همه‌پرسی نظام جمهوری اسلامی در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نظام جمهوری اسلامی
بسمه تعالی
Flag of Iran (1964).svg

دولت موقت ایران
وزارت کشور
تعرفه انتخابات همه‌پرسی
تغییر رژیم سابق به جمهوری اسلامی که قانون اساسی آن از تصویب ملت خواهد گذشت

نتیجه
رای شمار رای‌ها درصد
Yes check.svg آری ۲۰٬۱۴۷٬۸۵۵ ۹۹٫۳۱٪
X mark.svg نه ۱۴۰٬۹۹۶ ۰٫۶۹٪
رای‌های درست ۲۰٬۲۸۸٬۸۵۱ ۹۹٫۲۶٪
رای‌های سفید یا باطله ۱۵۱٬۲۵۷ ۰٫۷۴٪
مجموع ۲۰٬۴۴۰٬۱۰۸ ۱۰۰٫۰۰٪
درصد مشارکت ۹۸٪
واجدان ۲۰٬۸۵۷٬۳۹۱
Yes check.svg موافقت ۹۶٫۶٪
نتیجه به تفکیک شهرستان‌ها
[[|250px|center]]
     آری     نه
نمونه برگ رای

پس از پیروزی انقلاب در سال ۱۳۵۷، به پیشنهاد روح‌الله خمینی همه‌پرسی حکومت جمهوری اسلامی ایران در روزهای ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸ در سراسر ایران برگزار شد و بنا بر اعلام برگزار کنندگان آن ۹۸٫۲ واجدین شرکت در همه‌پرسی با دادن رای «آری»، با برقراری حکومت جمهوری اسلامی موافقت کردند.[۱][۲] در روز ۱۲ فروردین نتایج اعلام شد و این روز را روز جمهوری اسلامی نامیدند.

برگه رای، دوقسمتی بود و شامل نیمه «آری» -به رنگ سبز- و نیمه «نه» -به رنگ قرمز- بود و روی آن چنین درج شده بود:

«بسمه تعالی

دولت موقّت انقلاب اسلامی

وزارت کشور

تعرفهٔ انتخابات رفراندم

تغییر رژیم سابق به جمهوری اسلامی

که قانون اساسی آن از تصویب ملت خواهد گذشت.»

رای‎دهندگان، می‌بایست بخش موردنظر خود را از برگه جدا می‎کردند و در صندوق رای می‎انداختند و می‌توانستد قسمت دیگر را همراه با خود ببرند.

گفته شده بود اگر کسانی رایشان برای نوع حکومت بعدی «جمهوری اسلامی» نه بود می‌توانند نوع حکومت دلبخواه خود را در برگه بنویسند و در صندوق بیندازند.

Islamic Republic Refrendum.jpg

نکات مثبت[ویرایش]

این همه‌پرسی حکومت جمهوری اسلامی ایران را در زمره معدود حکومت‌های تاریخ بشریت قرار داد که در ابتدای تشکیل از ملت خود اجازه تشکیل می‌گیرد و ایدئولوژی حکومت نیز به طرق دموکراتیک انتخاب شده است.[نیازمند منبع]

انتقادات[ویرایش]

به اعتقاد عبدالکریم لاهیجی، امری که در آنروز انجام گرفت بیشتر مشخصه‌های یک بیعت از مردم را داشت تا برگزاری یک همه‌پرسی؛ اشکال برگزاری چنان همه‌پرسی‌ای این عنوان می‌شود که در نظرسنجی دوازده فروردین ۱۳۵۸، نوع حکومت بعدی از مردم پرسیده نشد و نحوه سوال «جمهوری اسلامی، آری یا نه؟» به شکلی است که مردم را بین انتخاب شیوه‌ای معلوم و یا تن‌دادن به شیوه‌ای نامعلوم مخیر می‌کند که از لحاظ روانی توده‌های مردم را به انتخاب پاسخ آری متمایل می‌کند. البته روزنامه های آن دوران تیپ حکومتی مورد نظر خود را اعم از حکومت سوسیالیستی، لیبرال و حتی جمهوری ایرانی را تبلیغ میکردند و مردم آن دوران بنا به روشنگری روزنامه ها و مجاورت با احزاب چپ مثل توده و مجاهدین خلق یا راستگراهایی مثل نهضت ملی با انواع مختلفی از حکومت آشنا بودند و این انتقادی جدی به شمار نمی‌رود.[۳]

اشکالات چنین همه‌پرسی به برگه های رای وارد شده است: رژیم سابق هنوز قانوناً جایگزین نشده بود و برخی ادعا داشته‌اند که عنوان سابق به آن دادن عملی جهت‌دار و پیش‌فرضانه بود تا مردم بنا به نفرتی که از حکومت سابق داشتند به رای آری ترغیب شوند؛ همچنین نتیجه همه‌پرسی معلوم نبود و ذکر جمهوری اسلامی به عنوان نظام حکومتی بعدی اقدامی پیشداورانه بود. گذشته از آن قانون اساسیی که متن آن معلوم نبود، چه تضمینی داشت که از تصویب ملت بگذرد. البته همان زمان نیز اعلام داشتند که منظور از قانون اساسی آن از تصویب ملت خواهد گذشت این است که قانون اساسی که برای همه‌پرسی قانون اساسی آماده خواهد شد بر پایه نظریه جمهوری اسلامی خواهد بود و این اشتباه لفظی برخی روشنفکران است.

منابع[ویرایش]

مصاحبه تلویزیونی صادق طباطبایی در مورد نحوه رای‌دادن در سال ۱۳۵۸