شعبان جعفری

برای دیگر کاربردها، جعفری (ابهام‌زدایی) را ببینید.

شعبان جعفری با پرچمی در دست، در فعالیت‌های انتخاباتی مجلس دورهٔ هجدهم (عکس از آرشیو «واتیمور»، عکاس «تایم-لایف»)

شعبان جعفری معروف به شعبان بی‌مخ یکی از نام‌های جنجالی تاریخ معاصر ایران و از بازیگران اصلی کودتای ۲۸ مرداد بود. وی زورخانه دار و باستانی کار ایرانی بود که بیشتر به خاطر حضورش در حرکات سیاسی به خصوص در کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ شهرت داشت. وی از باستانی کاران بنامِ تهران بود.

نقش وی در کودتای ۲۸ مرداد

نوشتار اصلی: کودتای ۲۸ مرداد

شعبان جعفری که که در میان لات‌ها و محله گردان‌های آن زمان به «شعبان بی مخ» و «شعبان درخونگاه» شهرت داشت. خود را از "دوستداران محمد رضا شاه پهلوی" می‌دانست، در درگیریهای قدرت در آنزمان طرف شاه را در مقابل دکتر مصدق و حزب توده که از دکتر مصدق حمایت می‌کرد گرفت.

در پی کودتای ۲۸ مرداد، وی نقش دست اولی در پیروزی خیابانی طرفداران شاه و ارتش در مقابل نیروهای چپ و ملی طرفدار دکتر مصدق بازی کرد

در این میان برخی وی را متهم می‌کنند که در کودتای ۲۸ مرداد از دولتهای انگلیس و آمریکا برای سرنگونی دولت محمد مصدق پول گرفته‌است.

در همین حال شعبان جعفری خود را از مریدان آیت‌الله کاشانی و از حامیان و اعضای گروه فدائیان اسلام می‌دانست . خود شعبان جعفری مدعی بود که در روز ۲۸ مرداد سال ۳۲، وی تا حدود ظهر در زندان شهربانی بوده و بنابراین نمی‌توانسته نقشی اساسی در به ثمر رسیدن کودتای ۲۸ مرداد بازی کرده باشد. در زمینه این دو ادعای اخیر بحث و جدلهای تاریخی فراوان است.

باشگاه جعفری

نوشتار اصلی: باشگاه جعفری

محمد رضا شاه پهلوی پس از بازگشت از تبعید با دادن کمک مالی به شعبان جعفری (به پاس «خدماتش») این باشگاه را به نام وی تأسیس کرد.

انقلاب و تبعید

ابوالقاسم کاشانی (عمامه مشکی) و شعبان جعفری (نشسته سمت چپ)

وی که علاقه اش به محمدرضا شاه پهلوی و "شاه دوستی" اش بر کسی پوشیده نیست، بعد از انقلاب ایران، نامش در لیست افرادی بود که تحت تعقیب کمیته ضربت انقلاب اسلامی قرار داشتند. در نتیجه وی نیز ایران را همانند بسیاری از حامیان محمدرضا پهلوی ترک گفت و زندگی در تبعید را ابتدا در اسرائیل و سپس آلمان آغاز کرد و نهایتا در شهر لس آنجلس در ایالت کالیفرنیا در آمریکا سکنی گزید .

گفتنی است که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، دولتمردان وقت، بارها وی را به دست داشتن در «ناآرامیهای شهرهای مختلف ایران» متهم می‌کردند.

مرگ

شعبان جعفری در سن هشتاد و پنج سالگی و در روز ۲۸ مرداد، ۱۳۸۵ - سالگرد کودتای ۲۸ مرداد - در شهر لس آنجلس واقع در ایالات متحده آمریکا درگذشت.

کتاب خاطرات

کتاب خاطرات شعبان جعفری که منبع دست اولی برای شناخت وی است، چندین سال پیش به کوشش خانم هما سرشار ابتدا در خارج از ایران و بعد با سانسور در ایران انتشار یافت که تا مدتها از پرفروشترین آثار منتشره در ایران بوده و هست .

نکاتی از زندگی وی

محمدرضا پهلوی و شعبان جعفری

• شعبان جعفری اعتقادات شدید مذهبی داشت و آن طور که اطرافیانش می‌گویند نماز و روزه اش تا آخرین سال حیات هم قطع نشد.
• شعبان جعفری متولد محله درخونگاه در منطقه سنگلج در قلب شهر تهران بود، محله‌ای که آیت‌الله محمد طباطبائی (از سران مشروطیت)، آیت‌الله شریعت سنگلجی (از استادان بنام و نواندیش فقهی) و رضا شاه پهلوی (تا قبل از کودتای سوم اسفند) در آن محله می‌زیستند.
• وی تا قبل از کودتای ۲۸ مرداد که منجر به سقوط دولت دکتر محمد مصدق شد به "شعبان بی مخ" و یا "شعبان درخونگاه" شهرت داشت. اما پس از پیروزی کودتا و بازگشت شاه به ایران، شعبان نام فامیل "تاج بخش" را برای خود برگزید، اما آنگونه که گفته می‌شود با تذکرات بعدی به نام فامیل سابق خود اکتفا کرد.
• آخرین کار زندگی او، حاضر شدن در مقابل دوربین سهراب اخوان فیلمساز ایرانی بود که می‌خواست فیلمی از زندگی شعبان بسازد. فیلمی که نام آن را "خط آخر" داده بود.

جُستارهای وابسته

• کودتای ۲۸ مرداد
• ورزش‌های زورخانه‌ای
• باشگاه جعفری
• محمدرضا شاه پهلوی
• محمد مصدق
• آیت‌الله کاشانی
• فدائیان اسلام
• لباس‌شخصی
• طیب حاج رضایی
• هفت کچلون

منابع

• کتاب خاطرات شعبان جعفری
• روزنامه اینترنتی روز - مورخ یکشنبه، ۲۹ مرداد ۱۳۸۵.
• بخش‌هایی از کتاب خاطرات شعبان جعفری در مورد کودتای ۲۸ مرداد
• وب‌گاه خبری بی بی سی
• طیب حاج رضائی: فدایی شاه یا انقلابی مسلمان؟ - بی بی سی
• شعبان جعفری در سالگرد بیست و هشتم مرداد در آمریکا درگذشت - صدای آمریکا
• پنجاه و دو سالگی قیام 'شاهدوستان' و 'کمونیسم ستیزان' - بی بی سی
• فداییان اسلام حامی کودتا بودند - روز آنلاین
• شعبان جعفری بار دیگر در تهران - بی بی سی