قاضی نورالله شوشتری

برای دیگر کاربردها، شهید ثالث (ابهام‌زدایی) را ببینید.

Entrance to Dargah of Shaheed-e-Salis Qazi Nurullah Shustari at Dayalbagh, Agra
(مزار قاضی نورالله شوشتری)

سیدنورالله حسینی‌شوشتری (زاده:۹۵۶ شوشتر، درگذشت:۱۰۱۹ هند) معروف به قاضی نورالله شوشتری یا شهید ثالث فقیه اصولی، متکلم جدلی، محدث رجالی و شاعر و عالم شیعه عهد صفویه بود. وی در هند کشته شد.

زندگینامه

قاضی نورالله شوشتری فرزند سید شریف الدین بسال ۹۶۵ در شهر شوشتر واقع در استان خوزستان کشور ایران به دنیا آمد. از آثا مشهور او «مجالس المؤمنین» است که حاوی موضوعاتی در جغرافیای اماکن و تاریخ شیعی است. او در این کتاب آورده که نجم الدین محمود حسینی مرعشی آملی از اجداد اوست که در قرن هشتم قمری از آمل به شوشتر هجرت کرده و در آن دیار (خوزستان) که معتزلی بودند تشیع را گسترش داده‌است. وی چندین کتاب فقهی را از پدر آموخت سپس در سال ۹۷۹ هـ.ق. راهی شهر مشهد شد. و در درس علامه محقق مولا عبدالواحد شوشتری حاضر شد. وی در سال ۹۹۲ یا ۹۹۳ ق روانه هند گشت و آهنگ شهر «آگره» نمود. در آن زمان -حکمرانی اکبرشاه- هندوستان روزگاری آرام داشت. اکبر شاه از نسل تیمور پسر همایون شاه دارای لیاقت و درایت بیکرانی بود و با تصرفاتش سلطنتی بزرگ تشکیل داد و علاقه زیادی به عمران و آبادی داشت و عنایت خاصی به مسائل فلسفی داشت اما عقیده چندان محکمی نسبت به دین خاصی نداشت. همین نگرش او موجب گشته بود که به فکر ارائه دینی مشترک از کل ادیان بیافتد و سپس هندوستان محل زندگی ملحدین گردد. قاضی نورالله شوشتری به هنگام ورود به آگره، نزد ابوالفتح مسیح الدین گیلانی طبیب حادق ایرانی و شاعر بزرگ -از مقربان اکبرشاه- رفت. قاضی نور الله در دستگاه اکبرشاه -گویا در شهر لاهور- به منصب قضا دست یافت و همزمان ۱۴۰ اثر از جمله سه اثر مشهور «احقاق الحق» و «صوارم المهرقه» و «مثالب النواصب» را نوشت. آثار او جنبه علمی فقهی و ادبی داشت. گفته شده قاضی نورالله شوشتری اولین کسی است که فرهنگ شیعی را در هند رواج داده بود.

مرگ قاضی

محدث قمی نحوه قتل و مرگ او را چنین می‌آورد:

«... قاضی نورالله مشغول به قضاوت و همچنین نویسندگی در خفاء بود تا اینکه سلطان اکبر از دنیا رفت و جهانگیر شاه بر تخت نشست. علمای دربار و مقرب درصدد فتنه و برانگیختن شاه علیه قاضی برآمدند و نزد او به سعایت پرداختند، که قاضی شیعه است و خود را ملزم به مذاهب اربعه نمی‌داند و فتوایش با فتوای مذهب امامیه تطبیق می‌کند. جهانگیر شاه بیان آنان را برای اثبات تشیع قاضی کامل ندانست و گفت: این دلیل کامل نیست چرا که او از اول قضاوت را به شرط اجتهاد خود پذیرفته است. آنان به حیله دیگری دست زدند. شخصی را وا داشتند تا به عنوان شاگرد نزد قاضی رفت و آمد کند و خود را شیعه معرفی کند. وی پس از رفت و آمد بسیار و جلب اطمینان قاضی، به نوشته‌های وی از جمله «مجالس المؤمنین» پی برد و درخواست آن نمود. وی کتاب را از قاضی گرفت و از آن نسخه‌ای برداشت و نزد علمای دربار برد. آنان نیز این کتاب را به عنوان سند تشیّع قاضی نورالله به جهانگیر شاه عرضه کردند و به سلطان گفتند که او در کتابش چنین و چنان گفته‌است و استحقاق اجرای حد دارد. جهانگیر شاه گفت: حدش چیست؟ آنان گفتند: ضربه زدن با شلاق... شاه کار را بر آنان واگذار کرد و آنان بلافاصله حد را اجرا کردند. قاضی نورالله در سال ۱۰۱۹ ق. در حالی که حدود هفتاد سال عمر داشت در زیر شلاق کشته شد. می‌گویند بر بدن قاضی نورالله با چوب خاردار آنچنان زدند که بدنش قطعه قطعه شد».

امروز مزار او در آگره هندوستان زیارتگاه مسلمانان علاقمند شبه قاره است.

آثار

1. احقاق الحق و ازهاق الباطل.
2. مجالس المومنین به زبان فارسی
3. صوارم المهرقه، به زبان عربی
4. مصائب النواصب
5. امرالعصمه
6. دافعة الشقاق
7. سحاب المطر
8. سبعه سیاره
9. الانفعالیه
10. البحر الغزیر فی تقدیر الماء الکبیر

جستارهای وابسته

• شهید اول
• شهید ثانی
• شهید ثالث
• شهید خامس
• شهدای پنجگانه

منابع

• قاضی نور الله شوشتری (الشیعه) مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت

منابع بیشتر

• قاضی نورالله شوشتری وبگاه اندیشه قم

http://www.pajoohe.com/25513/index.php?Page=definition&UID=28099

http://alaam.tahoor.com/page.php?id=10409

http://www.aboutorab.com/page.php?pid=204&id=772

پیوند به بیرون

• مرکز بین المللی میکرو فیلم نور
• آرامگاه شهید ثالث در آگرا وبگاه رند (با تصاویر)