شورای عالی انقلاب فرهنگی
| جمهوری اسلامی ایران | |
 |
|
|
ارکان نظام جمهوری اسلامی ایران
رهبر و نهادهای وابسته
دولت (قوه مجریه)
قوه مقننه
قوه قضائیه
شوراهای عالی
رهبران
روسای جمهوری
نخست وزیران
روسای مجلس شورای اسلامی
رؤسای قوه قضائیه
حکومت محلی و شوراها
|
شورای عالی انقلاب فرهنگی یکی از نهادهای حکومتی ایران است که پس از انقلاب با فرمان امام خمینی تشکیل شد. گسترش نفوذ فرهنگ اسلامی در شئون جامعه و تقویت انقلاب فرهنگی و اعتلای فرهنگ عمومی و تزکیه محیطهای علمی و فرهنگی از افکار مادی و نفی مظاهر و آثار غربزدگی از جمله اهداف این شورا است.
محتویات |
[ویرایش] اهداف و وظایف شورای عالی انقلاب فرهنگی
امام خمینی در جمع اعضای ستاد انقلاب فرهنگی دستور میدهد برای بازگشایی دانشگاهها، ستاد انقلاب فرهنگی سابقهٔ تک تک افراد را بازبینی کند و از اعضای ستاد میخواهد که «سازمانی» درست کنند که فعالیتهای کلیه اساتید و دانشجویان را زیر نظر داشته باشد. او وظایف آنها را چنین برشمرد:
«الان که شما بخواهید دانشگاه را برای پذیرفتن معلم، پذیرفتن شاگرد، مهیا کنید، یک عده زیادی چهرههایشان را از آنی که هستند بر می گردانند به یک چهرههای اسلامی، و خودشان را در دانشگاه به عنوان معلم، به عنوان - مثلا - شاگرد، جا میزنند. این را باید یک فکری برایش بکنید. همه مسلمانند و همه متقی، همه با این نهضت اسلامی موافق، لکن سوابقشان را باید الان ملاحظه کرد؛ یعنی، بنابراین باشد که یک گروههایی [باشند] برای رسیدگی به سوابق معلمها، به سوابق اینهایی که می خواهند مثلا وارد بشوند، تا دوباره این مرکز تجمع افرادی [نشود] که آنجا بیایند و قضیه تحصیل نباشد و قضیه جهات سیاسی باشد و اینطور چیزها. ...
از اولی که بناست دانشگاه باز بشود و بناست معلم پذیرفته بشود، مهم این است این معلم [هایی ] که الان میآیند و اظهار چه می کنند و شهادت میدهند و میگویند ما مسلمان و چه و چه هستیم، به این اکتفا نشود؛ سوابق این دیده بشود که این چطور آدمی بوده است؛ چکاره بوده است؛ در دانشگاه که بوده چه می کرده، چه درس میداده؛ چه جور برخورد می کرده با جوانها و چه توطئهها داشته یا نداشته . این مسائل خیلی باید بررسی بشود که دانشگاه وقتی باز میشود، یک دانشگاهی باشد که حالا صد در صد نشد، [طوری ] باشد که اشخاصش اشخاص صحیح باشند و بعد هم که باز میشود، یک بازرسیهایی لازم است به اینکه در همه جا حاضر باشند؛ برای اینکه معلمین با دانشجوها چه جور برخورد دارند و غیر برنامه درسی شان چه حرفها آنجا هست؛ چه چیزها آنجا مطرح می کنند. اگر دیدند چیزهایی انحرافی است، اطلاع بدهند. و یک سازمانی باشد برای اینکه اگر هر یک از معلمین یک همچو کاری بخواهند بکنند، [بررسی ] بشود. اگر - مثلا - گروهها بخواهند در دانشگاه باز این بساط را درست کنند، حاضر باشند یک اشخاصی برای اینکه مانع از این امور بشوند.» [۱]
امام خمینی در حکم خود به اعضای منتخب ستاد انقلاب فرهنگی به صراحت مسئولیت انتخاب اساتید را به عهدهٔ این ستاد گذاشته و گفت :
«از بین اساتید مسلمان و کارکنان متعهد و دانشجویان متعهد با ایمان و دیگر قشرهای تحصیلکرده، متعهد و مومن به جمهوری اسلامی دعوت نمایند تا شورایی تشکیل دهند و برای برنامه ریزی رشتههای مختلف و خطمشی فرهنگی آینده دانشگاهها، بر اساس فرهنگ اسلامی و انتخاب و آماده سازی اساتید شایسته متعهد و آگاه و دیگر امور مربوط به انقلاب آموزشی اسلامی اقدام نمایند.» [۲]
امام خمینی همچنین در پیام نوروزی خود، در فروردین ۵۹ بر تأکید کرده و گفت:
«باید انقلاب اسلامی در تمام دانشگاههای سراسر ایران به وجود آید. تا اساتیدی که در ارتباط با شرق و یا غرباند تصفیه گردند و دانشگاه محیط سالمی شود برای تدریس علوم عالی اسلامی.» [۳]
اهداف این شورا عبارتاند از [۴]: ۱- گسترش و نفوذ فرهنگ اسلامی در شئون جامعه و تقویت انقلاب فرهنگی و اعتلای فرهنگ عمومی
۲- تزکیه محیطهای علمی و فرهنگی از افکار مادی و نفی مظاهر و آثار غربزدگی از فضای فرهنگی جامعه
۳- تحول دانشگاهها، مدارس و مراکز فرهنگی و هنری براساس فرهنگ صحیح اسلامی، گسترش و تقویت هر چه بیشتر آنها برای تربیت متخصصان متعهد، اسلامشناسان متخصص، مغزهای متفکر و وطنخواه، نیروهای فعال و ماهر، استادان، مربیان و معلمان معتقد به اسلام و استقلال کشور
۴- تعمیم سواد، تقویت و بسط روح تفکر و علمآموزی و تحقیق و استفاده از دستاوردها و تجارب مفید دانش بشری برای نیل به استقلال علمی و فرهنگی
۵- حفظ و احیا و معرفی آثار و مآثر اسلامی و ملی
۶- نشر افکار و آثار فرهنگی انقلاب اسلامی، ایجاد و تحکیم روابط فرهنگی با کشورهای دیگر به ویژه با ملل اسلامی
همچنین وظایفی را که بر عهده شورای عالی انقلاب فرهنگی گذاشته شده است، میتوان در سه حوزه سیاستگذاری، تدوین ضوابط و نظارت تقسیمبندی نمود. تهیه و تدوین سیاستها و طرحهای راهبردی کشور در زمینههای مختلف فرهنگی از جمله در حوزههای زنان، تبلیغات، اطلاعرسانی، چاپ و نشر، بیسوادی، دانشگاهها، برقراری روابط علمی و پژوهشی و فرهنگی با سایر کشورها، همکاری حوزه و دانشگاه، فعالیتهای دینی و معنوی، تهاجم فرهنگی و سایر حوزههای فرهنگی مربوطه از جمله وظایف سیاستگذاری این شورا محسوب میشود. همچنین تعیین ضوابط تأسیس مراکز علمی و آموزشی و نیز ضوابط گزینش مدیران و استادان و دانشجویان از جمله وظایف این شورا میباشد. بررسی و تحلیل شرایط فرهنگی ایران و جهان، بررسی الگوهای توسعه و پیامدهای فرهنگی آن، بررسی وضع فرهنگ و آموزش کشور و نیز نظارت بر اجرای مصوبات شورا از جمله وظایف نظارتی شورای عالی انقلاب فرهنگی میباشد.[۵]
[ویرایش] اعضای کنونی شورای عالی انقلاب فرهنگی
اعضای این شورا به دو دسته اعضای حقیقی و حقوقی تقسیم میشوند که هر چندسال یکبار تغییر میکنند و رهبری ایران تعیین میکند. آخرین عضوها ایشان اند[۶]:
[ویرایش] عضوان افتخاری
[ویرایش] اعضای حقیقی
- احمد احمدی
- علیرضا اعرافی
- حمید پارسانیا
- غلامعلی حداد عادل
- رضا داوری اردکانی
- حسن رحیم پور ازغدی
- علی شریعتمداری
- علیاکبر صادقی رشاد
- سید علیرضا صدر حسینی
- محمدرضا عارف
- محسن قمی
- محمدعلی کینژاد
- منصور کبگانیان
- حسین کچوییان
- مهدی گلشنی
- علی لاریجانی
- محمود محمدی عراقی
- محمدرضا مخبر دزفولی
- صادق واعظ زاده
- علی اکبر ولایتی
[ویرایش] اعضای حقوقی
- رئیس جمهوری - محمود احمدی نژاد (رئیس شورا)
- رئیس قوهٔ قضائیه - صادق لاریجانی
- رئیس قوهٔ قانونگذار و مجلس شورای اسلامی - علی لاریجانی
- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی - سید محمد حسینی
- وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی - مرضیه وحید دستجردی
- وزیر علوم، تحقیقات و فناوری - کامران دانشجو
- وزیر آموزش و پرورش - حمیدرضا حاجیبابایی
- وزیر ورزش و امور جوانان - محمد عباسی
- معاون علمی و فناوری رییس جمهور - نسرین سلطانخواه
- رییس سازمان صداوسیما - سید عزت الله ضرغامی
- رییس سازمان تبلیغات اسلامی - سید مهدی خاموشی
- رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی - محمدباقر خرمشاد
- رییس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها - محمد محمدیان
- رییس جهاد دانشگاهی - حمیدرضا طیبی
- رییس شورای فرهنگی و اجتماعی زنان - منیره نوبخت
- رییس دانشگاه آزاد اسلامی - عبدالله جاسبی
- رییس هیئت فرهنگی مجلس شورای اسلامی - غلامعلی حداد عادل
- رییس هیئت آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی - علی عباسپور تهرانی فرد
- رییس هیئت بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی - حسینعلی شهریاری
[ویرایش] پیشینه
پیشینه تشکیل شورای عالی انقلاب فرهنگی به سال ۱۳۵۹ باز میگردد که سال آغازین انقلاب فرهنگی محسوب میشود.
[ویرایش] ستاد انقلاب فرهنگی
در این سال، ستاد انقلاب فرهنگی با فرمان امام خمینی تشکیل شد. این ستاد بعدها به شورای عالی انقلاب فرهنگی شد. [۷] هسته هفت نفری که برای تشکیل این ستاد معرفی شدند عبارت بودند از[۷]:
- علی شریعتمداری
- محمدجواد باهنر
- محمد مهدی ربانی املشی
- حسن حبیبی
- عبدالکریم سروش
- شمس آل احمد
- جلالالدین فارسی
تربیت استاد و گزینش افراد شایسته برای تدریس در دانشگاهها، گزینش دانشجو و اسلامی کردن جو دانشگاهها و تغییر برنامههای آموزشی دانشگاهها وظایفی بود که بر عهده این شورا قرار داشت.[۸] البته عبد الکریم سروش معتقد است که در گزینش اساتید دانشگاه ستاد انقلاب فرهنگی تنها نقش ناظر را داشته و در بسیاری از موارد در جریان اخراج اساتید نبودهاست.[۹] در مقابل، برخی از منتقدان چنین ادعایی را نمیپذیرند و معتقدند که این امر بر اساس آئیننامه مصوب ستاد انقلاب فرهنگی و توسط هیاتهایی زیر نظر ستاد انقلاب فرهنگی انجام شدهاست و فرد یا سازمان دیگری نمیتواند مسوول این اقدام باشد[۱۰]. عملکرد این ستاد در این دوران از جهت تاخیر در بازگشایی دانشگاهها همیشه مورد انتقاد بوده است و به عنوان نقطه ضعف آن یاد میشود.
در شهریور ۱۳۶۲ این ستاد با دستور امام خمینی تکمیل شد و افراد دیگری نیز به آن اضافه شدند. اعضای این ستاد عبارت بودند از:[نیازمند منبع]
۱- سید محمد خاتمی از تاریخ ۱۳۶۲/۶/۸ تا ۱۳۶۳/۹/۱۹
۲- محمد رضا مهدوی کنی از تاریخ ۱۳۶۲/۶/۸ تا ۱۳۶۳/۹/۱۹
۳- ایرج فاضل اوایل شهریور ۶۳ تا ۱۳۶۳/۹/۱۹
۴- غلامحسین رحیمی شعرباف از تاریخ ۱۳۶۲/۶/۸ تا ۱۳۶۳/۹/۱۹
۵- محمد علی نجفی از تاریخ ۱۳۶۲/۶/۸ تا ۱۳۶۳/۹/۱۹
۶- صادق واعظ زاده از تاریخ ۱۳۶۲/۶/۸ تا ۱۳۶۳/۹/۱۹
۷- محمد رحمتی اواخر مهر ۶۳ تا ۱۳۶۳/۹/۱۹
۸- حسن ابراهیم حبیبی از تاریخ ۱۳۱۳/۳/۲۳۵۹ تا ۱۳۶۳/۹/۱۹
۹- محمد جواد باهنر از تاریخ ۱۳۶۲/۶/۸ تا زمان کشته شدن در ۸ شهریور ۱۳۶۰
۱۰- احمد احمدی : از تاریخ ۱۳۶۰/۱۱/۲ تا ۱۳۶۳/۹/۱۹
۱۱- محمد مهدی ربانی املشی از تاریخ ۱۳۵۹/۳/۲۳ تا ۱۳۶۲/۶/۸
۱۲- شمس الدین سادات آل احمد از تاریخ ۱۳۵۹/۳/۲۳ تا ۱۳۶۲/۶/۸
۱۳- عبد الکریم سروش از تاریخ ۱۳۶۲/۶/۸ تا ۱۳۶۳/۹/۱۹
۱۴- علی شریعتمداری از تاریخ ۱۳۶۲/۶/۸ تا ۱۳۶۳/۹/۱۹
۱۵- جلال الدین فارس از تاریخ ۱۳۵۹/۳/۲۳ تا ۱۳۶۲/۶/۸
آیتالله خمینی در ۱۹ آذر ۱۳۶۳ بر ستاد انقلاب فرهنگی ترمیم عمدهای انجام داد و با ترکیب متفاوت ستادانقلاب فرهنگی به شورای عالی انقلاب فرهنگی تبدیل شد.
[ویرایش] تشکیل شورای عالی انقلاب فرهنگی
در سال ۱۳۶۱ در پی ناهماهنگیهایی که در اثر تداخل وظایف ستاد انقلاب فرهنگی و وزارت فرهنگ و آموزش عالی پیش میآمد، طرحی از سوی وزیر وقت تقدیم هیات دولت شد که پس از تصویب در دولت، بهصورت لایحه با قید یک فوریت تقدیم مجلس شد.[۷] اما تأسیس شورای عالی انقلاب فرهنگی عملاً به ۱۹ آذر ۱۳۶۳ باز میگردد. خمینی در این روز، طی پیامی فرمان تأسیس شورای عالی انقلاب فرهنگی را صادر نمود. در بخشی از این پیام چنین آمده است:
| « | خروج از فرهنگ بدآموز غربی و نفوذ و جایگزین شدن فرهنگ آموزنده اسلامی، ملی و انقلاب فرهنگی در تمام زمینهها در سطح کشور آن چنان محتاج تلاش و کوشش است که برای تحقق آن سالیان دراز باید زحمت کشید و با نفوذ عمیق ریشه دار غرب مبارزه کرد. اینک با تشکر از زحمات ستاد انقلاب فرهنگی برای هر چه بارورتر شدن انقلاب در سطح کشور، تقویت این نهاد را لازم دیدم بدین جهت علاوه بر کلیه افراد ستاد انقلاب فرهنگی و رؤسای محترم سه قوه، حجج اسلام آقای خامنه ای، آقای اردبیلی و آقای رفسنجانی و همچنین جناب حجه الاسلام آقای مهدوی کنی و آقایان سید کاظم اکرمی وزیر آموزش و پرورش و رضا داوری و نصرالله پورجوادی و محمدرضا هاشمی را به آنان اضافه نمودم | » |
[ویرایش] شورای عالی انقلاب فرهنگی در دوران رهبری سید علی خامنهای
شورای انقلاب فرهنگی فعالیت خود را دراین دوران مانند قبل ادامه داد و اعضای خود را کمابیش با همان ترکیب قبلی حفظ نمود. در سال ۱۳۷۵ خامنهای ترکیب جدیدی برای شورا انتخاب کرد.[نیازمند منبع]
آخرین بار در تاریخ ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ عضوان را آیتالله خامنهای برگماشتهاست. در این فهرست دو عضو افتخاری و دو عضو تازه نیز حضور داشتهاند. نیز برخی از جمله میرحسین موسوی از فهرست حذف شدند. در بخش حقوقی نیز تغییراتی اعمال شد، از جمله وزارت ورزش و جوانان افزوده شد.
[ویرایش] موسسات، نهادها و شوراهای تشکیل شده توسط شورا
[ویرایش] موسسات
- سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)
- سازمان مدارس غیرانتفاعی و مشارکتهای مردمی
- جهاد دانشگاهی
- مرکز نشر دانشگاهی
- فرهنگستان زبان و ادب فارسی
- فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران
- فرهنگستان علوم پزشکی
- فرهنگستان هنر
- انجمن آثار و مفاخر فرهنگی
- دفتر جذب نخبگان
- شورای جذب خبرگان بدون مدرک دانشگاهی
- هیئت مرکزی گزینش استاد
- هیئت مرکزی گزینش دانشجو
- کمیته مرکزی انضباطی دانشجویان
- کمیته مطالعه و برنامهریزی آزمون ورودی دانشگاه
- کمیته بررسی و ارزیابی دائمی وضع آموزش در کشور
- سازمان دانشآموزی جمهوری اسلامی ایران
- مرکز تألیف و ترجمه و نشر آثار هنری
- هیات حمایت از کرسیهای نظریه پردازی
[ویرایش] نهادها
- کمیسیون مشورتی شورای عالی انقلاب فرهنگی
- هیأت نظارت و ارزیابی فرهنگی و علمی شورای عالی انقلاب فرهنگی
- هیأت نظارت و بازرسی شورای عالی انقلاب فرهنگی
- مرکز دریافت گزارش عملکرد دستگاههای مشمول اصل ۵۰ اصول سیاست فرهنگی کشور
[ویرایش] شوراها
[ویرایش] شوراهای اقماری وابسته
شورای توسعه فرهنگ قرآنی (مصوبه جلسه 643 شورای عالی انقلاب فرهنگی)
[ویرایش] شوراهای اقماری مرتبط
- شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی
- شورای عالی برنامه ریزی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
- شورای عالی جوانان
- شورای عالی اطلاع رسانی
- شورای عالی آموزشهای علمی - کاربردی
- شورای پژوهشهای علمی کشور
- شورای عالی برنامه ریزی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
- شورای هدایت استعدادهای درخشان
- شورای تدوین کتابهای تعلیمات دینی مدارس
- شورای تغییر بنیادی نظام آموزش و پرورش
- شورای نظارت بر ساخت، طراحی، واردات و توزیع اسباب بازی کودکان
- شورای هماهنگی تشکلهای دانش آموزی
- شورای نظارت بر انتخاب، ساخت و نصب مجسمه و یادمان در میدانها و اماکن عمومی
[ویرایش] دیدگاههای منتقد
عملکرد شورای عالی انقلاب فرهنگی در طول سالهای مختلف موافقان و مخالفان زیادی داشته است.
یکی از مهمترین انتقاداتی که برخی از منتقدان مطرح کردهاند، وارد شدن شورای عالی انقلاب فرهنگی به حیطه قانونگذاری است. این منتقدان اعتقاد دارند که شان این شورا، یک شان کلاننگر و مشورتی است و میبایست سیاستگذاریهای کلان فرهنگی را در چارچوب مصالح ملی کشور انجام دهد؛ درحالی که این شورا به تصویب مقرراتی میپردازد که به اعتقاد منتقدان، خارج از چارچوب وظایف این شورا است.[۷] در این زمینه انتقادات مختلفی در مورد مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح شده است که از آن جمله میتوان به مصوبه این شورا در مورد ضوابط استفاده از شبکههای اطلاعرسانی اینترنتی اشاره نمود.(محدودیت حداکثر نرخ انتقال اطلاعات تا 128kb/s برای کاربران خانگی) منتقدان معتقدند که این مصوبه محدودیتهایی را در مورد دسترسی کاربران به اینترنت فراهم میکند.
همچنین یکی دیگر از انتقادات مطرحشده از سوی منتقدان، تداخل وظایف این شورا با وزارت علوم، تحقیقات و فناوری میباشد. به اعتقاد برخی از کارشناسان، این تداخل (بهطور مثال در مورد انتخاب روسای دانشگاهها) مشکلاتی را در زمینه انجام امور اجرایی آموزش عالی در کشور ایجاد نموده است.[نیازمند منبع]
[ویرایش] عملکرد
این شورا به ریاست محمود احمدی نژاد (رییس جمهور وقت) در اقدامی بیسابقه اقدام به تصویب و ابلاغ اصول برنامه پنجم توسعه کرد.[۱۴]
[ویرایش] جستارهای وابسته
- سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)
- انقلاب ۱۳۵۷
- انقلاب فرهنگی ایران
- انقلاب فرهنگی چین
- آموزش عالی در ایران
[ویرایش] منابع
- ↑ صحیفهٔ نور جلد ۱۳ صفحهٔ ۲-۳
- ↑ صحیفهٔ نور جلد ۱۲ صفحهٔ ۴۳۱
- ↑ روزنامه اطلاعات ۶ فروردین ۱۳۵۹ ص ۴
- ↑ «اهداف و وظایف شورا». دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی. بازبینیشده در ۱۹ ژوئن ۲۰۰۷.
- ↑ «اهداف و وظایف شورا». دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی. بازبینیشده در ۲۱ ژوئن ۲۰۰۷.
- ↑ «انتصاب اعضای جدید شورای عالی انقلاب فرهنگی». پایگاه اطلاعرسانی مقام معظم رهبری. بازبینیشده در ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ برابر ۷ ژوئن ۲۰۱۱.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ امیرشاهی، سید افشین. آموزش در چنبره سیاست. . اعتماد-ویژهنامه تحلیل خبر، ۶ اردیبهشت ۱۳۸۶.
- ↑ «تاریخچه شورای عالی انقلاب فرهنگی». بازبینیشده در ۱۸ ژوئن ۲۰۰۷.
- ↑ گفتوگو با دكتر عبدالكريم سروش. «يكبار انقلاب فرهنگي کافي بود». روزنامه هممیهن، ۲۰ خرداد ۱۳۸۶. بازبینیشده در ۱۸ ژوئن ۲۰۰۷.
- ↑ محمدعلی نجفی. «پاسخ به دكترسروش». سایت خبری امروز، ۲۲ خرداد ۱۳۸۶. بازبینیشده در ۱۸ ژوئن ۲۰۰۷.
- ↑ «تاریخچه شورای عالی انقلاب فرهنگی». بازبینیشده در ۱۸ ژوئن ۲۰۰۷.
- ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ «مؤسسات وابسته» (فارسی). وبگاه رسمی دبیرخانهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی. بازبینیشده در ۳ دی ۱۳۸۶.
- ↑ «شوراهای اقماری» (فارسی). وبگاه رسمی دبیرخانهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی. بازبینیشده در ۳ دی ۱۳۸۶.
- ↑ «ابلاغ اصول برنامه پنجم از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی». مگ ایران به نقل از روزنامه اعتماد، ۲۲ مرداد ۱۳۸۷.
