عزت‌الله سحابی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عزت‌الله سحابی
Sahabi1.jpg
شناسنامه
زادروز ۱۹ اردیبهشت ۱۳۰۹
زادگاه تهران، ایران
تاریخ مرگ ۱۰ خرداد ۱۳۹۰
محل مرگ تهران، ایران
همسر(ان) زری سحابی[۱]
خویشاوندان سرشناس پدر:یدالله سحابی
فرزند:هاله سحابی
دین اسلام، شیعه دوازده‌امامی
اطلاعات سیاسی
حزب سیاسی نهضت آزادی ایران
گروه فعالان ملی مذهبی
سمت‌های پیشین عضو شورای انقلاب
نماینده دوره اول مجلس شورای اسلامی
نماینده دور اول مجلس خبرگان قانون اساسی
رئیس ستاد بسیج اقتصادی کشور
عضو شورای ملی صلح
رئیس سازمان صنایع ملی ایران
عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی
رئیس سازمان برنامه و بودجه
مدیر مسئول ایران فردا

عزت‌الله سحابی (متولد ۱۹ اردیبهشت[۲][پیوند مرده]۱۳۰۹، تهران - ۱۰ خرداد ۱۳۹۰، تهران) سیاستمدار ایرانی، روزنامه نگار، اقتصاددان، فعال ملی مذهبی، رهبر شورای فعالان ملی مذهبی ایران، عضو شورای انقلاب، عضو شورای ملی صلح، رئیس ستاد بسیج اقتصادی کشور، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی، نماینده مردم تهران در اولین مجلس خبرگان قانون اساسی، رئیس سازمان صنایع ملی ایران[۳] و نماینده تهران در دوره اول مجلس شورای اسلامی و نیز رئیس سازمان برنامه و بودجه در دولت مهدی بازرگان بود که پس از استعفای دولت بازرگان در موقعیت اپوزیسیون قرار گرفت.

وی فرزند یدالله سحابی از بنیانگذاران نهضت آزادی ایران و پدر هاله سحابی از فعالان حقوق زنان و زندانی سیاسی بود. عزت الله سحابی با زری سحابی (زرین دخت عطایی) ازدواج کرد و دارای 2 فرزند بود. دایی همسر سحابی، مهدی بازرگان بود.[۴][۵][۶] او یکی از زندانیان سیاسی سرشناس ایران بود که بیش از ۱۲ سال از عمر خود را در زندان‌های حکومت پهلوی و ۳ سال را در جمهوری اسلامی سپری کرد و در سالهای اخیر نیز به دلیل حمایت از جنبش سبز تحت بازجویی قرار گرفت.[۷][۸][۹][۱۰]

او مدیر مسئول نشریه ایران فردا بود که پس از دستگیری توسط دادگاه انقلاب و توقیف نشریه ایران فردا به عضویت افتخاری انجمن قلم آمریکا درآمد.[۱۱]

فعالیت سیاسی قبل از انقلاب[ویرایش]

عزت‌الله سحابی در کنار همسر و فرزندش

به دلیل فعالیت‌های سیاسی پدرش یدالله سحابی که از بنیانگذاران نهضت آزادی ایران-در سال ۱۳۴۰-بود، عزت الله سحابی از کودکی با فعالیت‌های سیاسی آشنا بود و از اولین اعضای نهضت آزادی ایران به شمار می‌رود.

وی در سالهای ۱۳۳۳، ۱۳۴۲، ۱۳۵۰، ۱۳۶۹، ۱۳۷۵، ۱۳۷۹ و ۱۳۸۹ [۱۲] دستگیر شد و در زندانهای مختلفی هم چون اوین، قزل‌قلعه و قصر زندانی بود.

سحابی دانش‌آموخته رشتهٔ مهندسی مکانیک دانشکده فنی دانشگاه تهران بود. او در سال‌های ۱۳۲۷ و ۱۳۲۸ در مجله «فروغ علم» و در سال‌های ۱۳۳۱ و ۱۳۳۲ در مجله «گنج شایگان» به عنوان سردبیر این نشریات فعالیت می‌کرد.[۱۳]

زندان سال ۱۳۴۲[ویرایش]

با وقوع کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ سحابی در کمیته دانشگاه «نهضت مقاومت ملی» فعال شد. او مسئولیت توزیع نشریات نهضت، از جمله اعلامیه‌ها و روزنامهٔ «راه مصدق» را برعهده داشت. سحابی در تیرماه ۱۳۳۳ پس از توقیف چاپخانه روزنامهٔ «راه مصدق» دستگیر شد و در بازجویی‌ها مسئولیت تهیه و تنظیم و انتشار و توزیع روزنامه را به تنهایی بر عهده گرفت. پس از آزادی از زندان، بار دیگر فعالیت‌های خود را در نهضت مقاومت ملی و در کمیته انتشارات و تبلیغات آن-به ریاست مهدی بازرگان-پی گرفت. فعالیت‌های او، بار دیگر منجر به دستگیری وی شد و سحابی باز هم مسئولیت انتشار روزنامه را پذیرفت.

او در پس از خرداد سال ۱۳۴۲ با حکم شش ساله راهی زندان شد.[۱۴]

زندان سال ۱۳۵۰[ویرایش]

در آخرین مورد پیش از انقلاب سحابی در سال ۱۳۵۰ به ۱۵ سال حبس محکوم شد و تا ماههای آخر حیات حکومت پهلوی در زندان عادل آباد شیراز زندانی بود.[۱۵]

فعالیت سیاسی پس از انقلاب[ویرایش]

عزت‌الله سحابی در کنار ابوالحسن بنی صدر و مهدی بازرگان پس از پایان سخنرانی بنی‌صدر در مجلس شورای ملی

سحابی عضو شورای انقلاب، رئیس سازمان برنامه و بودجه دولت مهدی بازرگان، نماینده مجلس خبرگان قانون اساسی، نمایندهٔ تهران در دوره اول مجلس شورای اسلامی، و دبیر هیات اجرایی نهضت آزادی ایران بود.[۱۶] سحابی سال‌ها زندان هر دو حکومت پهلوی و جمهوری اسلامی را تجربه کرده‌بود.

سحابی در مجلس خبرگان قانون اساسی به اتفاق محمود طالقانی، مرتضی حائری یزدی، ابوالحسن بنی صدر و علی گلزاده غفوری از جمله کسانی بود که به ولایت فقیه رأی منفی داد.[۱۷][۱۸] او در بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۸ که ولایت مطلقه فقیه به قانون اساسی افزوده شد، نیز به ولایت مطلقه فقیه رای منفی داد. [۱۹]

او در سال ۱۳۷۰ مجله ایران فردا را منتشر کرد که به روزگار خود از حرفه‌ای ترین و بانفوذترین نشریات ایران بود. ایران فردا نیز در سال ۱۳۷۹ توقیف شد.

وی در ابتدا از اعضای نهضت آزادی ایران بود، ولی پس از انقلاب، در پی اختلاف در مورد مواضع اقتصادی نهضت آزادی ایران، به همراه ۱۲ تن دیگر از جمله محمد بسته نگار، محمدعلی رجایی و محمدمهدی جعفری از نهضت آزادی جدا شد و گروه فعالان ملی مذهبی را تشکیل داد.[۲۰] سحابی تا زمان مرگش ریاست گروه ملی مذهبی را عهده‌دار بود. وی هم چنین از حامیان جنبش سبز و شرکت کنندگان در کنفرانس برلین بود.

در دوران بازداشت نامه‌ای از وی به بیرون از زندان انتقال یافت که خطاب به مقامات قضایی ایران خواستار مرگ خود شده بود. این نامه در داخل ایران بازتاب فراوانی داشت و مورد توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار گرفت.[۲۱][۲۲][۲۳]

زندان در سال ۱۳۶۹[ویرایش]

در سال ۱۳۶۹ اقدام به تهیه و انتشار نامه‌ای خطاب به علی اکبر هاشمی رفسنجانی نمود که به نامه ۹۰ امضایی مشهور شد. برخی از کسانی که این نامه را امضا کرده بودند در مدت کوتاهی مجبور به پس گرفتن امضای خود شدند و سپس ۲۳ نفر از امضا کنندگان نامه دستگیر شدند که ابوالفضل بازرگان، ابراهیم یزدی و عزت‌الله سحابی جزو آنها بودند. کتاب در میهمانی حاج آقا بخشی از فشارهای جسمی و روحی این دوران را نقل کرده‌است. در این دوره عزت الله سحابی در سال ۱۳۶۹ و در زمان مسئولیت سعید امامی، معاون بانفوذ علی فلاحیان وزیر وقت اطلاعات به مدت چند ماه تحت بازجویی‌های سنگین برای «اعتراف کردن» علیه خود و همفکرانش قرار گرفت.[۲۴]

سحابی در این مورد گفت: «ما به آقای هاشمی نامه اعتراضی نوشتیم. اعتراض ما به آقای هاشمی این بود که اولاً اوضاع اقتصادی کشور بسیار خراب است. فقر و اختلاف طبقاتی بسیار فاحش است. دوم اینکه وضع سیاست خارجی ما به گونه‌ای است که ما در انزوای کامل قرار گرفته‌ایم و همهٔ دنیا با ما مخالف هستند. در رابطه با این نامه، ۲۳ نفر را بازداشت کردند که یکی از آنها من بودم... بعد از دستگیری‌ها، در کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، چند تن از نمایندگانی که مرا می‌شناختند، به آقای هاشمی اعتراض کردند که چرا عزت الله سحابی را گرفتی؟ آقای هاشمی پاسخ داده بود: رویش زیاد شده بود، می‌خواستیم رویش را کم کنیم.»[۲۵]

اعترافات تلویزیونی سال ۱۳۶۹ سحابی در سال ۱۳۷۵ به همراه اعترافات علی‌اکبر سعیدی سیرجانی و غلامحسین میرزاصالح، که پس از ماه‌ها شکنجه و زندان انفرادی اخذ شده بود، در برنامه‌ای به نام برنامه هویت از تلویزیون پخش شد که در آن به جرم جاسوسی علیه خود و یارانش معترف گردید.[۲۶][۲۷][نیازمند منبع]

سحابی در سال ۱۳۷۶ به درخواست یدالله سحابی به همراه ابراهیم یزدی و حبیب الله پیمان نامزد انتخابات ریاست جمهوری شدند که توسط شورای نگهبان رد صلاحیت شدند.[۲۸]

زندان در سال ۱۳۷۹[ویرایش]

عزت‌الله سحابی در منزلش در تهران، سال ۱۳۸۴

سحابی در آذر ۱۳۷۹ به جرم شرکت در کنفرانس برلین توسط قاضی مقدس، به ۶ سال زندان محکوم شد و پس از آن مجدداً در اسفند سال ۱۳۷۹ به همراه حدود ۴۰ نفر از دیگر فعالان ملی-مذهبی در جلسه شورای فعالان ملی مذهبی، به حکم قاضی حداد و توسط اطلاعات سپاه به جرم براندازی نظام جمهوری اسلامی بازداشت شد و مدت‌ها تحت شکنجه روانی قرار گرفت[نیازمند منبع] و به ۱۱ سال زندان محکوم شد و بعد از سپری کردن نزدیک به ۲ سال حبس، با وثیقه ۲۰۰ میلیون تومانی از زندان خارج شد. او خود این دورهٔ زندان از زندان‌های ۱۵ سالهٔ خود را سخت ترین دوره دانسته‌است.[۲۹] یدالله سحابی پدر عزت الله سحابی نیز در سال ۱۳۷۹ در اعتراض به زندانی شدن عزت الله سحابی و اعضای نهضت آزادی در مقابل مجلس تحصن کرد که با وساطت مهدی کروبی به تحصن خود پایان داد.[۳۰]

عزت الله سحابی در مصاحبه با دو ماهنامه چشم‌انداز ایران گفت که به دعوت دفتر تحکیم وحدت پس از حمله به کوی دانشگاه تهران در ۱۸ تیر ۱۳۷۹ به کوی دانشگاه رفت و در آنجا سخن رانی کرد:

شب‌ها جلوی دانشگاه شلوغ بود. بالاخره دانشجویان دفتر تحکیم وحدت از من خواستند که برای دانشجویان صحبت کنم شاید آنان به حرف من گوش کنند... من به پشت تریبون رفتم و به مدت ۴۵ دقیقه درآنجا صحبت کردم. درصحبتم حادثه کوی دانشگاه تهران را درقیاس با حادثه ۱۶ آذر سال ۳۲ بسیار تهاجمی تر و بیرحمانه تر ذکر کردم. درآن جا تاکید کردم که دانشجویان متوجه باشند که برایشان طرحی ریخته شده تا به خیابان‌ها بیایند و آن‌ها نیز دانشجویان را سرکوب کنند. نهضت دانشجویی درآن زمان داغ بود و گفتم که می‌خواهند جنبش را ادب کنند. درنهایت نیز اعلام کردم که به مصلحت نیست وارد خیابان بشوید، بهتر آن است که به تحصن خود در دانشگاه ادامه بدهید و طی تحصن خواستار تعقیب فرماندهانی که عملیات کوی را برعهده داشتند بشوید. [۳۱]

همزمان با واقعه ۱۸ تیر سفارت آمریکا در دبی با وی تماس گرفته تا در سرنگون کردن نظام جمهوری اسلامی از دیدگاههای وی استفاده کرده و در آینده کشور به عنوان یکی از رهبران مطرح شود، او می‌گوید با وجود اختلاف نظر با مقامات ایران در برابر دخالت بیگانه مانند یک سرباز از کشورش دفاع می‌کند.[۳۲]

اما او در سال ۱۳۷۹ پس از شرکت در کنفرانس برلین دستگیر شد و حضور وی در کوی دانشگاه تهران پس از حمله به آن نیز مورد توجه سعید مرتضوی و دستگاههای امنیتی قرار گرفت. او درباره دوران بازداشت چندین ماهه‌اش می‌گوید:

در اواخر آذر ۱۳۷۹ مرا دستگیر کردند. البته من به دنبال کنفرانس برلین یک بار دیگر هم بازداشت شدم. دو ماهی درآن زمان درزندان بودم ودرآمدم. در پاییز سال ۷۹ محاکمه شدم و قاضی مقدس مرا به ۶ سال حبس محکوم کرد. ۵ سال و شش ماه برای جریانی که هدفش براندازی جمهوری اسلامی ایران بوده‌است. بعد از این ماجرا به مناسبت ۱۶ آذر من را به دانشگاه امیرکبیر دعوت کردند. من آن جا صحبت کردم که بلافاصله بعد از آن صحبت‌ها شاید ۱۸ یا ۱۹ آذر بود که به دادگاه انقلاب احضار شدم.... درزندان انفرادی بازجویی هایی آغاز شد که تا آن موقع سابقه نداشت. درجریان مسایل کنفرانس برلین بنده توسط قاضی مرتضوی بازجویی شده بودم ولی رفتار این گونه نبود، محترمانه بود، دربازجویی‌های جدید توهین وتهمت امثال این‌ها شدید بود. در این بازداشت که از اواخر آذر ۱۳۷۹ شروع شد من به مدت شش ماه درزندان انفرادی بودم آن هم به صورت چشم بسته و اصلاً نمی‌دانستم کجا هستم. من خیلی به زندان افتاده‌ام، اما بازجویی که آن بار شد حتی قبل از انقلاب و بعد از آن هم از من این گونه بازجویی نشده بود. رفتارهایی با من انجام شد که بعدها که آزاد شدم درمجله آفتاب خواندم تحت عنوان شکنجه سفید به تازگی در زندان‌های جمهوری اسلامی مرسوم شده‌است. شکنجه سپید شکنجه‌ای است که زندانی را نمی‌زنند، بلکه با تلقین مداوم و توهین به همراه تهمت‌های خیلی سنگین که به هیچ وجه به آدم نمی‌چسبد، روحیه زندانی را می‌شکنند تا بتوانند به این ترتیب در زندانی نفوذ و شخصیت او را عوض کنند. این رفتار با من در زندان انجام شد. به گونه‌ای بود که از بعدازظهر به بازجویی می‌رفتم و تا فردا صبح این بازجویی ادامه داشت و نماز صبح را در مکان بازجویی می‌خواندم. ۱۸ ساعت مداوم از من بازجویی می‌شد. وروزبعد این روند به همین صورت ادامه داشت.

علی‌اکبر ناطق‌نوری نیز در خاطرات خود نوشت که خواستار اعدام سحابی بوده‌است.[۳۳]

منابع مختلف از او با نام اپوزیسیون یاد می‌کنند[۳۴][۳۵]. با این حال در سال ۱۳۸۷ سحابی در پاسخ خبرنگاری که از او پرسید شما اپوزیسیون هستید یا پوزیسیون؟ گفت: «ما تکلیف‌مان را با نظام و اصل جمهوری اسلامی مشخص کرده‌ایم و بارها گفته‌ایم که به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران وفاداریم. من برانداز نظام نیستم نه به دلیل اینکه در نظام هیچ اشکالی نمی‌بینم بلکه به این خاطر که اندک فتوری در اقتدار حکومتی ایران باعث آشوب و بلوا از اطراف و اکناف می‌شود... فروپاشی و یا تضعیف حکومت مرکزی مساوی است با فروپاشی ایران.»[۳۶] وی همچنین در سال ۱۳۸۸ در بیانیه‌ای خطاب به ایرانیان خارج از کشور از سوق یافتن حرکت مدنی و مسالمت آمیز معترضان ایرانی به سوی خشونت ابراز نگرانی کرده و چنین گرایشی را به نفع حکومت و به زیان معترضان دانسته‌است. او شبیه سازی شرایط امروز ایران با شرایط سال ۱۳۵۷ را رد کرد و گفت: «انقلاب در ایران فعلی، نه شدنی است و نه درست.»[۳۷]

حکم زندان در سال ۱۳۸۹[ویرایش]

سحابی در فروردین ماه ۱۳۸۹، در نامه سرگشاده‌ای ضمن انتقاد شدید از نحوه رفتار با زندانیان زن و مرد در دوره بعد از انتخابات ریاست جمهوری دهم ایران، از خدا خواست که یا اوضاع کشور را دگرگون کند و یا مرگ او را برساند.

عزت الله سحابی در زمستان سال ۱۳۸۹ در سن ۸۰ سالگی و تنها چند ماه قبل از پایان عمرش، به اتهام «تبلیغ علیه نظام از طریق حضور مکرر در تجمعات غیرقانونی و اخلال در نظم عمومی» به دو سال حبس محکوم شد.[۳۸]

دختر او هاله سحابی از فعالان زنان و عضو مادران صلح ایران نیز پس از اعتراضها به نتایج انتخابات ریاست جمهوری دهم ایران در سال ۱۳۸۸ از سوی شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب اسلامی تهران به اتهام تبلیغ علیه نظام از طریق حضور مکرر در تجمعات غیرقانونی و اخلال در نظم عمومی به ۲ سال حبس محکوم شد.[۳۹][۴۰][۴۱][۴۲] هاله سحابی در مراسم تشییع جنازه عزت الله سحابی، در اثر درگیری با نیروهای امنیتی کشته شد.[۴۳]

تألیفات[ویرایش]

سحابی در دوران فعالیت سیاسی خود که به ۶ دهه می‌رسد دهها مقاله و کتاب از جمله کتاب «ناگفته‌های انقلاب و مباحث بنیادی ملی» را منتشر ساخت.

در سال ۱۳۸۸ جلد اول کتاب خاطرات وی با عنوان «نیم قرن خاطره و تجربه» نیز منشتر گردیدکه خاطرات فعالیت سیاسی وی را تا سال انقلاب در بر می‌گیرد این کتاب توسط نشر فرهنگ صبا منتشر شد.[۱۰][۴۴]

درگذشت[ویرایش]

عزت‌الله سحابی در بامداد ۱۰ خرداد ۱۳۹۰ در بیمارستان مدرس تهران و پس از ۶۰ سال فعالیت سیاسی درگذشت. در بیانیه‌ای که شورای فعالان ملی مذهبی ایران منتشر ساخت آمده‌است که وی در آخرین لحظات هوشیاری می‌گفت:

زندگی مردم سخت شده‌است. خدا می‌داند که من چقدر برای ایران نگرانم! من دارم می‌میرم و کاری برای ایران نکردم.[۴۵]

او هنگام مرگ ۸۱ سال داشت.

با تجمع حدود ۱۰۰ نفر از نزدیکان خانوادگی سحابی در منزل وی در لواسان، نیروهای امنیتی و گارد ویژه حضور پیدا کردند که در محدوده منزل وی جو امنیتی ایجاد شد.[۴۶]

تشییع[ویرایش]

عزت‌الله سحابی در جوار دخترش
نوشتار اصلی: تشییع جنازه عزت‌الله سحابی

مراسم تشییع وی در روز ۱۱ خرداد با حضور فعالان سیاسی نظیر هاله سحابی، احمد منتظری، عبدالله نوری، حبیب الله پیمان، هاشم صباغیان و سید محمود دعایی در لواسان (محل سکونت وی) و در فضایی امنیتی بر‌گزار گشت.[۴۷][۴۸]

در این مراسم، هاله سحابی که برای تشییع جنازه پدرش، عزت‌الله سحابی به محل قبرستان رفته‌بود، در پی درگیری با نیروهای امنیتی و پس از ضرب وشتم در ناحیه ریه و شکم، دچار «سکته قلبی» شده و کشته شد. در این راستا منصور سحابی، برادر عزت‌الله سحابی در گفتگوی کوتاهی اعلام کرد ایست قلبی او ناشی از ضرباتی است که به شکم و ریه او وارد شده‌است و به دست نیروهای امنیتی کشته شده‌است. [۴۹][۵۰][۵۱] احمد منتظری در واکنش به کشته شدن هاله سحابی گفت: مرگ هاله سحابی بر اثر خشونت و ضربه ماموران بود؛ مقامات نظام باید فوراً رسیدگی کنند.[۵۲][۵۳] محمد معتقد لاریجانی، فرماندار شمیرانات؛ فرمانده نیروهای لباس شخصی در مراسم تشییع جنازه عزت الله سحابی بود. او پیش از این فرمانده حملات به منزل مهدی کروبی بود.[۵۴][۵۵][۵۶] حامد منتظری، نوه آیت الله منتظری و پسر احمد منتظری نیز در مراسم تشییع پیکر عزت الله سحابی، بازداشت شد.[۵۷] دوازده نفر در این مراسم بازداشت شدند.[۵۸] در این مراسم درگیری‌هایی بین ماموران امنیتی و حامد سحابی پسر عزت الله سحابی رخ داد و از اقامه نماز میت توسط احمد منتظری جلوگیری شد.[۵۹] هاشم صباغیان از اعضای نهضت آزادی نیز تحت تاثیر وضعیت پیش آمده دچار فشار قلبی و تهوع شده و به بیمارستان منتقل شد.[۶۰] هم چنین پیکر هاله سحابی فرزند عزت الله سحابی، برای دفن شبانه به لواسان منتقل شد.[۶۱][۶۲]

واکنش‌ها[ویرایش]

حسرت و اندوه برای کسانی است که به آن عزیز ظلم کرده و او را از آزادی، که حق طبیعی هر انسانی است، محروم کردند و شکنجه‌اش نمودند. آنان اگر از اعمالشان توبه نکرده و رضایتش را تحصیل نکرده باشند، در دنیا و آخرت باید پاسخگو باشند.[۶۳]

سوابق شغلی[ویرایش]


کابینهٔ موقت مهدی بازرگان
وزیران
ر. وزیر وزارت‌خانه ر. وزیر وزارت‌خانه
۱ شکوهی، رجایی آموزش‌وپرورش ۱۱ طاهری راه وترابری
۲ اسلامی ارتباطات ۱۲ احمدزاده صنایع ومعادن
۳ اردلان، بنی‌صدر اقتصاد ۱۳ شریعتمداری علوم
۴ سنجابی،یزدی امورخارجه ۱۴ دوزدوزانی ارشاد
۵ صدر بازرگانی ۱۵ فروهر کار
۶ سامی بهداشت ۱۶ حاج‌سیدجوادی کشور
۷ میناچی جهانگردی ۱۷ کتیرایی‌‏‎ مسکن
۸ ایزدی کشاورزی ۱۸ معین‌فر نفت
۹ مبشری دادگستری ۱۹ تاج نیرو
۱۰ مدنی،ریاحی،چمران دفاع
معاونان نخست وزیری
ر. معاون معاونت ر. معاون معاونت
۱ یدالله سحابی وزیرمشاور ۳ سمیعی محیط زیست
۲ عزت الله سحابی برنامه وبودجه ۴ شاه‌حسینی تربیت بدنی

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «فشار سنگین ماموران امنیتی بر خانواده سحابی»(فارسی)‎. جرس، ۱۴ خرداد ۱۳۹۰. 
  2. به مناسبت ۱۹ اردیبهشت سالروز تولد عزت‌الله سحابی
  3. خاطره سید محمود دعایی از پیام خاتمی به مهندس سحابی و پاسخ او | ندای سبز آزادی
  4. مرتاضی لنگرودی: مرگ هاله، تراژدی باشکوه و الهام بخش بود |. : سحام نیوز:
  5. Haleh Sahabi Dies After Father's Funeral | Azadnegar International Free News Agency
  6. جنبش راه سبز - مرتاضی لنگرودی: مرگ هاله، تراژدی باشکوه و الهام بخش بود
  7. «عزت الله سحابی درگذشت»(فارسی)‎. بی بی سی فارسی، ۱۰ خرداد ۱۳۹۰. 
  8. «عزت الله سحابی، رییس شورای فعالان ملی-مذهبی، درگذشت»(فارسی)‎. رادیو فردا، ۱۳۹۰/۰۳/۱۰. 
  9. «عزت الله سحابی چشم از جهان فروبست پس از بیش از ۶۰ سال مبارزه برای آزادی و دموکراسی»(فارسی)‎. جرس، ۱۰ خرداد ۱۳۹۰. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ «کتاب هفته؛ عزت الله سحابی، نیم قرن خاطره و تجربه»(فارسی)‎. رادیو فردا، ۱۳۸۸/۰۸/۱۵. 
  11. «Ezzatollah Sahabi»(انگلیسی)‎. وبگاه انجمن قلم آمریکا. 
  12. BBC فارسی - ایران - عزت الله سحابی درگذشت
  13. یادهایی از دانشکده فنی دانشگاه تهران، ماهنامه آموزشی فرهنگی لوح، شماره چهاردهم، اسفند ۱۳۸۱
  14. بی بی سی
  15. BBC فارسی - ایران - سحابی؛ همراهی انتقادی از چپ با اصلاح‌طلبی مذهبی
  16. وبگاه مجلس شورای اسلامی
  17. از رای منفی به ولایت فقیه تا اعدام فرزندان
  18. سوگوار عزّت از دست رفته ایران | تحول سبز
  19. سوگوار عزّت از دست رفته ایران | تحول سبز
  20. BBC فارسی - ایران - سحابی؛ همراهی انتقادی از چپ با اصلاح‌طلبی مذهبی
  21. «مهندس عزت الله سحابی درگذشت»(فارسی)‎. سحام نیوز، ۱۰م خرداد. 
  22. [www.nytimes.com/۲۰۰۳/۰۲/۲۲/world/a-lifelong-dissident-defies-iran-s-rulers-on-torture.html?scp=4&sq= Sahabi&st=nyt&pagewanted=1 «A Lifelong Dissident Defies Iran's Rulers on Torture»] ‎(انگلیسی)‎. New York Times، February ۲۲, ۲۰۰۳. 
  23. «۲ Iranian Dissidents Seized»(انگلیسی)‎. New York Times، December ۱۸, ۲۰۰۰. 
  24. BBC فارسی - ایران - عزت الله سحابی درگذشت
  25. سحابی سلیم‌النفس روز آن لاین
  26. عزت الله سحابی درگذشت
  27. BBC فارسی - ایران - سحابی؛ همراهی انتقادی از چپ با اصلاح‌طلبی مذهبی
  28. عزت الله سحابی درگذشت
  29. BBC فارسی - ایران - عزت الله سحابی درگذشت
  30. جنبش راه سبز - یدالله سحابی و یک عمر مبارزه
  31. «در کوی دانشگاه چه گذشت؛ گفتگو با مهندس عزت‌الله سحابی»(فارسی)‎. چشم اندازایران. 
  32. «الگوی مخالفین دلسوز نظام»(فارسی)‎. آینده نیوز، ۱۰ خرداد ۱۳۹۰. 
  33. «روایت ناطق نوری از ۱۸ تیر»(فارسی)‎. الف، ۱۷ تیر ۱۳۸۶. 
  34. عصر ایران به نقل از حمید رسایی
  35. سحام نیوز، به مناسبت درگذشت سحابی
  36. الف
  37. بی بی سی
  38. BBC فارسی - ایران - عزت الله سحابی درگذشت
  39. BBC فارسی - ایران - هاله سحابی؛ مبارزی از نوعی دیگر
  40. «پیشانی خونین هاله سحابی، نشان از ضرب و جرح داشت». رادیو فردا، ۱۵ مرداد ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. 
  41. جنبش راه سبز - عزت الله سحابی: این جمهوری اسلامی آن چیزی نیست که آیت‌الله خمینی می‌گفت
  42. ادوار نیوز|هاله سحابی به زندان اوین منتقل شد
  43. http://web.archive.org/web/20110601081754/http://www.voanews.com/persian/news/Haleh_Sahabi-2011-06-01-122925743.html
  44. «عزت الله سحابی؛ «نیم قرن خاطره و تجربه»»(فارسی)‎. فرارو، ۲۸ آذر ۱۳۸۸. 
  45. «شورای فعالان ملی_مذهبی: زین پس ما همه سحابی هستیم». وبگاه کلمه، ۱۰ خرداد۱۳۹۰. 
  46. «شرایط امنیتی در محدوده منزل مرحوم سحابی.». 
  47. خبرنگاران سبز: حضور عبدالله نوری و دعایی در مراسم خاکسپاری مهندس سحابی + گزارش تصویری
  48. «صبح فردا؛ تشییع پیکر عزت الله سحابی از لواسان، بلوار امام خمینی، بعد از میدان گلن دووک»(فارسی)‎. جرس، ۱۰ خرداد ۱۳۹۰. 
  49. http://web.archive.org/web/20110601081754/http://www.voanews.com/persian/news/Haleh_Sahabi-2011-06-01-122925743.html
  50. «'دختر عزت الله سحابی درگذشت'». بی بی سی فارسی، ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. 
  51. هاله سحابی در پی حمله نیروهای امنیتی به مراسم خاکسپاری پدرش جان باخت، رادیو فردا
  52. «احمد منتظری: مرگ هاله سحابی بر اثر خشونت و ضربه ماموران بود؛ مقامات نظام باید فوراً رسیدگی کنند». انقلاب اسلامی، ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. 
  53. «مرگ هاله سحابی بر اثر خشونت و ضربه ماموران بود؛ مقامات نظام باید فوراً رسیدگی کنند». راه سبز، ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. 
  54. جنبش راه سبز - حضور فرماندار شمیرانات در جریان برخورد با مراسم مهندس سحابی
  55. لاریجانی، فرماندار شمیرانات؛ فرمانده نیروهای لباس شخصی مراسم امروز |. : سحام نیوز:
  56. لاریجانی، فرماندار شمیرانات؛ فرمانده نیروهای لباس شخصی مراسم امروز | ندای سبز آزادی
  57. Farda News
  58. خبرنگاران سبز: احمد منتظری: هم ضرب و شتم بود و هم هتاکی / یک مامور با آرنج خود محکم به پهلوی ایشان زد و او را نقش بر زمین کرد
  59. «حسین شاه حسینی:«هاله سحابی را به زمین انداختند و با لگد به پهلوهایش زدند»»(فارسی)‎. صدای آلمان. 
  60. جنبش راه سبز - هاله سحابی به شهادت رسید
  61. «پیکر هاله سحابی برای دفن شبانه به لواسان منتقل شد». ندای سبز آزادی، ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. 
  62. «هاله سحابی در لواسان به خاک سپرده می‌شود». راه سبز، ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. 
  63. ۶۳٫۰ ۶۳٫۱ ۶۳٫۲ ۶۳٫۳ «واکنش‌ها به مرگ عزت الله سحابی». بی‌بی‌سی فارسی، ۱۰ خرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. 
  64. «پیام تسلیت دفتر تحکیم وحدت به مناسبت درگذشت مهندس عزت‌الله سحابی»(فارسی)‎. جرس، ۱۰ خرداد ۱۳۹۰. 
  65. «آیت‌الله بیات: درگذشت سحابی ضایعه‌ای در اخلاق سیاسی و اندیشهٔ آزادی‌خواهانه کشور است»(فارسی)‎. جرس، ۱۰ خرداد ۱۳۹۰. 
  66. پیام تسلیت خانواده دکتر شریعتی: سحابی زنده‌است «سایت خبری تحلیلی کلمه
  67. جبهه مشارکت: مهندس سحابی هرگز از مبارزه با استبداد دینی دست نکشید «سایت خبری تحلیلی کلمه
  68. مجمع مدرسین و محققین حوزه: سحابی سرمشق جوانانی بود که حیات معنوی را در کنار خیرخواهی برای ملت می‌خواهند «سایت خبری تحلیلی کلمه
  69. آیت‌الله صانعی: راه سحابی، خداخواهی Ùˆ دینداری همراه با آزادگی؛ اخلاق‌مداری Ùˆ انصا٠و صدق در انتÙ...
  70. سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی: سحابی تا آخرین لحظات بر آرمانهای والایش ماند «سایت خبری تحلیلی کلمه
  71. «محمد نوریزاد: سحابی با نفس‌های پایانی خود، انسانیت و آزادگی ما را به احتجاج آورد.». 
  72. «شیرین عبادی: درگذشت سحابی، ضایعه‌ای برای کسانی است که به فردای ایران می‌اندیشند». سحام‌نیوز، ۱۰ خرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. 
  73. «پیام تسلیت درگذشت دکتر مهندس عزت الله سحابی». وبگاه سید محمد خاتمی، ۱۰ خرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۱ خرداد ۱۳۹۰. 
  74. خاطره سید محمود دعایی از پیام خاتمی به مهندس سحابی و پاسخ او | ندای سبز آزادی
  75. عزت الله سحابی؛ پررو یا بزرگوار؟
  76. ناگفته​های آیت​الله سیدمحمد خامنه​ای از شورای انقلاب، دولت موقت، رای به دولت موسوی و
  77. جنبش راه سبز - عزت سحابی؛ انسانی برای همه فصول
  78. جنبش راه سبز - عزت سحابی؛ انسانی برای همه فصول
  79. جنبش راه سبز - عزت سحابی؛ انسانی برای همه فصول

پیوند به بیرون[ویرایش]