دیلمستان
دیلمستان در زمان باستان دیلمستان به مناطق کوهستانی گیلان امروزی اطلاق میشده است اما گاهی این واژه به تمام گیلان و یا حتی کل کرانه جنوبی دریای خزر اطلاق میشده است.[۱] در سدههای بعد از اسلام تا سدههای هفتم، هشتم و نهم هجری، که با افول قدرت دیلمیان، و برآمدن تدریجی گیلها همراه بود، این نام به تمام پهنه گیلان اطلاق می شد.[۲][۳][۴][۵] احمد کسروی در مورد دیلمستان مینویسد:
| « |
"ولایت جنگلی و كوهستانی كه در نقشه امروزی ایران، گیلان نام دارد، در زمان ساسانیان به دیلمان یا دیلمستان معروف بود. چه این ولایت از روزی كه در تاریخها شناخته شده نشیمن دو تیره مردم بوده كه تیرهای را "گیل" و دیگری را "دیلم" مینامیدند. گیلان یا تیره گیل در كنارههای دریای خزر در آنجاها كه اكنون رشت و لاهیجان است مینشستند و با آذربایگان (آذربایجان) و زنگان (زنجان) نزدیك و همسامان بودند. ولی دیلمان در كوهسار جنوبی آن ولایت در آنجاها كه اكنون رودبار و الموت است جای داشته و بیشتر با قزوین و ری همسایه و نزدیك بودند." [۶][۷] |
» |
رابینو، در کتاب ولایات دارالمرز ایران: گیلان نیز از دیلمستان نام میبرد و مینویسد که:
| « |
زمانیکه فرمانروایان دیلم، طبرستان را اشغال کردند، مخصوصا در زمان قدرت آل بویه و در اوج اقتدار آنها به نظر میرسد که این نام به تمام نواحی کوهستانی از شمیران در طارم تا دشت گرگان اطلاق میشدهاست.[۸] |
» |
دهخدا با نقل قول از سفرنامه ناصرخسرو درباره دیلمیان و دیلمستان مینویسد:
| « |
دیلمیان مردم دیلمی ساکن سرزمین دیلمستان بودند و آل بویه خانواده دیلمی بودند که از ۳۲۰ تا ۴۴۸ ه. ق. در ایران و عراق فرمانروائی داشتهاند. آل بویه را نظر به دیلمی بودن، دیالمه نیز خواندهاند.[۹]. |
» |
دکتر پرویز ناتل خانلری نیز درباره زبان دیلمی مینویسد.[۱۰].
[ویرایش] پانویس
- ↑ Iranian History at a Glance By Dr Reza Shabani Published by Alhoda UK ISBN 964-439-005-9, 9789644390050, Page 154
- ↑ دانشنامه فرهنگ و تمدن گیلان(ج.18):تاریخ گیلان پس از اسلام، قربان فاخته، فرهنگ ایلیا، 1386، ص.55
- ↑ احمد کسروی. شهریاران گمنام. ناشر: دنیای کتاب. 1384.
- ↑ ابراهیم اصلاح عربانی. کتاب گیلان (جلد 2). 1374.
- ↑ رابینو، ولایات دارالمرز ایران: گیلان. جعفر خمامی زاده، رشت، انتشارات طاعتی، ۱۳۷۴ش. ص.۳۲۲
- ↑ احمد کسروی. شهریاران گمنام. ناشر: دنیای کتاب. 1384.
- ↑ ابراهیم اصلاح عربانی. كتاب گیلان (جلد 2). 1374.
- ↑ رابینو، ولایات دارالمرز ایران: گیلان. جعفر خمامی زاده، رشت، انتشارات طاعتی، ۱۳۷۴ش. ص.۳۲۲
- ↑ لغتنامه دهخدا: دیلم، دیلمی، دیلمیان، دیلمستان، آل بویه
- ↑ زبانها و گویشهای ایران. منبع: کتاب تاریخ زبان فارسی نویسنده: دکتر پرویز ناتل خانلری
[ویرایش] منابع
- احمد کسروی. شهریاران گمنام. ناشر: دنیای کتاب. 1384.
- ابراهیم اصلاح عربانی. کتاب گیلان (جلد 2). 1374.
- رابینو، ولایات دارالمرز ایران: گیلان. جعفر خمامی زاده، رشت، انتشارات طاعتی، ۱۳۷۴ش.
