمد صادق که متمکن و اهل علم بود، وی را برای تکمیل تحصیلات راهی عتبات کرد. چند سالی در نجف و کربلا به تحصیل علوم قدیمه مشغول و با اندیشمندانی که از نقاط مختلف برای تدریس و تحصیل آمده بودند آشنا شد و بر اثر این آشنایی‌ها در اندیشه و نگرشش تحولی روی داد که به نظر می‌رسد مراحل بعدی زندگی او در دامنه تأثیر همین تحول بوده باشد.

حاجی سیاح زندگی‌ای سراسر همراه با شر و شور داشت از این‌رو سرگذشت او برای بسیاری جذاب و خواندنی و قابل توجه‌است. او سفرهای طولانی مدتی به اقصی نقاط اروپا و آمریکای شمالی و همچنین کشورهای شرق از جمله هندوستان صورت داده و کشورهای زیادی را دیده بود. پس از ۱۸ سال سفر به فرنگ، وی در سال ۱۸۷۷ به ایران بازگشت و وارد صحنه انقلاب مشروطیت شد و بخاطر نوشتن نامه‌ای انتقاد آمیز به مدت ۲۰ ماه رهسپار زندان نیز گردید. وی از دوستان نزدیک سید جمال الدین اسدآبادی بود. حاجی سیاح از روشنفکران عصر قاجار محسوب می‌شود که سختی زیادی کشید و کتاب‌هایی هم نوشت. حاج سیاح در سن ۸۹ سالگی در سال ۱۹۲۵ درگذشت.

سفر و سفرنامه‌نویسی[ویرایش]

میرزا محمدعلی محلاتی در ۲۳سالگی، سفرِ هجده‌سالهٔ خود به دور دنیا (اقصی نقاط اروپا و آمریکای شمالی و همچنین کشورهای شرق ازجمله ژاپن و هندوستان) و سفرهای فراوانش در سراسر ایران را آغاز کرد و به همین دلیل به حاجی سیاح معروف شده‌است.

وی نخستین بار ازطریق نیویورک وارد آمریکا شد، و تا سانفرانسیسکو نیز در سفرهای خود پیش رفت، جایی که در ۲۶ می۱۸۷۵ تابعیت آمریکا را در دادگاه ناحیهٔ ۱۲ کالیفرنیا رسماً پذیرفت.[۴]

حاجی سیاح حتی در دو نوبت موفق به دیدار با رئیس‌جمهور آمریکا، پرزیدنت اولیسس گرنت نیز گردید.

از حاجی سیاح دو کتاب به جا مانده؛ یکی خاطرات حاج سیاح (دورهٔ خوف و وحشت) و دیگری سفرنامه حاجی سیاح محلاتی است که درواقع جلد دوم خاطرات محسوب می‌شود و نایاب است و به شرح سفرهای او مربوط می‌شود.

نظر دیگران[ویرایش]

میرزا ملکم خان از وی به‌عنوان «منادی غیب» در جنبش آدمیت، و معیر الممالک (داماد ناصرالدین شاه قاجار) وی را یک فراماسون نام برده‌اند.[۴]

پی‌نوشت‌ها[ویرایش]

  1. [۱] PAAIA: Public Affairs Alliance of Iranian Americans
  2. ملک‌زاده, مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران جلد2. 240. 
  3. نبوی رضوی، سید مقداد. «نقش و حایگاه شیخ هادی نجم‌آبادی در تکوین جنبش مشروطه». در فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام. تهران: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، 1392. 53. ISSN ۶۷۱۳-۲۲۲۸. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ḤĀJJ SAYYĀḤ Encyclopædia Iranica

منابع[ویرایش]

  • حاج سیاح، سفرنامه، ناصر دیهیم، مهربانو
  • حمید سیاح - سیف‌الله گلکار. خاطرات حاج سیاح یا دوره خوف و وحشت. تهران: امیرکبیر، ۱۳۵۹. 
  • خاطرات مهرانگیز دولتشاهی[۲]، مجموعه تاریخ به روایت تاریخ سازان، شاهرخ مسکوب، غلامرضا کردگاری، تهران، صفحه سفید [۳]