دوره ششم مجلس شورای اسلامی

جمهوری اسلامی ایران
سیاست و حکومت ایران
ارکان نظام جمهوری اسلامی ایران قانون اساسی رهبری سید علی خامنه‌ای مجلس خبرگان رهبری محمدرضا مهدوی کنی مجمع تشخیص مصلحت نظام علی اکبر هاشمی رفسنجانی قوای سه گانه قوه مجریه قوه مقننه قوه قضائیه نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران ستاد کل نیروهای مسلح ارتش جمهوری اسلامی ایران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران رهبر و نهادهای وابسته بیت رهبری نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه‏ها نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران مجمع تشخیص مصلحت نظام دادگاه ویژه روحانیت صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ستاد اجرایی فرمان امام (ره) کمیته امداد امام خمینی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی سازمان تبلیغات اسلامی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی سازمان اوقاف و امور خیریه سازمان حج و زیارت آستان قدس رضوی عباس واعظ طبسی دولت (قوه مجریه) رئیس جمهور محمود احمدی نژاد معاون اول رئیس جمهور محمدرضا رحیمی وزارتخانه‌ها وزارت امور اقتصادی و دارایی سید شمس‌الدین حسینی وزارت کشور مصطفی محمدنجار وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات محمدحسن نامی وزارت امور خارجه علی‌اکبر صالحی وزارت اطلاعات حیدر مصلحی وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی محمدحسن طریقت منفرد وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح احمد وحیدی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سید محمد حسینی وزارت دادگستری مرتضی بختیاری وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی اسدالله عباسی وزارت راه و شهرسازی علی نیکزاد وزارت صنعت، معدن و تجارت مهدی غضنفری وزارت نفت رستم قاسمی وزارت ورزش و جوانان محمد عباسی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران محمود بهمنی قوه مقننه شورای نگهبان مجلس شورای اسلامی کمیسیون‌های تخصصی مجلس شورای اسلامی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی دیوان محاسبات کشور قوه قضائیه دیوان عالی کشور دیوان عدالت اداری دادستانی کل کشور سازمان بازرسی کل کشور سازمان قضایی نیروهای مسلح سازمان ثبت اسناد و املاک کشور شوراهای عالی شورای عالی انقلاب فرهنگی شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران شورای عالی استان‌ها شورای عالی مناطق آزاد تجاری - صنعتی شورای عالی فضای مجازی رهبران سید روح‌الله خمینی حسین علی منتظری (قائم مقام سابق رهبری) سید علی خامنه‌ای روسای جمهوری ابوالحسن بنی‌صدر محمدعلی رجایی سید علی خامنه‌ای اکبر هاشمی رفسنجانی سید محمد خاتمی محمود احمدی‌نژاد حسن روحانی نخست وزیران مهدی بازرگان محمدعلی رجایی محمدجواد باهنر محمدرضا مهدوی کنی میرحسین موسوی (آخرین) روسای مجلس شورای اسلامی اکبر هاشمی رفسنجانی(دوره اول و دوم و یک سال از دوره سوم) مهدی کروبی(سه سال دوره سوم و دوره ششم) علی اکبر ناطق نوری(دوره چهارم و پنجم) غلامعلی حدادعادل (دوره هفتم) علی اردشیرلاریجانی(دوره هشتم) رؤسای قوه قضائیه سید محمد حسینی بهشتی سید عبدالکریم موسوی اردبیلی محمد یزدی محمود هاشمی شاهرودی صادق لاریجانی حکومت محلی و شوراها فرمانداری شهرداری شورای شهر شورای محلات دهداری شورای روستا انتخابات‌ها آخرین: انتخابات نهمین دوره مجلس شورای اسلامی پیش رو: انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۹۲) انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا (۱۳۹۲)

ششمین دورهٔ مجلس شورای اسلامی (مجلس ششم) شاید جنجالی‌ترین دورهٔ مجلس بوده‌است. این دوره از ۷ خرداد ۱۳۷۹ تا چهار سال قانون‌گذاری ایران را بر عهده داشت. در این دوره اصلاح‌طلبان اکثریت مطلق را در دست داشتند.

انتخابات

نوشتار اصلی: انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۷۸-۷۹)‎

انتخابات ششمین دوره مجلس شورای اسلامی، در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۷۸ خورشیدی، برگزار گردید. از مجموع ۳۸٬۷۲۶٬۴۳۱نفر واجد شرایط رای دادن، ۲۶٬۰۸۲٬۱۵۷ نفر، در انتخابات شرکت کردند.

در این دوره از انتخابات، جبهه دوم خرداد توانست که در اکثریت مطلق مجلس را به دست آورد.

در تهران بزرگ، فهرست نامزدهای پیشنهادی حزب جبهه مشارکت ایران اسلامی، ۹۰٪ کرسی‌های این حوزه را کسب کرد.^{[نیازمند منبع]}

افتتاح مجلس ششم

جلسهٔ گشایش مجلس در ۷ خرداد ۱۳۷۹ آغاز شد و محمدعلی شیخ شوشتری نمایندهٔ شوشتر رییس سنی مجلس شد.

سپس نمایندهٔ رهبری پیام سید علی خامنه‌ای را خواند. وی در این پیام با اشاره به اقدامات دشمنان در این دوره از نمایندگان درخواست هوشیاری کرد.

سپس سید محمد خاتمی رییس‌جمهور و عبدالواحد موسوی لاری وزیر کشور سخنرانی کردند. وزیر کشور به کارشکنی‌های شورای نگهبان از جمله رد شمارش ماشینی آرا سه روز مانده به برگزاری انتخابات و ابطال تعرفه‌های رای در روزهای پایانی مانده به برگزاری و مشکلات عدیده‌ای که در شمارش آرا ایجاد کرده بود اشاره کرد.^{[نیازمند منبع]}

هیئت‌رئیسهٔ موقت

در دومین جلسه مجلس در ۱۰ خرداد ۱۳۷۹ هیئت‌رئیسهٔ موقت انتخاب شدند. در این رای‌گیری مهدی کروبی با ۱۸۶ رای مثبت و ۶۳ رای ممتنع رییس‌مجلس شد و مجید انصاری با ۱۴۶ رای مثبت و ابوالقاسم سرحدی‌زاده با ۸۵ رای مثبت نیز نایب‌رییس اول و دوم شده؛ سهیلا جلودارزاده، ناصر خالقی ، محمد قمی، علی شکوری راد، اسماعیل جبارزاده، جلال جلالی‌زاده منشیان؛ تابش، سید حسین هاشمی، سازگارنژاد نیز کارپردازان موقت شدند.

تصمیم برای انتخاب کروبی به عنوان رییس مجلس ناشی از مصلحت‌ سنجی و هماهنگی قبلی بهزاد نبوی و برای کاهش تنش در روابط مجلس ششم با جناح راست و رهبری نظام بود.^{[نیازمند منبع]}

۸ تن از جبهه مشارکت، ۷ تن از حزب کارگزاران سازندگی، ۶ نفر در فهرست مجمع روحانیون مبارز قرار داشتند. این ترکیب که در آن رهبران حزب مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب حضور نداشتند با استقبال جناح راست مواجه شد.^{[نیازمند منبع]}

با این حال هنگام انتخاب هیئت‌رئیسهٔ دایم دوتن از چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب بهزاد نبوی و سید محمدرضا خاتمی به سمت نایب‌رئیسان اول ودوم مجلس ششم انتخاب شدند.

مهدی کروبی بلافاصله پس از انتخاب، طی سخنانی گفت که من یک سخنگو نیستک و جایگاه رییس قوه مقننه در حد رییسان دو قوه دیگر است.

این اظهارات با واکنش برخی دیگر از نمایندگان مواجه شد که عقیده داشتند همه نمایندگان از یک جایگاه و شان برخوردارند.^{[نیازمند منبع]} جناح راست محمد میرمحمدی نمایندهٔ قم را کاندید ریاست مجلس کرد که با کسب ۸۰ رای ناکام ماند در عین حال تعداد نمایندگان نزدیک به این جناح در همین حدود ارزیابی شد.

همزمان با برگزاری جلسهء دوم مجلس، انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران و کانون عالی شوراهای اسلامی کار (دو نهاد کارفرمایی و کارگری ایران) در بیانیه‌ای که از مذاکرات خود منتشر ساختند از تصمیم مجلس پنجم در اصلاح قانون کار و خارج کردن کارگاه‌های کمتر از پنج نفر از شمول این قانون اعتراض کرده و خواستار اصلاح آن در مجلس ششم شدند.^{[نیازمند منبع]}

همچنین طی روزهای بعد مهدی کروبی با جضور در بیمارستان از عبدالله نوری (وزیر کشور استیضاح‌شدهٔ خاتمی و مدیرمسئول روزنامه خرداد که در طی دوران زندان بیمار و به بیمارستان منتقل شده بود)، عیادت کرد. گرچه عبدالله نوری با ممانعت شورای نگهبان نتوانست در انتخابات حضور یابد، اما برادر وی که در روزهای آخر ثبت نام کرد با اقبال عمومی مواجه شد.^{[نیازمند منبع]} کروبی وعدهٔ رایزنی با سید علی خامنه‌ای و آزادی عبدالله نوری را داد، که هیچگاه محقق نشد.^{[نیازمند منبع]}

هیئت‌رئیسهٔ دایم

هیئت‌رییسهٔ دایم مجلس هماهنگی بیشتری با خواست افکار عمومی و نتیجه انتخابات داشت. گرچه کروبی همچنان به ریاست رسید، اما بهزاد نبوی (از سازمان مجاهدین انقلاب) و محمدرضا خاتمی از جبهه مشارکت نایب‌رییس اول و دوم رییس انتخاب شدند. ۲۴۸ نماینده در رای گیری حضور داشتند.^{[نیازمند منبع]}

سمت	نام	آرا
رییس مجلس	مهدی کروبی	۱۹۳ رای
نایب‌رئیس اول	بهزاد نبوی	۱۵۵ رای
نایب‌رئیس دوم	محمدرضا خاتمی	۱۳۵ رای
منشی	ناصر خالقی	۱۴۵ رای
منشی	سهیلا جلودارزاده	۱۵۳ رای
منشی	علی شکوری‌راد	۱۳۲ رای
منشی	اسماعیل جبارزاده	۱۱۵ رای
منشی	محمد قمی	۱۲۷ رای
منشی	محمد نعیمی‌پور	۱۱۲ رای
منشی	محمدرضا تابش	۶۱ رای
کارپرداز	جلیل سازگارنژاد	۱۴۳ رای
کارپرداز	سید حسین هاشمی	۱۱۲ رای
رئیس مرکز پژوهش‌ها	سید محمدرضا خاتمی

جناح‌های سیاسی

• رئیس فراکسیون اکثریت : علی‌اکبر محتشمی‌پور
• رئیس فراکسیون اقلیت : غلامعلی حدادعادل

رویدادهای مهم

اکبر هاشمی رفسنجانی

همزمان با برگزاری افتتاحیه، اکبر هاشمی رفسنجانی (رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام) که در شمارش بحث‌برانگیز رای‌ها توسط شورای نگهبان نفر آخر شد و با رایی پایینی از تهران به مجلس راه یافته بود کناره گرفت.

اعتبارنامهٔ نمایندگان

با تشکیل کارگروه بررسی اعتبارنامهٔ نمایندگان، از میان ۲۵۷ نماینده به اعتبارنامهٔ ۱۸ نفر مورد اعتراض قرار گرفت. اکثر این افراد از نمایندگان جناح راست بودند که به مجلس راه یافته بودند. از جمله این افراد غلامعلی حدادعادل بود. بیش از ۱۲۰ نماینده اصلاح‌طلب اعتراض خود را به اعتبارنامهٔ غلامعلی حدادعادل که در بازشماری آرا توسط شورای نگهبان ، نهایتا از رتبه ۳۳ تهران به رتبهٔ ۲۸ ارتقا پیدا کرد و در میان سی نماینده تهران به مجلس راه یافت.^{[نیازمند منبع]}

گرچه مهدی کروبی با رد اعتبار نامهٔ حداد عادل مخالفت کرد. به گفتهٔ وی بنا به آیین‌نامه، نمایندگان نمی‌توانند به مواردی که از نظر شورای نگهبان گذشته‌است اعتراض کنند^{[نیازمند منبع]}

دادگاه‌ها و احکام قضایی درمورد نمایندگان

نزدیک به شصت تن از نمایندگان مجلس ششم را قوه قضائیه به دادگاه فراخواند که از این میان احکام قضایی چهار نفر از آنان صادر و قطعی شد.

درحالی که نمایندگان از مصونیت قضایی برخوردار بودند برای نخستین بار در دورهٔ هاشمی شاهرودی این مصونیت برداشته شد.^{[نیازمند منبع]}

حسین لقمانیان نمایندهٔ همدان دستگیر و به زندان اوین فرستاده شد تا دوره ده ساله حبس خود را طی کند که این اقدام با نصاب‌شکنیِ (از نصاب انداختن مجلس با حاضر نشدن نمایندگان یا بیرون رفتنشان) شصت^{[نیازمند منبع]} و تهدید کروبی به ترک مجلس مواجه شد. سرانجام بادرخواست شاهرودی وموافقت آیت‌الله خامنه‌ای لقمانیان آزاد شد.^{[نیازمند منبع]}

اصلاح قانون مطبوعات

در پی شکست جناح راست، اتفاق‌هایی مانند استفادهٔ تبلیغاتی گسترده از کنفرانس برلین و پخش فیلم‌هایی گزینش شده از این کنفرانس در صداوسیما^{[نیازمند منبع]} و نهایتا توقیف فله‌ای مطبوعات و بازداشت روزنامه نگاران برجسته در اردیبهشت ۷۹ از آن جمله بود.

همچنین مجلس پنجم که دی پی بی‌بندوباری روزنامه‌ها در آخرین روزهای فعالیت خود با اصلاح قانون مطبوعات محدودیت‌هایی برای روزنامه نگاران ایجاد کرد. در چنین شرایطی مجلس ششم اصلاح قانون مطبوعات و بازگرداندن آن به وضعیت قبل را به عنوان یکی از نخستین اقدامات در دستور کار خود قرار داد که باعث بروز درگیری های فیزیکی در صحن علنی شد و خاتمه یافت.

نامهٔ جام زهر

در ارديبهشت ۱۳۸۱، ۱۲۷ تن از نمايندگان در نامه‌ای به سید علی خامنه‌ای، نسبت به تقابل فزايندهٔ نهادهای انتصابی با خواست و اراده مردم هشدار دادند. اين نامه كه محرمانه ارسال شده بود، محافل خاص بعد از سه روز علنیش کردند. آن زمان، شورای عالی امنيت ملی طبق دستوری اعلام کرد که متن و حتی خبرِ نامه، در هيچ رسانه‌ای منتشر نشود. با اعلام اين دستور، تارنماهای خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا) و رويداد، متن و خبر انتشار اين نامه را از صفحات خود برداشتند. در بخشی از این نامه آماده است:

آنچه ما را بر آن داشت تا بدین صورت مصدع اوقات شویم حساسیت شرایط، فرصت اندک و بزرگی خطریست که پیش روی کشور است و با کمال تأسف نجواهای خیرخواهانه و پیشنهادهای آرام و مکتوم ما در سالهای گذشته ره به جایی نبرده است. پس اجازه دهید بر مبنای وظیفه شرعی و قانونی خود و تعهد و مسؤولیتی که در برابر خدا و مردم داریم، آنچه را به خیر و صلاح همه میدانیم با حضرتعالی، که بر اساس قانون اساسی _ یعنی میثاق ملی همه ما _ شخص اول کشور هستید در میان بگذاریم، به آن امید که این خیرخواهی منشاء آثار و برکات برای نظام باشد.

این نامه که به نامهٔ «جام زهر» معروف شده‌است اشاره به سخن نمایندگان دارد که گفتند اگر جام زهری باید نوشید بشود (آیت‌الله خمینی هنگام پذیرش قطعنامهٔ پایان جنگ از این عبارت استفاده کرد‌بود).

تحصن و استعفای جمعی از نمایندگان

نوشتار اصلی: تحصن و استعفاء جمعی از نمایندگان مجلس ششم

درپی رویدادهای مجلس و برخوردها و رفتارهای نمایندگان ،‌هنگام انتخابات مجلس هفتم شورای نگهبان با اعمال نظارت استصوابی حدود نیمی از نامزدان را به بهانهٔ نداشتن پایبندی عملی به اسلام یا ثابت نشدن این پایبندی برای شورای نگهبان ردصلاحیت کرد. در میان ردصلاحیت‌شدگان، جمع زیادی از نمایندگان اصلاح‌طلب مجلس ششم بودند. ۱۳۹ نماینده، در اعتراض به ردصلاحیت‌ها در ساخمان مجلس بست نشستند. فرجام ایشان با بی‌اثر ماندن اعتراض‌ها و برگزاری انتخابات مجلس هفتم سر موعد مقرر، استعفا دادند.

۳ سال بعد آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار نمایندگان دوره هفتم مجلس شورای اسلامی، دیدگاه خود را دربارهٔمسائل دوره ششم مجلس شورای اسلامی، گفت:

شرایطی که قبل از پدید آمدن این مجلس به وسیلهٔ بعضی اشخاصی که از روی غفلت، کارهایی انجام می‌دادند به وجود آمده‌بود -رفتن به سمت تحریم انتخابات، رفتن به سمت استعفای نمایندگان، اعتصاب در مجلس، مقابلهٔ مجلس- چیزهای بد و عجیبی بود و صدای عمومی مجلس، با خیلی از مبانی و اصول نظام مغایرت داشت. در یک چنین فضایی، این مجلس [هفتم] رویید.

وی، بدون اشاره به رد صلاحیت‌ها گفت:

کسانی هستند که با هماهنگی دولت و مجلس مخالف اند. از اول هم همین‌طور شعار دادند که این‌ها یکدست کردند؛ با این که کسی در این یکدستی تأثیری نداشت. ملت این کار را کرده بود و این‌طور انتخاب کرده بود؛ رئیس‌جمهور را آن‌طور، نمایندگان را هم این‌طور.

اتهامات

بعد از دستگیری عبدالمالک ریگی، حیدر مصلحی وزیر اطلاعات ایران اعلام کرد که بنا به اعترافات ریگی ۷۰٪ مناقشات و مصوبات مجلس در دوره ششم با خط‌دهی «منافقین» بوده‌است.

جستارهای وابسته

• فهرست نمایندگان دوره ششم مجلس شورای اسلامی

پیوند به بیرون

• فیلم استعفای دسته‌جمعی نمایندگان مجلس ششم
• «برگی از تاریخ - نامه تاریخی ۱۲۷ نماینده مجلس ششم به آیت‌الله خامنه‌ای» ‎(فارسی)‎. بهار ۱۳۸۱. بازبینی‌شده در ۲۵ شهریور ۱۳۸۸. 

۱۳۹۲