ثقةالاسلام تبریزی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
میرزا علی‌آقا تبریزی
زادروز رجب ۱۲۷۷ ه. ق. ۲۹ دی ۱۲۳۹ خورشیدی
تبریز
درگذشت ۱۰ محرم ۱۳۳۰ ه. ق.
۹ دی ۱۲۹۰ خورشیدی[۱]
تبریز
علت مرگ به دار آویخته شد
آرامگاه مقبرةالشعرای تبریز
محل زندگی تبریز
نام‌های دیگر ثقةالاسلام شهید
پیشه مجتهد روحانی
شناخته‌شده برای یکی از شهدای جنبش مشروطیت ایران
نقش‌های برجسته از علمای, مشروطه‌طلبان و آزادی‌خواهانآذربایجان
لقب ثقةالاسلام تبریزی یا ثقةالاسلام دوم
جنبش مشروطه
دین اسلام
مذهب شیعه
اتهام‌ها دفاع از مشروطه و ایران
مجازات‌ها اعدام
فرزندان سه پسر و چهار دختر
والدین حاج میرزا موسی ثقةالاسلام


میرزا علی‌آقا تبریزی (زاده ۲۹ دی ۱۲۳۹ - مرگ ۹ دی ۱۲۹۰ خورشیدی) مشهور به ثقةالاسلام تبریزی یا ثقةالاسلام دوم، از علمای آذربایجان و یکی از کشته‌شدگان جنبش مشروطیت ایران بود. او از مشروطه‌طلبان و آزادی‌خواهان بود و در عاشورای ۱۳۳۰ هجری قمری در تبریز به دست روس‌ها به دار آویخته شد و کشته شد. در آن روزها بسیاری توسط روسها کشته می شدند.

زندگی نامه[ویرایش]

او در هفتم رجب ۱۲۷۷ ق. در تبریز بدنیا آمد. پدر بزرگش حاج میرزا شفیع صدر ثقةالاسلام شاگرد سید کاظم رشتی و رئیس شیخیه تبریز بود. پدرش حاج میرزا موسی ثقةالاسلام در جنبش تنباکو شرکت داشت.

تحصیلات خود را در تبریز و سپس در کربلا و نجف انجام داد. پس از آن به تبریز بازگشت و در ۱۳۱۹ بعد از درگذشت پدرش لقب «ثقةالاسلام» را به پیشنهاد محمدعلی میرزا ولیعهد از مظفرالدین‌شاه دریافت کرد و رئیس شیخیه در تبریز شد. سه بار ازدواج کرد و سه پسر و چهار دختر داشت. زبان‌های ترکی و فارسی و عربی و فرانسه را می‌دانست و نشریات عربی را می‌خواند و در سخن‌رانی‌های خود مردم را از اوضاع دنیای جدید با خبر می‌ساخت. با امیرنظام گروسی و مهدیقلی هدایت و ادیب‌الممالک فراهانی معاشرت و گفتگو داشت. طبع شعر داشت و در کتابخانه خود مجلس شعرخوانی برگزار می‌کرد. [۲]

مشروطیت[ویرایش]

از آغاز جنبش مشروطیت از هواداران آن بود. پس از اعلام مشروطه در انتخابات دوره اول مجلس شورای ملی رای اول را در بین علمای تبریز بدست آورد ولی نمایندگی را نپذیرفت. با تأسیس انجمن ایالتی آذربایجان از حامیان آن شد و در مقابل انجمن اسلامیه که علمای مخالف مشروطه تأسیس کرده بودند پشتیبان انجمن ایالتی بود.

در دوره استبداد صغیر سعی زیادی برای جلوگیری از اشغال تبریز و حل مسالمت‌آمیز مسائل داشت. پس از فتح تهران کوشش کرد که از خلع محمدعلی شاه جلوگیری کند و اختلافات با مسالمت حل شود ولی موفق نشد. با اشغال تبریز از سوی نیروهای روسیه تزاری سعی در آرام کردن اوضاع داشت. به اصرار او ستارخان و باقرخان از تبریز به تهران رفتند.

پس از اولتیماتوم روسیه به ایران و درخواست اخراج شوستر، مردم تبریز به تظاهرات دست زدند. مجاهدین تبریز به هواداری از مردم آماده مقابله با نیرهای روس شدند. ثقةالاسلام با اقدامات مجاهدان مخالف بود و همین به دشمنی آنان با او منجر شد. با شروع جنگ از سوی روس‌ها، ثقةالاسلام به مخالفت باآن‌ها برخاست و در نامه‌ای از امیر حشمت نیساری رئیس شهربانی تبریز خواست که در برابر روس‌ها مقابله و دفاع کند. با آن‌که در چند روز نبرد مجاهدان نیروی روس را ضعیف کرده بودند ولی منحل شدن مجلس در تهران و پذیرش اولتیماتوم ثقةالاسلام را واداشت که از مجاهدین بخواهد که سلاح را بر زمین بگذارند.

به‌دارکشیدن ثقةالاسلام[ویرایش]

ثقه‌الاسلام به همراه جمعی دیگر بر بالای چوبه دار روس‌ها.
آرامگاه ثقةالاسلام تبریزی بیرون بنای مقبرةالشعرا.

پس از اشغال تبریز بدست قشون روس روس‌ها از ثقةالاسلام خواستند که به کنسولگری روسیه در تبریز بیاید. با آن‌که کنسول عثمانی به او هشدار داده بود، ثقةالاسلام از مخفی شدن و پناهندگی در کنسولگری عثمانی سر باز زد و به کنسولگری روسیه رفت. در آنجا از او خواستند که بنویسد که آغاز کننده جنگ مجاهدان بوده‌اند ولی ثقةالاسلام از این کار خودداری کرد و گفت روس‌ها جنگ را شروع کرده‌اند. پس از آن او را همراه هفت تن دیگر در روز عاشورای سال ۱۳۳۰ قمری برابر با ۹ دی‌ماه ۱۲۹۰ خورشیدی به‌دار کشیدند. او را در محلی که اکنون مقبرةالشعرای تبریز است دفن کردند.

پس از انقلاب اکتبر روسیه، دولت شوروی هیئتی را به تبریز اعزام کرد و به عنوان عذرخواهی دسته‌گلی بر مزار وی گذاشتند.[۳][۴]

آثار[ویرایش]

  • مرآةالکتاب در اسامی مولفات شیعه است.
  • نامه‌های تبریز
  • ایضاح‌الانباء
  • بث‌الشکوی (ترجمه بخشی از تاریخ یمینی)
  • مجموعه تلگرافات
  • تاریخ امکنه شریف
  • بالون ملت ایران به کجا می‌رود؟ (رساله)
  • ترقی مملکتی به مال است و تحصیل مال با علم (رساله)
  • اصول سیاست اسلامیه
  • مجمل حوادث یومیه مشروطه
  • لالان (رساله)
  • نامه‌ها

منابع[ویرایش]

  1. http://ghiasabadi.com/calendar/
  2. کتابخانه مجلس
  3. مجتهدی، مهدی. رجال آذربایجان انتشارات زرین چاپ تهران چاپ اول صفحه ۱۱۲
  4. فرزاد، حسین. مجموعه نطق های شیخ محمد خیابانی. ۱۳۲۳. 
  • فرهنگ فارسی دکتر معین

این مقاله شامل بخش‌هایی به قلم محمد معین (درگذشته در ۲۱ تیر ۱۳۵۰) است. حقوق معنوی آن بخش‌ها برای محمد معین محفوظ است.