سید محمد تدین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سید محمد تدین
SMTadayyon.jpg
چهارمین رئیس دانشگاه تهران
شروع به کار
۱۳ آذر ۱۳۲۰
پس از عیسی صدیق اعلم
پیش از مصطفی عدل
وزیر مشاور
شروع به کار
۱۳۲۱
در زمانِ محمدرضا شاه پهلوی
نخست‌وزیر علی سهیلی
وزیر معارف
شروع به کار
۱۳۰۵
نخست‌وزیر حسن مستوفی
اطلاعات شخص
زاده سید محمد بیرجندی
۱۲۶۰ خورشیدی
بیرجند،
درگذشت آبان ۱۳۳۰ خورشیدی (۷۰ سال)
تهران
ملیت  ایران
اقامتگاه امامزاده صالح تجریش
شغل سیاستمدار
مذهب اسلام، شیعه

سید محمد تدین بیرجندی (۱۲۶۰ - ۱۳۳۰، بیرجند)، رئیس برجسته ادبیات عرب دانشگاه تهران و از جمله شخصیت‌های برجستهٔ سیاسی، علمی دوران قاجار و پهلوی است که نقش مهمی در دورهٔ بین انقراض سلسله قاجار و آغاز دوران پهلوی داشت.[۱]

زندگی‌نامه[ویرایش]

وی در دوران مشروطه جزو مجاهدینی بود که در زمان به توپ بسته شدن مجلس شورای ملی، توسط محمدعلی شاه، به طور مسلحانه از مجلس دفاع می‌نمودند. تدین پس از خلع محمدعلی شاه قاجار از قدرت، به حزب دموکرات پیوست[۱] و رهبری حزب را به عهده گرفت. بخشی از این حزب که بعدها حزب تجدد را تشکیل داد، در انتخابات پنجم مجلس شورای ملی شرکت نمود و سیدمحمد تدین به عنوان نماینده بیرجند به مجلس راه یافت.[۲][۳] وی که عالم برجسته‌ای در زمینه فلسفه، کلام و ادبیات عرب بود، از جمله نمایندگان روحانی مجلس شورای ملی بود که لباس روحانیت را کنار گذاشتند.[۴]

تدین که از هواداران رضا خان سردار سپه بود پس از اینکه نایب رئیس مجلس شورای ملی گردید، در تاریخ ۹ آبان ۱۳۰۴، لایحه‌ای را به مجلس ارائه نمود که بر مبنای آن خاندان قاجار از سلطنت خلع گردیده و رضاخان سردار سپه به ریاست حکومت موقت می‌رسید. با تصویب این لایحه توسط نمایندگان، حکومت دویست ساله سلسله قاجار بر ایران به پایان رسید.[۵]

سید محمد تدین پس از این واقعه به ریاست مجلس شورای ملی رسید. در سال ۱۳۰۵ در کابینه مستوفی‌الممالک، وزیر معارف گردید. تدین در اواخر حکومت رضا شاه در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، به تدریس مشغول شد. وی همچنین در این دوران مدتی نیز وزیر خواربار بود.

تدین در سال ۱۳۲۰ در کاخ دادگستری تهران، به اتهام دخالت در انتخابات و سوءاستفاده از خواربار محاکمه گردید که در نهایت تبرئه گردید. محاکمه وی از مهمترین محاکمات تاریخ دادگستری ایران است.[۶]

تدین که استاد ادبیات عرب در دانشگاه تازه تأسیس تهران بود، در ۱۳ آذر ۱۳۲۰، به عنوان چهارمین رئیس دانشگاه تهران، منصوب گردید.[۷] وی پس از شهریور ۱۳۲۰ ابتدا در کابینه فروغی منصب وزارت فرهنگ یافت[۸] سپس در سال ۱۳۲۱ در کابینه علی سهیلی، وزیر مشاور شد.[۹] سید محمد تدین، همچنین از اعضای اولیه و پیوسته فرهنگستان ایران بود که در سال ۱۳۱۴ تشکیل شد.[۱۰]

درگذشت[ویرایش]

سید محمد تدین در بعدازظهر جمعه ۲۴ آبان ۱۳۳۰ خورشیدی[۱۱] در سن ۷۰ سالگی در منزل خویش واقع در تجریش درگذشت و در امامزاده صالح تجریش دفن گردید.

تالیفات[ویرایش]

سید محمد تدین آثار تألیفی و ترجمه‌ای متعددی دارد از جمله: جامع محمدی؛ نخبةالادب (دو جلد)؛ عربی (پنج جلد)؛ علم‌الاشیاء (شش دوره)؛ حساب (دو جلد)؛ جغرافیا (چهارجلد)؛ تعلیمات مدنی؛ انکشافات جغرافیایی؛ اکتشافات جغرافیایی؛ اصول خطابه، و تاریخ مختصر منطق.

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ کیهان منتشر شد، روزنامه ایران
  2. آشنایی با احزاب، پایگاه اطلاع‌رسانی سما
  3. آبراهامیان، یرواند. ایران بین دو انقلاب: از مشروطه تا انقلاب اسلامی. ترجمهٔ کاظم فیروزمند، حسن شمس آوری، محسن مدیر شانه‌چی. چاپ دوم. نشر مرکز، ۱۳۷۸. ص. ۱۰۷ تا ۱۱۰. 
  4. پایگاه خبری بی‌بی‌سی
  5. مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران
  6. تاریخچه کاخ دادگستری، سایت حقوق
  7. دانشگاه تهران در یک نگاه، پایگاه اطلاع‌رسانی دانشگاه تهران
  8. سالنامه دنیا، ش. 1 (1324): 100. 
  9. مجموعه قوانین مجلس شورای ملی
  10. شورای گسترش زبان فارسی
  11. روزنامه اطلاعات ۲۵ آبان ۱۳۳۰