جبهه ملی ایران
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
جبهه ملی ایران سازمان سیاسی ملیگرای فعال در ایران است.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] پیدایش
نام جبهه ملی نخستین بار بر گروهی گذاشته شد که همراه دکتر مصدق برای اعتراض به آزاد نبودن انتخابات دوره شانزدهم مجلس شورای ملی در دربار تحصن کردند.
هیات موسس جبهه ملی ۱۹ نفر بودند که عبارتاند از: دکتر محمد مصدق، احمدملکی (مدیر روزنامه ستاره)، دکتر محمدحسن کاویانی، دکتر کریم سنجابی، مهندس احمد زیرک زاده، عباس خلیلی (مدیر روزنامه اقدام)، عمیدی نوری (مدیر روزنامه داد)، دکتر سید علی شایگان، شمس الدین امیرعلایی، محمود نریمان، ارسلان خلعت بری، آیت الله غروی، ابوالحسن حایری زاده، حسین مکی، مظفر بقائی، عبدالقدیرآزاد، جلال نایینی (مدیر روزنامه کشور)، دکتر حسین فاطمی، مشاراعظم. (هنگام کودتای ۲۸ مرداد از این گروه فقط ۳ یا ۴ نفر با مصدق بودند. بقیه یا کناررفتند و یا آشکارا علیه جنبش ملی ایران قیام کردند و به کودتا پیوستند).
با پیوستن حزب ایران و سپس پرچمداران پان ایرانیست به رهبری محمد مهرداد و حزب ملت ایران به رهبری داریوش فروهر و بعدها هواداران خلیل ملکی، جبهه ملی به صورت مهمترین سازمان سیاسی ملیگرای ایران در جریان نهضت ملی شدن نفت در آمد.
پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و دستگیری رهبران وفادار به دکتر مصدق فعالیت این جبهه متوقف شد اگرچه بعضی از فعالان آن در نهضت مقاومت ملی به مبارزه با حکومت ادامه دادند.
[ویرایش] جبهه ملی دوم
با رشد نارضایتیها و گشایش نسبی فضای سیاسی ایران در سال ۱۳۳۹ رهبران و اعضا و هواداران جبهه ملی دوباره فعالیت سیاسی خود را از سر گرفتند.
جبهه ملی دوم در روز ۲۳ تیرماه ۱۳۳۹ ه.ش توسط یک هیأت مؤسس ۳۵ نفری شامل آقا سید باقر کاظمی، الهیار صالح، دکتر غلامحسین صدیقی، دکتر سجادی، دکتر آذر، مهندس بازرگان، کاظم حسیبی، مهندس احمد زیرکزاده و آیت الله طالقانی تشکیل شد و روز سیام تیرماه ۱۳۳۹ اعلامیه تشکیل جبهه ملی دوم به طور گسترده انتشار یافت. همچنین در این سال داریوش فروهر اگرچه در زندان بود اما به عضویت در شورای مرکزی این جبهه ملی دوم انتخاب شد.
پس از تلاش ناموفق فعالان جبهه ملی برای برگزاری تظاهرات اعتراض آمیز در روز ششم بهمن ماه ۱۳۴۱ ه. ش در اعتراض به برنامه رفراندوم انقلاب سفید شاه و ملت، جمعی از اعضای نهضت دستگیر شدند. از دیگر فعالان جبهه ملی دوم میتوان به شاپور بختیار اشاره کرد که در بهمن ۱۳۴۲ همراه با دیگر رهبران جبهه ملی در اعتراض به اصلاحات معروف به «انقلاب سفید» از سوی محمدرضا شاه با به زندان افتاد. این دستگیریها با ممنوعیت فعالیت جبهه ملی همراه بود. پس از زندانی شدن رهبران، جبهه ملی در دستگاه رهبری بسیار ضعیف شده بود و قادر به تجدید سازماندهی ساختار خود نبود لذا از اوایل سال ۱۳۴۳ ه. ش با مبادله نامههایی بین دکتر مصدق و رهبران جبهه ملی بر سر ساختار تشکیلاتی جبهه، به استعفای دستگاه رهبری و اعلام انحلال جبهه ملی دوم انجامید.
[ویرایش] جبهه ملی سوم
پس از آن کوششهائی برای احیای جبهه ملی صورت گرفت که گاه به جبهه ملی سوم معروف است. دکتر مصدق با ادامه تماس با نیروها و احزاب نهضت ملی تصمیم گرفت به آنان در بر پایی جبهه جدیدی به رهبری خودش یاری دهد. به سبب تحت نظر بودن دکتر مصدق در احمد آباد و زندانی بودن تعدادی از رهبران نهضت مقاومت ملی مثل بازرگان، سحابی، طالقانی و... و مراقبتهای شدید امنیتی، انجام ملاقات برای سازماندهی و تدوین اساسنامه جبهه ملی سوم با مشکلات فراوانی مواجه بود با همه این دشواریها اساسنامه جبهه در اوایل سال ۱۳۴۴ ه.ش تدوین و مورد موافقت دکتر مصدق قرار گرفت. بدین ترتیب جبهه ملی سوم در هفتم مرداد ماه ۱۳۴۴ با شرکت نهضت آزادی ایران، جامعه سوسیالیستها، حزب ملت ایران و حزب مردم ایران تشکیل شد و موجودیتش را رسما اعلام کرد و مصمم گردید با رفع نقایص گذشته بار دیگر به فعالیت سیاسی اپوزیسیون در ایران تحرکی دوباره ببخشد اما سه هفته بعد از آن خلیل ملکی و برخی دیگر از اعضای رهبری جامعه سوسیالیستها، مهدی بازرگان، و جمعی از یارانش، داریوش فروهر، دکتر سامی و برخی دیگر دستگیر و روانه زندان شدند و بدینسان جبهه ملی سوم پیش از تولد از دنیا رفت.
[ویرایش] جبهه ملی چهارم
در خرداد ۱۳۵۶ سه تن از سران جبهه ملی یعنی کریم سنجابی، داریوش فروهر و شاپور بختیار نامهای به شاه نوشته و از او خواستند که برای نجات کشور به حکومت استبدادی پایان داده، به اصول مشروطیت تمکین کند.[۱][۲]. جبهه ملی، تشکلی که پیش از این تقریبا سه بار به جمعآوری و سازماندهی نیروهایش پرداخته بود، در فضای باز سیاسی ناشی از شکست و به بن بست رسیدن برنامه انقلاب سفید شاه و ملت، فعالیتهایش را در آبان ۱۳۵۶ از سر گرفت و روز بیست و هشتم آبانماه، اتحاد نیروهای جبهه ملی طی صدور بیانیهای اعلام موجودیت کرد. به موجب این اعلامیه جامعه سوسیالیستهای نهضت ملی ایران، حزب ایران و حزب ملت ایران عناصر متشکله جبهه ملی چهارم بودند. حسیبی بعنوان رئیس شورای مرکزی، و کریم سنجابی، شاپور بختیار، داریوش فروهر، رضا شایان و فریدون مشیری بعنوان اعضای کمیته مرکزی انتخاب شدند.
در آبان ۱۳۵۷ دکتر کریم سنجابی به دیدار با آیت الله خمینی در پاریس رفت و پس از آن سنجابی در اظهاراتش در پاریس خواستار سرنگونی حکومت پهلوی شد.
[ویرایش] انقلاب
در جریان انقلاب جبهه ملی فعالیت خود را از سر گرفت. دیدار دکتر کریم سنجابی از رهبران جبهه ملی با آیتالله خمینی در فرانسه اگرچه با انتقادات زیادی روبرو شد ولی نام جبهه ملی را دوباره وارد صجنه سیاسی ایران کرد.
[ویرایش] سالهای اخیر
در چند سال اخیر سازمانهای متعددی به نام جبهه ملی به مناسبتهای مختلف سیاسی و اجتماعی اعلامیههائی منتشر کردهاند. در حال حاضر نیز سازمانهای متعددی در خارج از کشور خود را به نوعی ادامه دهنده جبهه ملی ایران میدانند و گاها تحت نام «ملیون» با هم متحد هستند. بعضی از این سازمانها وبگاههایی رسمی دارند و نشریات منظمی انتشار میدهندکه یکی از منسجمترین آنها جبهه ملی ایران در اروپاست.
[ویرایش] جبهه ملی ایران اروپا
سالها پس از انقلاب افراد و نیروهای مستقل ملی در اروپا و آمریکا سعی در گرد هم آوری تمامی نیروهای ملی در کنار یکدیگر داشتند وگاها هم موفق بود اما به دلایل بسیار انسجام سازمانی آنها از هم گسسته میشد اما از آنجاکه این از هم گسستگی نه تنها خدمتی به جامعه ایرانی نمیکرد عملا جبهه ملی ایران را هم تضعیف مینمود. لذادر ۲۹ اسفند ۱۳۸۴ تعدادی از جوانان و پیش کسوتان جبهه ملی ایران در اروپا سازمانهای متفرق و شخصیتهای مختلف دور هم جمع شدند و جبهه ملی ایران-اروپا را با هم سازماند هی و یکپارچه کردند که در حال حاضراز شش کشور اروپائی انگلستان آلمان بلژیک سوئد هلند و قبرس تشکیل شده و اولین کنگره آن در ۱ اکتبر ۲۰۰۷ با موفقیت در شهر کلن آلمان انجام شد این سازمان [۱] در حال حاضر زیر نظر جبهه ملی ایران میباشد.
[ویرایش] شخصیتها
- علی اردلان
- کریم سنجابی
- محمد مصدق
- اللهیار صالح
- ادیب برومند
- پرویز ورجاوند
- کاظم حسیبی
- جهانگیر حقشناس
- احمد زیرکزاده
- محمود نریمان
- غلامحسین صدیقی
- شاپور بختیار
- نظام الدین موحد
[ویرایش] منابع
- کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در ايران (۱) - پروفسور یرواند آبراهمیان
- کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در ايران (۲) - پروفسور یرواند آبراهمیان
- متن کامل اسناد « سيا » در مورد کودتای 28 مرداد
- ملی شدن نفت در ايران و کودتای ۲۸ مرداد - پروفسور یرواند آبراهمیان
- نظری به تاریخ جنبش ملی شدن نفت ایران
- موحد، محمدعلی، خواب آشفته نفت (سه جلد) خواب آشفتهٔ نفت.
- گازیوروسکی، مارک، کودتای ۲۸ مرداد، کودتای آمريکايی در تهران
- کارنامهٔ مصدق در تاریخ
- همه مردان شاه - استفن کینزر
- نقش انگلیس در كودتای آمریكائی ٢۸ مرداد
- كودتای آمریكایی – انگلیسی 28 مرداد 1332
- شبکههای اطلاعاتی بريتانيا و آمريکا در ايران (1320- 1332) و کودتای 28 مرداد 1332
- درباره كودتای ٢٨ مرداد
