علی‌اکبر معین‌فر

برای دیگر کاربردها، علی‌اکبر (ابهام‌زدایی) را ببینید.

علی‌اکبر معین‌فر

شناسنامه
زادروز	۱۳۰۷
زادگاه	تهران
فعالیت‌ها	فعالیت در شرکت ملی نفت ایران ۱۳۳۲-۱۳۳۴ فعالیت در بانک ساختمانی ۱۳۳۴-۱۳۴۱ دفتر فنی سازمان برنامه و بودجه کشور ۱۳۴۱-۱۳۵۷
دین	اسلام
نخستین وزیر نفت ایران (۱۳۵۸-۱۳۵۷)
بعد از قبل از	? محمدجواد تندگویان
عضویت در شورای انقلاب
مشاور وزیر و رئیس سازمان برنامه و بودجه در دولت مهندس مهدی بازرگان
نماینده مردم تهران در اولین دوره مجلس شورای ملی

علی‌اکبر معین‌فر (زاده ۱۳۰۷، تهران) نخستین وزیر نفت پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ در ایران است.

تحصیلات

• مهندسی راه و ساختمان از دانشکده فنی دانشگاه تهران در سال ۱۳۳۰.
• مهندسی زلزله از دانشگاه واسدا (Waseda University) توکیو در ژاپن در سال ۱۹۶۰ میلادی.

زندگینامه

علی اکبر معین فر در سال ۱۳۰۷ در تهران به دنیا آمد. در سال ۱۳۲۶ در آزمون ورودی دانشکده فنی ثبت نام کرد و سپس از سال دوم ادامه تحصیل در رشته راه و ساختمان را انتخاب کرد. در همین دوران بود که فعالیت‌های انجمن اسلامی اندک اندک پایه گذاری گردید.

نخستین فعالیت‌های وی از همین سالها آغاز شد: «در جریان ملی‌شدن صنعت نفت، اعتراضات دانشجویی نقشی مهم بازی کرد. همزمان با نطقهای آتشین حسین مکی در مجلس که بخش عمده آنها را دکتر کاظم حسیبی، استاد دانشکده فنی، تهیه می‌کرد، ما دانشجویان نیز بیرون مجلس با نصب پرچم ایران به صورت نواری روی سینه‌مان در حالی که در قسمت سفیدرنگ پرچم نوشته شده بود «صنعت نفت در سرتاسر کشور ایران باید ملی شود»، به تظاهرات و راهپیمایی می‌پرداختیم.»

وی تحصیلات خود را در رشته مهندسی راه و ساختمان در دانشکده فنی دانشگاه تهران در سال ۱۳۳۰ به پایان برد و در سال ۳۱ به خدمت نظام وضیفه اعزام شد. وی از سال ۳۲ کار در نفت را آغاز کرد و برای کار در شرکت نفت آبادان که ریاست آن را مرتضی‌قلی بیات بر عهده داشت عازم آبادان شد. هنوز یک روز از ورود به آبادان نگذشته بود که از تهران خبر کودتا علیه دولت مصدق رسید.

بعدها در بانک ساختمان به عنوان مهندس ناظر مشغول کار شد. در سال ۱۳۳۸ به دنبال آشنایی و همکاری با گروه مهندسی ژاپنی که برای بررسی زلزله ۱۹۵۷ مازندران به ایران آمده بودند، از سوی پروفسور تاچی نایتو، استاد برجسته زلزله و طراح و سازنده برج توکیو، برای دوره‌ای تحقیقاتی در مهندسی زلزله به دانشگاه واسدا دعوت شد و دوره مهندسی زلزله را در سال ۱۹۶۰ به پایان رساند.

بعد از بازگشت از توکیو و به دنبال زلزله بوئین زهرا در سال ۴۱، مقدمات تهیه کد زلزله در ایران را فراهم کرد. از سال ۱۹۶۵، به عنوان عضو افتخاری «انجمن اروپایی مهندسین زلزله» به تحقیق و مطالعه در زمینه زلزله ادامه داد. مدتی هم به‌عنوان استاد پاره‌وقت در مقطع فوق‌لیسانس به تدریس مهندسی زلزله در دانشگاه پلی‌تکنیک پرداخت. وی از سال ۱۳۳۴ تا ۱۳۴۱ در بانک ساختمانی، و از آن زمان تا پیروزی انقلاب اسلامی در دفتر فنی سازمان برنامه و بودجه کشور به فعالیت مشغول بود.

در سال‌های اخیر، عمده فعالیت‌های سیاسی معین فر، به حضور در مراسم و مناسبت‌ها و مصاحبه محدود شده‌است.

فعالیت‌های ماندگار در مهندسی راه و ساختمان

شاید اغراق نباشد که گفته شود موضوع مهندسی زلزله و اساساً طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله در کشور با نام معین فر شروع می‌شود. وی اساساً به همین دلیل بنا به درخواست شادروان دکتر ابوالحسن بهنیا که ریاست وقت دفتر فنی سازمان برنامه و بودجه را بعهده داشتند به آن سازمان دعوت بکار شدند.

طرح تهیه تاریخچه زلزله‌های مخرب ایران که بعداً مبنای تهیه «پهنه‌بندی زلزله» ایران شد توسط وی پیشنهاد و سپس با همکاری پروفسور امبریزیز، که در آن زمان در کالج امپریال دانشگاه لندن مشغول مطالعات مربوط به زلزله‌های یونان و کشورهای سواحل مدیترانه بود، انجام گردید. نتیجه این مطالعات بعداً در کتابی به نام زلزله‌های تاریخی ایران ثبت گردید.

ایجاد شبکه شتابنگاری کشور از خدمات بنیادی این پیشکسوت مهندسی عمران کشور در زمان خدمت در دفتر فنی سازمان برنامه و بودجه بود. تدوین آئین‌نامه زلزله ایران در دهه ۴۰ در دفتر فنی سازمان برنامه و بودجه توسط ایشان و به راهنمایی شادروان دکتر بهنیا آغاز شد.

معین فر در سازمان برنامه و بودجه شروع کننده بسیاری از آئین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های فنی بوده و علاوه بر استاندارد ۵۱۹ که شاید قدیمی‌ترین دستورالعمل فنی در صنعت ساختمان ایران باشد، «آئین‌نامه بتن ایران» در زمان تصدی ایشان در سازمان شروع شد و ابتدا با عناوین دستورالعمل‌های ۱-۱۸ تا ۵-۱۸ منتشر گردید. تدوین مجموعه مقررات ملی در وزارت مسکن و شهرسازی یکی دیگر از خدمات ماندگار مهندس معین‌فر به شمار می‌رود.

خدمات مهندس معین‌فر در زمینه مطالعات مربوط به زلزله‌های ایران مورد توجه محافل فنی در سطح جهان قرار گرفت که برای ایشان افتخاراتی علمی نیز به همراه آورد. وی به مدت هشت سال عضو هیئت مدیره‌های «موسسه بین‌المللی زلزله» و «مؤسسه اروپائی مهندسی زلزله» در دهه ۷۰ میلادی بوده و هم اکنون عضو مادام‌العمر جامعه مهندسی زلزله هندوستان از دهه ۶۰ میلادی به بعد می‌باشد. او در سال ۲۰۰۲ به دریافت لوح تقدیر از طرف مسئولین اروپایی مهندسی زلزله نائل شد که در کنفرانس بین‌المللی زلزله در مهندسی به ایشان اعطا گردید.

مهندس معین فر از فعالان حرکت‌های اجتماعی در جامعه مهندسین کشور نیز محسوب می‌شود. بنیان گذاری انجمن مهندسان محاسب کشور، فعالیت مؤثر در شورایعالی کانون فارغ التحصیلان دانشکده فنی و بالاخره فعالیت در کانون کارشناسان دادگستری از جمله خدمات وی محسوب می‌شود.

عضویت در کابینه بازرگان و انتصاب به عنوان نخستین وزیر نفت

پس از شکل گیری شورای انقلاب، به عنوان اولین نهاد رسمی انقلابی، دولت موقت، دومین نهادی بود که با اوج گیری انقلاب و درآستانه پیروزی آن تشکیل شد . حکم مهندس بازرگان در پانزدهم بهمن ماه ۱۳۵۷ یک هفته پیش از پیروزی انقلاب در مدرسه علوی و در حضور خبرنگاران داخلی و خارجی قرائت شد. ۲۴ بهمن ماه اولین گروه از وزیران دولت موقت معرفی شدند که معین فر در این میان نبود. چندی بعد با معرفی وزیران باقیمانده، کابینه بازرگان تکمیل شد و معین فر به عنوان وزیر مشاور و سرپرست سازمان برنامه و بودجه برگزیده شد. از یازدهم فروردین ۵۸ نیز تیمسار محمدتقی ریاحی به وزارت دفاع رفت و از هفتم مهرماه، دکتر مصطفی چمران بر جای او نشست. در همان زمان، محمدعلی رجایی وزیر آموزش و پرورش، حسن حبیبی وزیر فرهنگ و دکتر یدالله سحابی وزیر مشاور در امور انقلاب ومهندس عزت الله سحابی سرپرست سازمان بودجه، شدند. بدین ترتیب، مهندس علی اکبر معین فر نیز اولین وزیر وزارتخانه تازه تأسیس نفت شد.

از اصلی‌ترین چالش‌های دوران وزارت وی، بخشنامه ۶ روز کار در هفته و کار در پنجشنبه‌ها بود. این بخشنامه با اعتراض تعدادی از کارکنان وزارت نفت روبرو شد.

عضویت در دولت شورای انقلاب

پس از استعفای دولت بازرگان در ۱۴ آّبان ۵۸، دولت شورای انقلاب آغاز به کار کرد. بدنه اصلی این دولت، همان وزرای دولت بازرگان بود و تنها چند وزیر تغییر کرد. معین فر همچنان در این دوران وزیر نفت بود.

نمایندگی مجلس

پس از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در ۵ بهمن ۵۸، ۲۴ اسفند ۱۳۵۸ اولین انتخابات مجلس شورای اسلامی برپا شد. نهضت آزادی تصمیم به شرکت فعال در انتخابات گرفت. از این رو، در ائتلافی با انجمن اسلامی مهندسین با همگامی آیت‌الله زنجانی و محمدتقی شریعتی لیستی را برای تهران تدارک دیدند. این لیست شامل افراد ذیل می‌شد : مهدی بازرگان، عبدالعلی بازرگان، یدالله سحابی، عزت‌الله سحابی، مصطفی چمران، حسن حبیبی، علی‌اکبر معین‌فر، ابراهیم یزدی، محمد توسلی، محمدعلی رجایی، هاشم صباغیان، جلال‌الدین آشتیانی، فتح‌الله بنی‌صدر، علی‌اصغر بهزادنیا، علی دانش‌منفرد، علی صادقی‌تهرانی، مصطفی کتیرایی و محمود مانیان هجده نام نوشته در صورت جلسه پایانی ائتلاف بودند.

فعالیت‌های پس از جدایی از سیاست

در سال‌های اخیر، عمده فعالیت‌های سیاسی معین فر، به حضور در مراسم و مناسبت‌ها و مصاحبه محدود شده‌است. البته در انتخابات سال ۱۳۷۶، و مدتی پیش از برگزاری، علی اکبر معین فر برای نامزدی خود اعلام آمادگی کرد. دومین یادواره بزرگداشت برگزیدگان مهندسی عمران کشور با معرفی منتخبان توسط مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن برگزار شد.

خدمات مهندس معین فر که موضوع دومین یادواره مهندسی عمران کشور و تجلیل از آنهاست طیف وسیعی از امور مربوط به مهندسی راه و ساختمان یا عمران را شامل می‌شود که عمده آنها سر و سامان دادن به ضوابط فنی این رشته از مهندسی است و در رأس آنها امور مربوط به مسئله زلزله کشور است.

به گزارش شاسا طرح تهیه تاریخچه زلزله‌های مخرب ایران که بعداً مبنای تهیه "پهنه‌بندی زلزله" ایران شد توسط وی پیشنهاد و سپس با همکاری پروفسور امبریزیز، که در آن زمان در کالج امپریال دانشگاه لندن مشغول مطالعات مربوط به زلزله‌های یونان و کشورهای سواحل مدیترانه بود، انجام گردید. لازمه این طرح، مطالعه هزاران صفحه یادداشت‌های جهانگردان ایرانی، عرب و سایر زبانها و تغییر آنها به زبان مهندسی زلزله امروز است که کاری بس بزرگ به حساب می‌آید. نتیجه این مطالعات بعداً در کتابی به نام زلزله‌های تاریخی ایران ثبت گردید.

ایجاد شبکه شتابنگاری کشور از خدمات بنیادی این پیشکسوت مهندسی عمران کشور در زمان خدمت در دفتر فنی سازمان برنامه و بودجه بود که بعداً خود اداره و مسئولیت ثبت و ضبط اطلاعات آن را به مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن منتقل کردند و تا مدتها شخصاً سرپرستی این مطالعات را در مرکز بعهده داشتند.

تدوین آئین‌نامه زلزله ایران در دهه ۴۰ در دفتر فنی سازمان برنامه و بودجه توسط ایشان و به راهنمایی شادروان دکتر بهنیا آغاز شد. در سال‌های نخست ضوابط مربوط به این امر در استاندارد شماره ۵۱۹ که مربوط به بارگذاری ساختمان‌ها بود، تدوین شد و سپس بعد از یک دوره فترت استاندارد شماره ۸۴-۲۸۰۰ که عملاً آئین‌نامه زلزله ایران محسوب می‌شود با این تاریخچه تدوین شد و در تمام طول مدت مهندس معین‌فر از اعضای فعال و مؤثر آن بود.

معین فر در سازمان برنامه و بودجه شروع کننده بسیاری از آئین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های فنی بوده و علاوه بر استاندارد ۵۱۹ که شاید قدیمی‌ترین دستورالعمل فنی در صنعت ساختمان ایران باشد، "آئین‌نامه بتن ایران" در زمان تصدی ایشان در سازمان شروع شد و ابتدا با عناوین دستورالعمل‌های ۱-۱۸ تا ۵-۱۸ منتشر گردید.

این مجموعه به علت برخورد با طوفانهای قبل از انقلاب و مسائل بعدی آن به سرانجام نرسید. تنظیم مقررات ملی ساختمانی که کلیه فعالیت‌های ساختمان‌سازی را در بر بگیرد از جمله آرزوهای دیرینه کارشناسان فنی کشور می‌بود. تدوین مجموعه مقررات ملی در وزارت مسکن و شهرسازی یکی دیگر از خدمات ماندگار مهندس معین‌فر به شمار می‌رود.

خدمات مهندس معین‌فر در زمینه مطالعات مربوط به زلزله‌های ایران مورد توجه محافل فنی در سطح جهان قرار گرفت.

وی به مدت هشت سال عضو هیئت مدیره‌های "موسسه بین‌المللی زلزله" و "مؤسسه اروپائی مهندسی زلزله" در دهه ۷۰ میلادی بوده و هم اکنون عضو مادام‌العمر جامعه مهندسی زلزله هندوستان از دهه ۶۰ میلادی به بعد می‌باشد. او در سال ۲۰۰۲ به دریافت لوح تقدیر از طرف مسئولین اروپایی مهندسی زلزله نائل شد که در کنفرانس بین‌المللی زلزله در مهندسی به ایشان اعطاء گردید.

به گزارش شاسا مهندس معین فر از فعالان حرکت‌های اجتماعی در جامعه مهندسین کشور محسوب می‌شود. بنیان گذاری انجمن مهندسان محاسب کشور، فعالیت مؤثر در شورایعالی کانون فارغ التحصیلان دانشکده فنی و بالاخره فعالیت در کانون کارشناسان دادگستری از جمله خدمات وی محسوب می‌شود. معین فر در تعداد زیادی از کمیته‌های فنی مربوط به امور ساختمان حضور داشته و هم اکنون هنوز عضو فعال آیین نامه ۲۸۰۰ ایران می‌باشد.

پانویس

وزرای کابینهٔ مهندس بازرگان

ر.	وزیر	وزارت‌خانه	ر.	وزیر	وزارت‌خانه
۱	شکوهی، رجایی	آموزش‌وپرورش	۱۲	طاهری	راه
۲	اسلامی	ارتباطات	۱۳	میناچی	جهانگردی
۳	امیرانتظام	سخنگو	۱۴	احمدزاده	صنایع
۴	اردلان	دارایی	۱۵	شریعتمداری	علوم
۵	سنجابی،یزدی	خارجه	۱۶	دوزدوزانی، حبیبی	ارشاد
۶	صدر	بازرگانی	۱۷	فروهر	کار
۷	سامی	بهداشت	۱۸	حاج سیدجوادی	کشور
۸	یدالله سحابی	‬مشاور	۱۹	کتیرایی‌‏‎	مسکن
۹	ایزدی	کشاورزی	۲۰	معین‌فر	نفت
۱۰	مبشری	دادگستری	۲۱	تاج	نیرو
۱۱	مدنی،چمران	دفاع	۲۲	عزت الله سحابی	سازمان برنامه و بودجه
۲۳	شاه‌حسینی‏‏	تربیت بدنی	۲۴

وزرای کابینهٔ شورای انقلاب

ر.	وزیر	وزارت‌خانه	ر.	وزیر	وزارت‌خانه
۱	باهنر	آموزش‌وپرورش	۱۲	محمد یوسف طاهر قزوینی	راه
۲	محمود قندی و محمدحسین اسلامی	پست	۱۳	تشکیل نشده بود	رفاه
۳	تشکیل نشده بود	اطلاعات	۱۴	محمود احمدزاده هروی	صنایع
۴	علی اردلان ، بنی‌صدر	دارایی	۱۵	حسن حبیبی	فرهنگ
۵	بنی‌صدر، قطب‌زاده	امورخارجه	۱۶	میناچی	ارشاد
۶	رضا صدر	بازرگانی	۱۷	داریوش فروهر	کار
۷	کاظم سامی	بهداشت	۱۸	رفسنجانی	کشور
۸	محمود احمدزاده هروی	معادن	۱۹	مصطفی کتیرایی	مسکن
۹	عباس شیبانی	کشاورزی	۲۰	معین‌فر	نفت
۱۰	مهدوی کنی	دادگستری	۲۱	عباس تاج	نیرو
۱۱	خامنه‌ای	دفاع و سپاه	۲۲	تشکیل نشده بود	جهاد

منابع

• مهندس علی‌اکبر معین‌فر، برگزیده رتبه اول پیشگامان و پیشکسوتان مهندسی عمران کشور
• معین فر، وزیر دولت موقت