تبرستان

تبرستان تپورستان، یا تپوران به بخشی از سرزمین‌های میان کوه‌های البرز و دریای خزر اطلاق می‌شده‌است و از لحاظ جغرافیایی شامل استان‌ مازندران و بخش‌هایی از استان گلستان و شرق و شمال استان تهران و شمال استان سمنان می‌شده‌است. از قرن دهم نام مازندران بر این سرزمین گذاشته شد. تا پیش از آن مازندران سرزمینی نیمه‌اساطیری محسوب می‌شد که در شاهنامه و دیگر حماسه‌ها و اساطیر ایران نامش رفته بود. اما طبرستان همیشه خطه‌ای تاریخی محسوب می‌شده‌است. موقعیت جغرافیایی این سرزمین که میان کوه و دریا واقع شده بود و دشواری دسترسی، آن را تبدیل به آخرین سنگرهای مقاومت ایرانیان در مقابل مهاجمان خارجی بدل ساخته بود. برای مثال تا بیش از یک سده پس از تازش تازیان بازماندگان ساسانیان در طبرستان با عنوان اسپهبدان طبرستان فرمان می‌راندند. منسوب به طبرستان را طبری می‌خوانند.

مازندران شاهنامه

مراد از مازندران در شاه نامه، مازندران فعلی واقع در شمال تهران نیست و این اخیر را بدان عهد « بیشهٔ نارون » و نیز « بیشهٔ تمیشه » و هم چنین « طبرستان » می نامیدند و بیشهٔ نارون و تمیشه، مکرر و طبرستان یک بار به صورت نسبت « طبری » در شاه نامه افتاده است. در شاه نامه، مازندران بر دو محل ناظر است : یکی در مغرب در عربستان و حدود یمن و مصر و شام و دیگری در مشرق در لاهور و مولتان و کشمیر و حدود بدخشان و فلات پامیر . در این باره به شرح سخن، می رود .

تاریخ

نوشتار اصلی: تاریخ طبرستان

طبرستان از زمان ساسانیان تا دوره‌ی شاه عباس یکم صفوی سرزمین مستقل به نام آمارد یا آمول بوده که همین شهر آمل و حداقل خودمختار بوده و از این جهت تاریخی جدا از دیگر سرزمین‌های ایران دارد. از نکات جالب توجه در تاریخ طبرستان قیام‌های پیاپی علیه ستم‌گران و بیگانگان و سلسله‌هایی با عمر 1000ساله می‌باشد که چشم هر خواننده‌ای را خیره می‌کند. بزرگترین(از لحاظ مدت حکومت) سلسله جهان سلسله‌ای به نام پادوسبانیان بوده که در غرب طبرستان حکومت می‌کرده.

منابع

• مینوی، مجتبی. «دیباچه». مجتبی مینوی و صادق هدایت. در مازیار. تهران: انتشارات جاویدان، تابستان ۲۵۳۶. 
• کسروی، احمد. «تواریخ طبرستان و یادداشت‌های ما». در کاروند کسروی. مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی. به کوشش یحیاء ذکاء. تهران: کتابهای جیبی: فرانکلین، ۱۳۵۲.