همه‌پرسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

هَمه‌پُرسی یا رفراندوم رای گیری مستقیم از همهٔ اعضای تشکیل دهندهٔ یک سازمان یا جامعه است برای رد یا تصویب سیاستی که رهبران یا نمایندگان پیشنهاد کرده‌اند. هدف همه پرسی پرهیز از قانون گذاری به زیان اکثریت جامعه‌است. در نظام‌های نمایندگی و پارلمانی جدید از همه پرسی تنها برای تصویب قانون اساسی یا تغییر اساسی درحکومت بهره می‌گیرند؛ ولی در برخی جامعه‌های کوچک برای همهٔ امور رأی همگان پرسیده می‌شود.

انواع همه پرسی[ویرایش]

دو نوع همه پرسی وجود دارد: اختیاری و اجباری. همه پرسی اجباری معمولاً برای تصویب قانون اساسی یا متمم آن است. در همه پرسی اختیاری نمایندگان مجلس ممکن است با اکثریت قاطع مسئله‌ای را به رأی عمومی واگذارند و یا دولت، در غیاب مجلس و یا به رغم آن، موضوعی را به رای عمومی بگذارد. امکان دیگر همه پرسی با درخواست همگانی است. بدین صورت که اگر مجلس قانون گذاری به میل خود موضوعی را به همه پرسی نگذارد، کسانی از مردم که صلاحیت رأی دادن دارند، ممکن است درخواستی را امضا کنند که موضوع به رأی عمومی گذاشته شود. شمار لازم برای این درخواست، بر حسب قوانین کشورها، از ۵ تا ۱۵ درصد مجموع رأی دهندگان در آخرین انتخابات است.


تاریخچه[ویرایش]

وقتي انسان هاي پيش از تاريخ به شکار و جمع آوري ميوه مشغول بودند، وجود دولت و يا فرمانرواياني براي کنترل جامعه ضرورت نداشت.

ولي با رشد جمعيت و به وجود آمدن دولت -شهرها، لازم بود تا عده اي از مردم به عنوان فرمانروا و يا حاکم براي سازماندهي امور جامعه، قدرت را به دست بگيرند و يا از طرف مردم به اين مقام برگزيده شوند.

يافته هاي باستان شناسي و مدارک به دست آمده از گذشتگان نشان مي دهد که در بخش هايي از بين النهرين هندوستان و در بخش هايي از ايران، مجالسي وجود داشت که منتخبين و بزرگان شهر در آن جمع مي شدند و پيرامون مسائل مهم و بيش تر از همه در مورد جنگ تصميم مي گرفتند.

البته هيچ گونه کنترل کامل و دقيقي بر رفتار اين حاکمان اعمال نمي شد و رفتار و خواسته هاي حاکمان خوبه خود به عنوان قانون تلقي مي گرديد.

اما پس از مدتي نظام حکومتي جديدي شکل گرفت که نقش مردم در آن پررنگ بود: در سال 508 پيش از ميلاد مسيح، نظام حکومتي جديدي به نام حکومت مردم بر مردم در دولت شهرهاي يونان شکل گرفت. اين نظام "دموکراسيا" ناميده مي شد که متشکل از دو کلمه "دموس" به معني مردم و "کراسيا" به معني فرمانروايي و در نهايت به معني مشارکت مستقيم مردم و شهروندان در اداره جامعه بود.

مردم در نشست هايي گرد هم مي آمدند و در مورد موضوعات و مسائل مهم، مذاکره و مشورت و سپس بين خود راي گيري مي کردند و تصميم نهايي را مي گرفتند.

پس از يونان، روم هم شيوه حکومتي جمهوري را براي اداره کشور انتخاب کرد: رومي هاي باستان در سال 509 پيش از ميلاد، حکومت پادشاهي را برانداختند و نظام جمهوري برقرار کردند.

براي اولين بار حکومت موروثي از بين رفت و رومي ها به اين نتيجه رسيدند که مردم نمايندگان مجلس را انتخاب کنند و امپراتور توسط نمايندگان مردم به قدرت برسد و توسط همان مجلس تحت کنترل و نظارت باشد. در واقع معني "جمهوري" به معني "حکومت مردم" است" البته اين شيوه حکومتي هم در روند شکل گيري و پيشرفت خود تغييرات زيادي داشت.

پاتريستن ها که اشراف زاده و از طبقات مرفه جامعه بودند، خود را وارثان مادام العمر سنا دانسته و به عوام اجازه ورود به مجلس و شرکت در تصميم گيري ها را نمي دادند.

اما مردم عادي خواهان شرکت هرچه بيش تر در روند اداره کشور بودند. در اثر اعتراضات مردم، مجلس ديگري به نام عوام تشکيل شد. اين مجلس حق قانون گذاري نداشت اما مي توانست با ارسال نمايندگاني به جلسات سنا، در تصويب قوانين نظارت عموم مردم را اعمال و يا از تصويب قوانيني عليه منافع مردم جلوگيري کند. البته اين تغييرات در شيوه حکومت به همين جا ختم نشده و در سراسر جهان همواره بحث هاي زيادي بر سر شيوه حکومت شده است. گاه حتي مردم براي اجراي حق خود در انتخاب شيوه اداره امور کشور شان انقلاب کرده اند مانند انقلاب فرانسه. [۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منبع[ویرایش]

آشوری، داریوش. دانشنامه سیاسی (فرهنگ و اصطلاحات و مکتب‌های سیاسی). تهران: انتشارات مروارید، ۱۳۷۳. استيل، فيليپ . ترجمه : دليرپور ، پرویز . تاريخچه انتخابات در جهان. انتشارات سبزان

پانویس[ویرایش]

  1. تاريخچه انتخابات در جهان نوشته : فيليپ استيل ترجمه : پرويز دليرپور


چگونگی مدیریت پدیداری این الگو

  • از  {{همه‌پرسی |state=collapsed}}  استفاده کنید تا این الگو را در حالت جمع‌شده (پنهان) نشان دهید.
از  {{همه‌پرسی |state=expanded}}  استفاده کنید تا این الگو را در حالت بازشده (به‌طور کامل قابل مشاهده باشد) نشان دهید.
از  {{همه‌پرسی |state=autocollapse}}  استفاده کنید تا این الگو را در حالت جمع‌شده (پنهان) نشان دهید در صورتی که فقط الگوی دیگری از همان نوع در صفحه وجود داشته باشد.
  • مگر حالت دیگری تعیین کنید (پارامتر state بین کد الگو را ببینید)، autocollapse حالت پیش‌فرض است.