روان‌شناسی فرگشتی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از روانشناسی تکاملی)
پرش به: ناوبری، جستجو

روان‌شناسی فرگشتی یا تکاملی (به انگلیسی: Evolutionary psychology)، که به صورت (EP) نیز شناخته می‌شود، رویکردی در علوم اجتماعی و طبیعی است که به بررسی صفات روانی نظیر حافظه، ادراک و زبان از طریق چشم‌اندازهای تکاملی نوین می‌پردازد. این شاخه به دنبال شناسایی این است که کدام صفات روانی انسان، در نتیجهٔ سازگاری فرگشت پیدا کرده‌اند و به این ترتیب از نتایج کارکردی انتخاب طبیعی یا انتخاب جنسی هستند.[۱]

روان‌شناسی فرگشتی رویکردی به‌نسبت جدید در روان‌شناسی است. از این دیدگاه، رفتار انسان و عملکردِ ذهنی او به انتخاب طبیعی نسبت داده می‌شود. طبقِ گفتهٔ وود و ایگلی (۲۰۰۲) «روانشناسانِ فرگشتی، فعالیت‌های مردان در جامعه را، بازتابِ رقابت ایشان در به‌دست آوردنِ منابع با هدفِ جذبِ زنان می‌دانند. زنانِ جامعه نیز در جریانِ تطور زیستی، کسی را به عنوانِ جفت ترجیح می‌دهند که از عهدهٔ تامینِ منابع برای آنها و فرزندان‌شان برآید. از این دیدگاه، مردان تمایل دارند برای اطمینان یافتن از قطعیت پدری شان و در نتیجه تامینِ منابع برای فرزندانِ زیستی (حقیقی) شان، بر تمایلات جنسیِ زنان نظارت و کنترل داشته باشند.[۲]

دیدگاهِ فرگشتی همچنین عقیده دارد که گرایش به نظارت و کنترلِ زنان توسط مردان در تمامی فرهنگ‌ها مشترک است. به این ترتیب از این دیدگاه، تمایلاتیِ که طیِ تکامل در مردان به منظورِ جمع‌آوری منابع و کنترلِ میل جنسیِ زنان ایجاد شده‌است، مسئولِ تقسیم‌بندی جنسیتیِ موقعیت، قدرت و منابع در تمامیِ فرهنگ‌ها به شمار می‌آید.[۲]

اندیشهٔ کلیدی در روانشناسیِ تکاملی این است که سازوکارهای روانی هم مثل سازوکارهای زیستی نتیجهٔ میلیون‌ها سال تکامل از طریقِ انتخابِ طبیعی است. به این ترتیب فرضِ روانشناسی تکاملی بر این است که سازوکارهای روانی مبنایی وراثتی دارند و در گذشته احتمالِ بقاء و تولید مثلِ نیاکانِ ما را افزایش داده‌اند. برای روشن‌تر شدنِ این نکته میل به خوردنِ شیرینی را در نظر بگیرید. این تمایل را می‌توان سازوکاری روانی که اساسی وراثتی دارد تلقی کرد، وانگهی بشر از این رو این تمایل را دارد که عملِ مزبور بختِ نیاکانِ ما را برای بقاء بیشتر کرده‌است: یعنی میوه‌ای که مزهٔ شیرین‌تری داشته از ارزشِ تغذیه‌ای بالاتری هم برخوردار بوده‌است، لذا با خوردنِ آن احتمالِ بقاء و دوامِ ژن‌های مربوط به این کار نیز افزایش یافته‌است. (سیمونز ۱۹۹۲)[۳]

متأسفانه، علی رغم شهرت وسیع و روز افزون روانشناسی تکاملی در جهان و نقش پررنگ آن در تحلیل ها و تبیین های نوین رفتاری، در زبان فارسی، هنوز کتابهای کمی در این رابطه ترجمه یا تالیف شده اند. کتاب تکامل و رفتار انسان (تالیف کارترایت- ترجمه بهزاد سروری خراشاد- نشر جهاد دانشگاهی مشهد) تقریبا از اولین ترجمه های قابل ذکر در این زمینه هستند. اما در این میان و با وجود تعداد اندک آثار فارسی در زمینه روانشناسی تکاملی، کتاب «هوسهای سرخ: روانشناسی زیبایی، هوس و خیانت»(تالیف دکتر کوروش رستگار) که در سال 1392 و بصورت اینترنتی منتشر شد، توجهات و بحث های قابل ملاحظه ای را برانگیخته است. این کتاب، با تمرکز بر یافته ها و تحلیل های روانشناسی تکاملی سعی در تبیین و تحلیل بسیاری از رفتارهای جنسی انسان از جمله علل تکاملی خیانت جنسی و زناشویی در زنان و میل مردان به نظارت بر رفتارهای همسران خود، دارد. این موضوع، بخصوص از این نظر توجهات را به خود جلب کرده که مسئله حق نظارت مرد بر همسر خود، در فرهنگ ایرانی و قوانین اسلامی کشور ایران، مسائل و بازتاب های خود را داشته است. در ایران و بخصوص در دهه های اخیر، درحالیکه عده ای بر حذف تاکیدات فرهنگی و قانونی این حق نظارت، پافشاری داشته اند، عده ای دیگر همچنان بر مزایای اجتناب ناپذیر آن تاکید دارند. این کتاب، از این نظر که سعی می کند با اقامه دلایل علمی و کاملا مبتنی بر یافته ها و تحلیل های روانشناسی تکاملی، اولا وجود این رفتارها از طرف مردان را به غرایز و شهودات تکاملی آنها مرتبط می داند و دوما نبود این رفتارها را برخلاف منافع حقوقی عده ای از مردان می داند، قابل بررسی و مداقه می باشد. یکی از موضوعات بسیار مهم دیگر که در این کتاب بطور مفصل به آن پرداخته شد است، دلایل تکاملی خیانت جنسی و زناشویی در زنان است. مسئله خیانت جنسی و بخصوص خیانت جنسی زنان، از جمله مسائلی است که در فرهنگ اسلامی- ایرانی، بسیار حساسیت برانگیز تلقی شده و همیشه در مواجهه با آن با محافظه کاری آکنده از پرده پوشی و انکار، برخورد شده است. اما در این کتاب، بطور صریح و شفاف، به ریشه های تکاملی این رفتار و از جمله استراتژی جنسی دوگانه در زنان و منافع زنان از اِعمال چنین استراتژی ای پرداخته شده است. از جمله موضوعات دیگر مطرح شده در این کتاب که برای مباحث اجتماعی هم، بسیار جدی و مهم تلقی می گردد موضوع طبقه بندی مردان به دو گروه مردان آلفا و بتا می باشد. .

کتاب‌ها[ویرایش]

  • «روان‌شناسی تکاملی» -اثر دیوید باس -ویراست چهارم ۲۰۱۲- ترجمه آرش حسینیان- 1394 نسخهٔ دیجیتال
  • «روان‌شناسی تکاملی» - نشر شیرازه
  • «روان‌شناسی تکاملی» - اثر توبی و کازمیدس- ۲۰۰۵، ترجمه هاشم .. - نشر جیحون- ۱۳۹۲
  • «تکامل و رفتار انسان» - جان کارترایت- ترجمه بهزاد سروری خراشاد- نشر جهاد دانشگاهی مشهد-
  • «هوسهای سرخ: روانشناسی زیبایی، هوس و خیانت»، تالیف دکتر کوروش رستگار، 1392، نشر اینترنتی

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ویکی‌پدیای انگلیسی
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ مبانی روانشناسی زیستی، مایکل آیزنک 2004، ترجمهٔ آرش حسینیان نسخهٔ دیجیتال
  3. نقل از روانشناسی هیلگارد – جلد اول صفحهٔ ۳۲