سلطان محمد خان سردار اشجع

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سلطان محمد خان سردار اشجع
SardarAshja.jpg
زادروز ۱۲۴۱ هجری شمسی
درگذشت اسفند ۱۳۰۲
پاریس، فرانسه
پیشه ایل‌بیگی بختیاری
نقش‌های برجسته حاکم اصفهان
حاکم اراک
لقب سردار اشجع
معین همایون

سلطان محمد خان سردار اشجع، (زاده ۱۸۶۲ میلادی - درگذشته ۱۹۲۴ میلادی) از روئسای ایل بختیاری، در دوران مشروطه و فرزند امامقلی خان حاجی ایلخانی، برادر امیر مفخم بختیاری و نصیر خان سردار جنگ، همچنین از عموزادگان علیقلی خان سردار اسعد بود.[۱]

پدر، عمو، برادران، عموزادگان و در دوره‌ای خود سردار اشجع، ریاست ایل بختیاری را بر عهده داشتند.[۲] وی در دوران حیات سیاسی‌اش ۵ بار به جکومت اصفهان منصوب شد، چندین سال در منصب ایل بیگی بختیاری و مدتی نیز به عنوان حاکم اراک فعالیت نمود.[۳]

بیوگرافی[ویرایش]

سلطان محمد خان سردار اشجع فرزند امامقلی خان حاجی ایلخانی می‌باشد، که در سال ۱۲۴۱ در چهارمحال و بختیاری بدنیا آمد. وی برادر کوچکتر غلامحسین خان سالار محتشم می‌باشد.

سردار اشجع، چندین برادر ناتنی نیز داشته، که از آنها می‌توان به لطفعلی خان امیر مفخم و نصیر خان سردار جنگ اشاره نمود. وی پنج بار به حکومت اصفهان رسید، همچنین حکومت ایالات و شهرهای دیگری چون اراک را نیز، در اختیار داشت. به ایل بیگی بختیاری رسید و در اسفند ۱۳۰۲ در اروپا، به علت بیماری درگذشت.[۴]

حکومت اول اصفهان[ویرایش]

سردار اشجع در ۱۲ دی ۱۲۸۸ به حکومت اصفهان منصوب شد. وی انتصاب خود به حکومت اصفهان را، رسماً به کنسول‌های روس و انگلیس در اصفهان، اطلاع داد.[۵] گراهام کنسول انگلیس، که در ۲۲ ذیحجه با وی ملاقات و مذاکره کرده، از عزم جدی او، درباره رسیدگی به امنیت، در راه ارتباطی اصفهان به بختیاری و اظهار دوستی و صمیمیت او با انگلیسی‌ها خبر داده‌است.[۶]

در همین هنگام، شورش غریب خان، رئیس سابق نظمیه اتفاق افتاد. زیرا پس از عزل او، از ریاست نظمیه، وی به قمشه (شهرضا) رفت و با گردآوری حدود ۱۷۰۰ نفر، سر به طغیان و اغتشاش نهاد. سردار اشجع نیز با اردوی مرکب از ۴۰۰ سرباز، ۵۰ سوار بختیاری و چند عراده توپ، روانه قمشه گردید، تا نیروهای کمکی نیز، از چهارمحال و بختیاری به آن‌ها بپیوندند. نیروهای بختیاری و دولتی، پس از رسیدن به قمشه با استعداد ۱۴۰۰ نفر، به قلعه‌ای که غریب خان و یارانش در آن پناه گرفته بودند، یورش بردند و با کشته شدن ۱۵ نفر از شورشیان، غائله را سرکوب نمودند. اما غریب خان، موفق به فرار گردید.[۷] سردار اشجع در ماه اکتبر سال ۱۹۱۰ مصادف با آبان ۱۲۸۹ از حکومت اصفهان برکنار شد و شکرالله خان معتمد خاقان به‌جای وی منصوب گردید.

حکومت دوم اصفهان[ویرایش]

در ماه بهمن سال ۱۲۸۹ در مقر اصلی حکومت اصفهان، به جان حاکم وقت یعنی معتمد خاقان سوء قصد شد. این سوءقصد توسط شخصی بنام میرزا عباس خان، که از روئسای سابق نظمیه این شهر بود، صورت گرفت، که گروهی آنرا به سردار اشجع منتسب می‌دانند. در این ترور معتمد خاقان به شدت مجروح شد و برادرزاده وی نیز مورد اصابت گلوله قرار گرفت و درگذشت.

مدتی پس از سوء قصد به جان معتمد خاقان، در ۲۳ اردیبهشت ۱۲۹۰ سردار اشجع بختیاری برای بار دوم، به حکومت اصفهان منصوب گردید. پس از گذشت مدت کوتاه، یعنی در دی ماه ۱۲۹۰ از کار برکنار و خسرو خان سردار ظفر، به حکومت اصفهان منصوب گردید و متعاقب آن، سردار اشجع، اصفهان را به سوی چهارمحال و بختیاری ترک کرد.

حکومت سوم اصفهان[ویرایش]

پس از عزل سردار ظفر در ۸ دی ۱۲۹۱ سردار اشجع بار دیگر، به حکومت اصفهان منصوب شد. در غیاب او محمدتقی‌خان امیر جنگ، فرزند دوم علیقلی خان سردار اسعد، به عنوان نایب الحکومه، زمام امور اصفهان را در دست گرفت.[۸]

حکومت چهارم اصفهان[ویرایش]

چهارمین بار حکومت سردار اشجع در اصفهان، مصادف بود با اوج جنگ جهانی اول و حضور قوای متحدین و همچنین متفقین، در ایران. طی این دوران، وقایع مهمی در اصفهان رخ داد. سردار اشجع علاقه‌مند به دفاع از وطن در مقابل تجاوز روس و انگلیس بود و اندکی به آلمانها تمایل داشت، [۹] باعث گردید تا به نوشته کسروی، لذا این رویه باعث گردید که در مدت کوتاهی، سررشته امور در اصفهان، به دست دکتر پوژن و موسیو زایلر آلمانی بیفتد. آن دو نیز در اصفهان سواران مجاهد طرفدار آلمان را بسیج نمودند و دست به یک سری اقداماتی زدند، که بعنوان مثال؛ دستگاه تلگراف بی‌سیم بر پا نموده و رئیس بانک استقراضی را به قتل رساندند.[۱۰]

همچنین، در همان دوران به سوی گراهام کنسول انگلیس در اصفهان تیراندازی شد، که یکی از سواران هندی همراه او در این سوء قصد کشته شد. در نتیجه این اقداماتِ ضد متفقین، دو کنسول روس و انگلیس با وابستگان و طرفداران خود، از اصفهان خارج شدند و شهر به دست آلمانی‌ها و طرفدارانشان افتاد. آنان نیز، به سرکوب طرفداران روسیه در اصفهان پرداختند. اما این دوره چندان طولانی نبود و سرانجام قشون روسیه تزاری، به اصفهان نزدیک شد. سردار اشجع که طرفداری غیرمستقیم وی از آلمان‌ها و مخالفتش با روس‌ها و انگلیسی‌ها آشکار بود، از اصفهان خارج گردید و به سمت چهارمحال و بختیاری رفت و اصفهان به دست روس‌ها و طرفدارانشان، از جمله یمین‌السلطنه، پسر ظل‌السلطان افتاد...[۱۱]

حکومت پنجم اصفهان[ویرایش]

سلطان محمد خان سردار اشجع، بنابر مذاکرات خوانین دو جناح ایلخانی و حاجی ایلخانی، به پیشنهاد آنان برای پنجمین بار، در تاریخ ۲۰ دی ۱۳۰۰ حاکم اصفهان گردید. او تا شهریور ۱۳۰۱ حکومت اصفهان را در دست داشت؛ تا اینکه در همان تاریخ، به دلیل ابتلا به بیماری، استعفا نمود. وی بلافاصله به تهران رفته، سپس جهت معالجه روانه اروپا شد. اما در اسفند ۱۳۰۲، مصادف با مارس ۱۹۲۴ میلادی، به علت بیماری، در اروپا درگذشت.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «نسبت برخی از خوانین بختیاری». دانشنامه ایرانیکا. 
  2. «سلطان محمد خان سردار اشجع». بانک اطلاعات رجال. 
  3. «سلطان محمدخان سردار اشجع بختیاری». مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی. 
  4. جعفر قلی سردار بهادر، خاطرات سردار اسعد بختیاری، به کوشش ایرج افشار، چاپ دوم تهران:اساطیر، ۱۳۷۸. (ص ۱۱۰)
  5. کتاب آبی، به کوشش احمد بشیری، تهران: نشر نو، ۱۳۶۵، (جلد ۴، ص ۸۱۱)
  6. کتاب آبی، به کوشش احمد بشیری، تهران: نشر نو، ۱۳۶۵، (جلد۴، ص ۸۱۳)
  7. عکاشه، اسکندر خان. تاریخ ایل بختیاری، انتشارات فرهنگسرا، تهران:۱۳۶۵. (ص ۶۰۹)
  8. اسکندر خان عکاشه، تاریخ ایل بختیاری، تهران: فرهنگسرا و یساولی، ۱۳۶۵. (کتاب آبی، جلد ۸، ص ۲۱۵۰)
  9. احمد علی مورخ الدولهٔ سپهر، ایران در جنگ بزرگ، چاپ دوم، تهران:ادیب، ۱۳۶۳. (ص ۲۴۵)
  10. احمد کسروی، تاریخ هیجده ساله آذربایجان، چاپ یازدهم، تهران:امیرکبیر، ۱۳۷۶. (ص ۶۵۷)
  11. کریم نیکزاد حسینی، شناخت سرزمین بختیاری، اصفهان:نشاط، بی‌تا،(ص ۲۴۶)

منابع[ویرایش]

  • شریف کاشانی، محمد مهدی. واقعات اتفاقیه در روزگار، به کوشش سیروس سعدوندیان، انتشارات تاریخ ایران، تهران:۱۳۶۲
  • کسروی، احمد. تاریخ هجده ساله آذربایجان، چاپ یازدهم، انتشارات امیرکبیر، تهران:۱۳۷۶