عباس امیرانتظام

برای دیگر کاربردها، عباس (ابهام‌زدایی) را ببینید.

عباس امیرانتظام

شناسنامه
زادروز	۱۳۱۱
زادگاه	تهران، ایران
همسر	الهه امیرانتظام
فرزندان	الهام، اردشیر، انوشیروان.
دین	اسلام، شیعه دوازده‌امامی
اطلاعات سیاسی
حزب سیاسی	جبهه ملی ایران
سمت	زندانی
سمت‌های پیشین	سفیر ایران در پنج کشور اسکاندیناوی (سوئد، نروژ، فنلاند، دانمارک، آیسلند)، معاون نخست وزیر و سخنگوی دولت موقت مشاور نخست وزیر مهدی بازرگان، نماینده ویژه رئیس دولت در مذاکره: (اتحاد جماهیر شوروی، آمریکا).
فعالیت‌ها	در نهضت ملی ایران.
پیش از	تشکیل دولت ملی دکتر محمد مصدق و در زمان دولت ایشان.
پس از	سقوط دولت ملی دکتر محمد مصدق تا به امروز.
وب‌گاه رسمی	وب‌گاه رسمی

عباس امیر انتظام (زادهٔ ۱۳۱۱ خورشیدی در تهران)، معاون نخست‌وزیر در دولت موقت مهدی بازرگان است. امیرانتظام نخستین و قدیمی‌ترین زندانی سیاسی پس از انقلاب ایران به‌شمار می‌رود که از تاریخ ۲۸ آذر ماه ۱۳۵۸ تاکنون در حبس به سر می‌برد. وی تا قبل از محکومیتش سفیر ایران در اسکاندیناوی و سخنگوی دولت موقت مهدی بازرگان و نماینده ویژه رئیس دولت در مذاکره با کشورهای اتحاد جماهیر شوروی و امریکا بوده‌است.

زندگینامه

امیرانتظام در سال ۱۳۱۱ در تهران به دنیا آمد. وی متأهل و دارای سه فرزند است.

تحصیلات

• فوق لیسانس مهندسی برق و ماشین از دانشکده فنی دانشگاه تهران در سال ۱۳۳۴
• گواهینامه بتون از پاریس ۱۳۴۲
• فوق لیسانس در سازه ساختمان از دانشگاه برکلی آمریکا در سال ۱۳۴۳-۱۳۴۵

برخی سوابق

• مدیرعامل شرکت مهندسی مشاور تدبیر صنعت سال ۱۳۴۹
• معاون نخست وزیر و سخن‌گوی دولت موقت بازرگان
• نماینده ویژه رئیس دولت موقت در مذاکرات با ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی ۱۳۵۸
• سفیر ایران در کشورهای اسکاندیناوی از سال ۱۳۵۸ تا تاریخ بازداشت (۲۸ آذر ۱۳۵۸)

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی

امیر انتظام در سال ۱۳۲۷ ضمن تحصیل در دبیرستان دارالفنون جذب جنبش ملی شدن صنعت نفت به رهبری دکتر مصدق شد. در سال ۱۳۳۲ نامه اعتراضیه نهضت مقاومت ملی ایران نسبت به کودتای ۲۸ مرداد را در تهران به نیکسون داد و تا سال ۱۳۴۲ مرحوم مهدی بازرگان را در فعالیت‌های سیاسی همراهی نمود. پس از آن مجدداً از سال ۱۳۴۹ تا روز دستگیری در کنار وی به مبارزه پرداخت.

اتهام ارتباط امیرانتظام با جاسوسان

۲۷ آذر ۱۳۵۸ عباس امیرانتظام به اتهام همکاری با سازمان جاسوسی سیا و ارتباط پنهانی با آمریکا از سوی دادستانی کل کشور بازداشت شد. دانشجویان مسلمان پیرو خط امام تأکید داشتند اسناد و مدارک زیادی دال بر ارتباط‌های سری امیرانتظام با آمریکایی‌ها در اختیار دارند.

فعالیت‌های پس از انقلاب

او بعد از انقلاب به‌عنوان سخنگوی دولت بازرگان و سپس سفیر ایران در سوئد و اسکاندیناوی به فعالیت پرداخت.

بازداشت و محاکمه

عباس امیرانتظام در دادگاه انقلاب اسلامی

اشغال سفارت آمریکا با اعتراض و مخالفت دولت موقت بازرگان مواجه گردید و آنان یک روز بعد استعفای خود را به روح‌الله خمینی تقدیم کردند. اندکی بعد از اشغال سفارت، وی در حالیکه در کشورهای اسکاندیناوی به عنوان سفیر ایران فعالیت می‌کرد، به تهران فراخوانده و در ۲۸ آذر ۵۸ بازداشت شد.
در جریان محاکمه وی، شیخ علی تهرانی با انتشار نامه‌ای خطاب به بنی صدر -رییس جمهور وقت- در ۱۵ فروردین ۶۰ خواستار مداخله وی در دادگاه غیر قانونی امیر انتظام شده بود. در خلال دستگیری و محاکمه امیرانتظام، احزاب و گروه‌های چپ برای تخریب چهره وی و دولت موقت مهدی بازرگان، با انتشار مقالات و بیانیه‌هایی روی جاسوسی امیرانتظام تمرکز زیادی کردند.

با این حال طبق گفته‌های فرشته بازرگان، دختر مهدی بازرگان، تنها دغدغه ‍‍مهدی بازرگان تا واپسین روزهای عمرش مساله زندانی بودن امیرانتظام بوده‌است که مهدی بازرگان را رنج می‌داده‌است و مساله آزادی امیرانتظام را، به عنوان آرزویی ناکام یاد می‌کرده‌است.
وی در تاریخ ۲۸/۹/۱۳۵۸ به اتهام توطئه برای انحلال مجلس خبرگان، مخالفت با نظام ولایت فقیه، تلاش برای ایجاد اختلاف بین فلسطینیان و لیبیایی‌ها با ایران، فراری دادن سران رژیم سابق و ارائه اطلاعات سری به آمریکائیان دستگیر و پس از ۴۵۴ روز بازداشت در سلول انفرادی، در دادگاه ویژه انقلاب بدون حضور وکیل و هیئت منصفه به اعدام محکوم شد که با تلاش مهدی بازرگان به حبس ابد تقلیل یافت.^{[نیازمند منبع]} وی هم اکنون در حال سپری کردن دوران محکومیت خود می‌باشد. او در تمامی این سال‌ها خواستار برگزاری دادگاه تجدید نظر و اعاده حیثیت خویش است.
او در کتاب خاطرات خود می‌گوید:

پس از چهار صد و پنجاه و چهار روز اقامت در سلول انفرادی بدون ملاقات با کسی در روز ۲۶ اسفند ۱۳۵۹ محاکمه اش شروع شده و در تمام این مدت از حق ملاقات و امکان مشاوره با وکیل محروم بوده‌است:» تنها ارتباط من با دنیای خارج از سلول، روزنامه بود که گاهگاهی به من می‌دادند و من همه مطالب آن را می‌خواندم و در سلولم نگاه می‌داشتم.

امیرانتظام ادامه می‌دهد: در این حال اختلاف شدیدی نیز بین بنی صدر، رییس جمهور وقت و شورای انقلاب بروز کرده بود و در چنین جو پرتلاطم و وحشت آوری تصمیم گرفته شد که مرا در روز ۲۶ اسفند محاکمه و در روز ۲۹ اسفند اعدام کنند اما یک روز قبل از شروع دادگاه بنا به پیشنهاد مرحوم مهدی بازرگان که پس از استعفا از نخست وزیری، نماینده مجلس در دوره اول و نیز عضو شورای انقلاب بود، قرار شد که برای حل اختلافات بین رییس جمهور و شورای انقلاب یک کمیسیون سه نفری با عضویت دکتر بهشتی، آیت‌الله اشراقی و حجت الاسلام محمد یزدی تشکیل شود.»

محاکمه او یکی از جنجالی‌ترین دادگاه‌های پس از انقلاب بوده‌است. او از اولین زندانیان سیاسی محبوس در اوین پس از انقلاب بود. او از منابع گزارش گالیندوپل (نماینده کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد) در سال ۷۰ پیرامون وضعیت حقوق بشر در زندانهای ایران بوده‌است.

مصاحبه با روزنامه جامعه

وی در مصاحبه با روزنامه جامعه (توسط ابراهیم نبوی) که ۷، ۸، و ۹ اردیبهشت ۷۷ منتشر شد در باره اتهام جاسوسی آمریکا می‌گوید:

در نوزده سال (از سال ۱۳۵۸ تا سال ۱۳۷۷) گذشته منتظر چنین فرصتی بودم که این سؤال در داخل کشور از من پرسیده شود و من بتوانم مسائل را به اطلاع هموطنانم برسانم. شما اطلاع دارید که در دولت موقت من معاون نخست وزیر، سخنگوی دولت و مسئول مذاکره و مکاتبه با تمام سفارتخانه‌ها در داخل کشور بودم، از جمله آمریکا؛ و ما با آمریکا بیشترین قراردادها را داشتیم، چیزی حدود ۱۲۰۰ قرارداد؛ بنابراین مراجعهٔ آنها برای ارتباط با دولت بیشتر با نخست وزیری انجام شد. چه آقای سولیوان به طور شخصی و یا کاردار ایشان و یا از طریق مکاتباتی که با ما صورت می‌گرفت. بنابراین ملاقات‌ها به صورت روزانه یا چند بار در هفته انجام می‌شد.

ملاقات‌ها کاملاً رسمی و در دفتر نخست وزیری انجام می‌گرفت و معمولاً در حضور عده‌ای از همکاران من که در قسمت سیاسی کار می‌کردند در دفتر خودم اتفاق می‌افتاد. نامه‌هایی را که نمایندگی‌های دولت‌های خارجی در ایران به نخست وزیری می‌نوشتند، من مطالعه می‌کردم و نتیجه را به مهندس بازرگان، نخست وزیر، اطلاع می‌دادم. این مسئولیت را آقای بازرگان به من داده بودند. ما با همهٔ سفارتخانه‌ها مکاتبه می‌کردیم و جواب نامه‌های آنها را می‌دادیم. از جمله سفارت آمریکا. بعدها وقتی در آبان ۱۳۵۸ سفارت آمریکا اشغال شد و اسمش را گذاشتند جاسوس خانه، تمام مکاتباتی را که از آنجا به دست آوردند، به عنوان اسناد لانهٔ جاسوسی تلقی کردند، در حالی که این اسناد مکاتباتی رسمی و قانونی است که بین دولت آمریکا و دولت ایران انجام شده و بخشی از آنها را من از طرف نخست وزیر امضاء کردم، اما آنهایی که سفارت را اشغال کردند، این نامه‌ها را به عنوان اسناد جاسوسی علیه دولت وقت و شخص من مورد استفاده قرار دادند. مطلقاً چیز دیگری نبود، مطلقاً.
قبل از انقلاب من در کنار آقای مهندس بازرگان بودم و به عنوان مترجم ایشان در ملاقات با آقای سولیوان یا سفیر آلمان یا سایر سفرایی که با ایشان ملاقات می‌کردند حاضر می‌شدم. این ملاقات‌ها در دفتر من انجام می‌شد، خود آقای بازرگان هم بودند. گاهی آقای سولیوان بودند، گاهی آقای استمپل در آن جلسات حاضر می‌شدند و من هم کار خودم را به عنوان مترجم انجام می‌دادم. ملاقات دیگری انجام شد که در آن ملاقات آیت‌الله اردبیلی، آقای بازرگان، آقای سولیوان، آقای استمپل و من بودیم. این ملاقات در منزل آقای دکتر بیژن سحابی انجام شد.
منظورم این است که ما در تماس با دولت‌های خارجی مثل دولت آلمان، روسیه یا آمریکا دیدگاه‌های آنها را در می‌یافتیم، این ملاقات‌ها بین مهندس بازرگان با سفرای این کشورها اتفاق می‌افتاد و من به عنوان مترجم در این ملاقات‌ها حضور داشتم.

اخراج از اوین

در خواست وی برای برگزاری دادگاه تجدید نظر و اعاده حیثت هم از سوی مقامات رد می‌شود. او توصیه مقامات قضایی برای نوشتن درخواست عفو در ابتدای دهه هفتاد را رد می‌کند^{[نیازمند منبع]}، اما به تعبیر خودش چند سال بعد از اوین اخراج می‌شود.

مصاحبه، پرونده‌های تازه، زندان و حبس خانگی

پس از ترور اسدالله لاجوردی زندانبان معروف، وی در مصاحبه‌ای که شهریور ۷۷ با رادیو آمریکا داشت لاجوری را «جلاد» نامید و به انتقاد از عملکرد لاجوردی پرداخت. این مصاحبه منجر به تشکیل پرونده‌ای جدید علیه وی با شکایت خانواده لاجوردی به اتهام «تهمت» و مدعی العموم به اتهام «اقدام علیه امنیت ملی» شد و در سال ۷۹ مجدد به اوین بازگردانده شد. اولین جلسه دادگاه وی در ۲۳ خرداد ۸۵ برگزار شد. او در دادگاه تاکید کرد:«هرآنچه در مصاحبه سال ۷۷ گفتم، حقیقت است.» دستگاه قضایی چندی بعد علیرغم زندانی کردن وی، این پرونده را بست.

سال ۱۳۸۲ امیرانتظام در نامه‌ای و مقاله‌ای مجموع تجربیات و مطالعات خود را در جزوه‌ای با عنوان رفراندوم نوشت و در آن با مخالفت با طرح دو لایحه سید محمد خاتمی رییس جمهور، به جامعه ایرانی نوشت:

«اصلاح قانون اساسی مشکلی را حل نمی‌کند بلکه متمدنانه‌ترین و دموکرات‌ترین راه حل برپائی رفراندومی برای تعیین نوع حکومت ایران زیر نظارت نهادهای بین‌المللی است».

بعد از انتشار این مقاله بار دیگر او راهی زندان شد.
سومین دوره زندانی که در اردیبهشت سال ۸۲ با انتشار طرح رفراندوم برای تعیین حکومت به آن گرفتار شد، مهرماه همان سال و در زمانی متوقف گردید که به گواه پزشکان انواع بیماری‌ها و نیاز به عمل جراحی فوری ماندن وی را در زندان غیرممکن کرده بود. او در حال حاضر در زندان به سر می‌برد.

دیدار با نماینده سازمان ملل

نمایندگان سازمان ملل در سال ۸۱ نیز مجدداً با امیر انتظام دیدار کردند. این برای اولین بار پس از ۷ سال بود که مقامات ایران اجازه بازدید نمایندگان کمیسیون حقوق بشر را به این سازمان دادند. پنج عضو از «گروه کاری پیگیری بازداشت‌های خودسرانه» وابسته به سازمان ملل متحد، روز شنبه ۲۶ اسفند ۸۱ دیدار خود را از ایران آغاز کردند.

امیرانتظام در ۲۸ آگوست ۲۰۰۸، نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل، بان کی مون نوشت و خواستار دخالت سازمان ملل و کمک آن‌ها در برقراری حقوق بشر و آزادی در ایران شد.

انتشار کتاب خاطرات: آنسوی اتهام

وی در شهریور ۸۱ کتاب خاطرات خود را با عنوان «آنسوی اتهام» توسط نشر نی منتشر کرد. کتاب در دو جلد منتشر شده و در مجموع ۶۸۰ صفحه دارد. اما بیشتر این صفحات به ضمایم و گزارش محاکمه اختصاص دارد. آنچه به خاطرات امیرانتظام مربوط می‌شود همان ۱۷۵ صفحه اول کتاب است که از ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ آغاز و به زمان محاکمه اش ختم می‌شود.

مجادله با عباس عبدی

بعد از انتشار کتاب «آن سوی اتهام- خاطرات امیرانتظام» بین عباس امیرانتظام و عباس عبدی، امیرانتظام وی را بازجوی روزهای اول دستگیری خود خواند که با نفرتی تمام به او ناسزا می‌گفت.
عبدی این مطلب را تکذیب کرد و در مصاحبه‌ای ادعا کرد که "امیرانتظام وی را با شخصی به نام حسن عباسی که نامش نه مستعار بلکه واقعی است اشتباه گرفته‌است."
در آن نامه عباس عبدی به عنوان یکی از دانشجویان اشغال کننده سفارت آمریکا در تهران، با اشاره به رای دادگاه در باره جرم جاسوسی امیرانتظام نوشت: «آقای امیرانتظام مرتکب جرمی شده که مجازات آن را باید تحمل کند.»

جبهه ملی ایران

مهندس امیر انتظام در سال ۱۳۸۲ از سوی اعضای شرکت کننده در پلنوم اللهیار صالح به سمت عضویت در شورای مرکزی جبهه ملی ایران پذیرفته شد. در جلسه اعضای شورای مرکزی برای تعیین هیات رهبری مهندس امیر انتظام به همراه استاد ادیب برومند، دکتر پرویز ورجاوند، تیمسار ناصر فربد، مهندس نظام الدین موحد به سمت عضو هیات رهبری برگزیده شد. در سالهای بعد ایشان به دنبال مشکلات پیش امده بر اثر بیماری فعالیت‌های خود را در جبهه ملی ایران محدود کرده و به عنوان مشاور هیات رهبری در جلسات حضور می‌یابند.

پیشنهاد تشکیل کنگره ملی

وی در سالهای اخیر کماکان به فعالیت‌های سیاسی خود ادامه داده‌است. پیشنهاد تشگیل کنگره ملی، در خواست از سازمان ملل برای نظارت بر انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۴ در ایران و تماس و حمایت از تشکل‌های دانشجویی برخی از اقدامات وی است.

حمایت از جنبش سبز ایران

امیر انتظام پس از سی امین سالگرد زندانی شدن خود پیامی به ملت ایران در سایت خود درج کرد و حمایت خود را از جنبش سبز ایران اعلام نمود.

جوایز بین‌المللی

• جایزهٔ بین‌المللی حقوق بشر «برونو کرایسکی» در سال ۱۳۷۵.
• جایزهٔ بین‌المللی شهامت اخلاقی «کرانسکی» در سال ۱۳۸۳.
• جایزهٔ بین‌المللی حقوق بشر (لوح سپاس) «از سازمان حقوق بشر ایران _ به ریاست خانم شیرین عبادی» در سال ۱۳۸۶.

کتاب‌ها

• آن سوی اتهام جلد نخست خاطرات عباس امیرانتظام
• آن سوی اتهام جلد دوم محاکمه و دفاعیات عباس امیرانتظام در دادگاه انقلاب
• ناگفته‌های انقلاب ۵۷ گفتگوهای روزبه میرابراهیمی با عباس امیرانتظام

وزرای کابینهٔ مهندس بازرگان

ر.	وزیر	وزارت‌خانه	ر.	وزیر	وزارت‌خانه
۱	شکوهی، رجایی	آموزش‌وپرورش	۱۲	طاهری	راه
۲	اسلامی	ارتباطات	۱۳	میناچی	جهانگردی
۳	امیرانتظام	سخنگو	۱۴	احمدزاده	صنایع
۴	اردلان	دارایی	۱۵	شریعتمداری	علوم
۵	سنجابی،یزدی	خارجه	۱۶	دوزدوزانی، حبیبی	ارشاد
۶	صدر	بازرگانی	۱۷	فروهر	کار
۷	سامی	بهداشت	۱۸	حاج سیدجوادی	کشور
۸	یدالله سحابی	‬مشاور	۱۹	کتیرایی‌‏‎	مسکن
۹	ایزدی	کشاورزی	۲۰	معین‌فر	نفت
۱۰	مبشری	دادگستری	۲۱	تاج	نیرو
۱۱	مدنی،چمران	دفاع	۲۲	عزت الله سحابی	سازمان برنامه و بودجه
۲۳	شاه‌حسینی‏‏	تربیت بدنی	۲۴

منابع غیر فارسی

• TIME: STALKING THE CONSPIRATORS Jul. ۲۸, ۱۹۸۰
• TIME: A Nation on Trial Mar. ۲۶, ۱۹۷۹
• NEW YORK TIMES: Iran's Alternative Voices Now Demand to Be Heard July ۱۹, ۱۹۹۸

پیوند به بیرون

• وب‌گاه رسمی