قاضی ارداقی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ملا علی

قاضی ارداقی
Ghazi Ardaghi.jpg
درگذشت ۱۲۸۷ خورشیدی
باغشاه, تهران
علت مرگ مبارز مشروطه
آرامگاه محدوده فعلی باغشاه
ملیت ایرانی
پیشه روحانی، خطیب
شناخته‌شده برای از پیشگامان آموزش نوین در ایران
از کشته‌شدگان جنبش مشروطه ایران
لقب قاضی قزوینی
دوره استبداد صغیر
جنبش مشروطه
مذهب شیعه

ملا علی، معروف به قاضی ارداقی و مشهور به «حاج آقا»، روحانی شیعه ایرانی، از پیشگامان آموزش نوین در ایران و از کشته‌شدگان جنبش مشروطه ایران بود.

او فرزند ملا تقی بود و در روستای ارداق قزوین به دنیا آمد. پس از تحصیلات ابتدایی به جامه روحانیت درآمد و بعد از قضات معتبر عدلیه شد.

در سال ۱۲۸۳ شمسی چند نفر از تجددخواهان قزوین به سرپرستی «میرزا صالح خان باغمیشه‌ای تبریزی»، فرماندار قزوین، انجمنی به نام «انجمن معارف» تشکیل دادند و مدرسه‌ای با نام «امید» بر پا کردند. این مدرسه اولین مدرسه به شیوه نوین در قزوین بود. مدرسه در شرق عالی قاپو واقع بود و چهار کلاس داشت. قاضی ارداقی که خود از اعضای انجمن معارف بود به مدیریت مدرسه برگزیده شد.[۱]

او در جریان نخستین انتخابات قزوین برای مجلس شورای ملی نقش فعالی داشت و شب‌نامه‌های ژلاتینی انتشار می داد و در اجتماعات شرکت می‌کرد. پس از صدور فرمان مشروطه به تهران رفت. در جریان درگیری مشروطه‌خواهان با محمد علیشاه، در کنار جهانگیرخان صوراسرافیل، سیدجمال واعظ و ملک‌المتکلمین قرار گرفت.

چگونگی مرگ وی[ویرایش]

در دوره استبداد صغیر وی به همراه عده زیادی از آزادیخواهان و وکلای مجلس برای دفاع از مشروطه و مجلس در ساختمان مجلس تجمع کرده بودند. پس از آنکه مجلس توسط محمدعلی شاه به توپ بسته شد، جمعی از آزادیخواهان دستگیر و در غل و زنجیر روانه باغشاه شدند، وی در زمره دستگیرشدگان بود. قاضی صدای گرم و گیرایی داشت و شبی در حبس این شعر را می خواند:

تاکه غیرتِ مردی، شد ز خلق ایرانی مُلک ملت ایران رفت رو به ویرانی
اولین جهانگیران، خسروان ما بودند از کیانیان یکسر تا گروه ساسانی
صیت سطوت ایران بود در جهان معروف خوانده‌ای اگر تاریخ، صدق قول من دانی
حال بشنو احوالش باخبر شو از حالشبین چگونه افتاده روی در پریشانی
والیان والاجاه، چاکران دولت خواه خلق مملکت رانند، جای مملکت رانی
وامحمدا زین خلق، واشریعتا زین قوم کافران بما گویند، داد از این مسلمانی

دو روز بعد از آن شب او را با استریکنین مسموم کردند و با تشنج و زجر در زنجیر درگذشت. وی پس از جهانگیرخان صوراسرافیل و ملک‌المتکلمین سومین فردی است که در سال ۱۲۸۷ هجری شمسی در ماجرای باغشاه بعداز شکنجه کشته شد.[۲][۳]

آرامگاه[ویرایش]

بعد از فتح تهران و پیروزی قوای مشروطه و تشکیل مجلس عالی، طی مراسمی در روز دوم رجب ۱۳۲۷ قمری آرامگاه شهدا که محل دفن قاضی قزوینی، ملک المتکلمین و میرزا جهانگیر صور اسرافیل بود در ضلع جنوبی باغشاه افتتاح و هزاران نفر با آوردن گل و برپایی خیمه و خرگاه یاد جانبازی آنان را گرامی داشتند.[۴][۵]

منابع[ویرایش]

  1. معتمدی، مسعود. «نخستین مدرسه جدید قزوین». بازبینی‌شده در ۱۴ ژانویه ۲۰۱۳. 
  2. نبوی رضوی, سید مقداد. «زندگانی ملک المتکلمین». در تاریخ مکتوم. تهران: پردیس دانش, 1393. 333. 
  3. از تاریخ مشروطهٔ کسروی ص 658
  4. ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. ج. ۴،۵. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۸۷. ۸۰۴ و ۱۲۴۴ پیوند =. شابک ‎۹۶۴-۳۷۲-۰۹۲-۶. 
  5. لقایی، سارا. «خطیب مشروطه مزار ندارد». بازبینی‌شده در ۱۴ ژانویه ۲۰۱۳. 
جنبش مشروطه
Constitutional forces in Tabriz.jpg
عده‌ای از اعضای گروه فوج نجات تبریز.
سال ۱۹۰۹ میلادی.
شاهان قاجار
نام

دورهٔ پادشاهی

آقامحمد خان

فتحعلی شاه
محمدشاه
ناصرالدین شاه
مظفرالدین شاه
محمدعلی شاه

احمدشاه

۱۱۷۵–۱۱۶۱
۱۲۱۳–۱۱۷۶
۱۲۲۶–۱۲۱۳
۱۲۷۵–۱۲۲۶
۱۲۸۵–۱۲۷۵
۱۲۸۸–۱۲۸۵

۱۳۰۴–۱۲۸۸