ارگونومی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

اِرگونومی (به فرانسوی و آلمانی:Ergonomie) به معنای دانش بکار بردن اطلاعات علمی موجود دربارهٔ انسان (و روش‌های علمی تولید چنین اطلاعاتی) در طراحی محیط کار است. ارگونومی ظرفیت‌ها و توانمندی‌های انسان را بررسی می‌کند و سپس اطلاعات به دست آمده را در طراحی مشاغل، فراورده‌ها، محیط‌های کار و تجهیزات به کار می‌بندد.[۱] معمولاً از اصطلاحات ارگونومی و عوامل انسانی (Human Factors) به‌طور مترادف بهره گرفته می‌شود. هر دو اصطلاح رابطهٔ دوسویهٔ کار و نیازمندی‌های شغلی را بازگو و تشریح می‌کند و هر دو درصدد کاهش فشارهای جسمانی و روانی در محیط کار هستند. آشکارترین اثر مثبت طراحی درست و مناسب مشاغل، تجهیزات و محیط کار، بالارفتن سطح ایمنی، بهداشت، تطبیق کار با کارگر بر اساس ابعاد بدنی فرد و در نهایت رضایت شغلی و بهبود بهره‌وری است.

واژه شناسی[ویرایش]

واژه ارگونومی ریشه یونانی دارد و از ἔργον به معنی "کار" و νόμος به معنای "قانون طبیعی" منشا میگیرد . این واژه برای اولین بار در سال 1857 وارد واژگان مدرن شد که دانشمند لهستانی Wojciech Jastrzębowski این کلمه را در مقاله خود استفاده کرد

Rys ergonomji czyli nauki o pracy، opartej na prawdach poczerpniętych z Nauki Przyrody

(ترجمه فارسی : ارگونومی ؛ یعنی علم کار ، براساس حقیقت های گرفته شده از علوم طبیعی).

محقق فرانسوی ، ژان گوستاو کورل سونوئیل ، ظاهراً بدون اطلاع از مقاله جاسترزبوفسکی ، یک سال بعد یعنی در سال 1858 از این کلمه با معنی کمی متفاوت تر استفاده کرد.

ورود این واژه به واژگان انگلیسی ، به روانشناس انگلیسی ، Hywel Murrell ، در جلسه 1949 در دریاسالاری انگلستان منتسب شد ، که منجر به پایه گذاری انجمن ارگونومی شد. او از آن استفاده کرد تا مطالعاتی را که در طول جنگ جهانی دوم و بعد از آن درگیر شده بود ، در برگیرد.[۲]

پیشینه[ویرایش]

در جوامع باستان[ویرایش]

برخی اظهار داشتند که ارگونومی انسانی با استرالوپیتکوس پرومتئوس (که به عنوان "پای کوچک" نیز شناخته می شود) آغاز شد ، یک پیشکسوت که ابزارهای دستی را از انواع مختلف سنگ ایجاد می کند ، و به روشنی با توجه به توانایی آنها در انجام کارهای تعیین شده ، بین ابزارها تمایز قایل است. بنظر می رسد که پایه های علم ارگونومی در چارچوب فرهنگ یونان باستان بنا شده است.

شواهد و مدارک خوبی نشان می دهد که تمدن یونان در قرن 5 قبل از میلاد از اصول ارگونومیک در طراحی ابزارها ، مشاغل و مکانهای کاری خود استفاده کرده است. یک نمونه برجسته از این را می توان در توضیحی که بقراط آورده است که چگونه باید محل کار جراح طراحی شود و چگونه چیدمان وسایل مورد استفاده وی فراهم شود. سوابق باستان شناسی همچنین نشان می دهد که سلسله های اولیه مصر ابزار و تجهیزات خانگی ساخته اند که نشانگر اصول ارگونومیک است.[۳]

نخستین بار در سال ۱۸۵۷ میلادی پژوهشگر لهستانی، وویجخ یستشنباوسکی (که در ایران آن را وجیسج جاسترزبوسکی نیز می‌خوانند) (۱۸۸۲–۱۷۹۹) اصطلاح ارگونومی را در مقاله‌ای با عنوان «پیرامون ارگونومی: علم کار، بر اساس واقعیات به دست آمده از علم طبیعت» به کار برد.[۴][۵]

طی جنگ جهانی دوم گروهی از روانشناسان، مهندسان، مردم شناسان و فیزیولوژیست‌ها گرد هم آمدند تا مسائل طراحی و آموزشی را حل و فصل نمایند. در آن زمان، برای توصیف این نگرش مهندسی انسانی به کار می‌رفت. هم‌زمان با رشد ارگونومی، انجمن‌های حمایت‌کننده نیز پاگرفته و با گذشت زمان، گسترش یافته‌اند.[۶]

اجزای ارگونومی[ویرایش]

ارگونومی سخت‌افزار (Physical ergonomics)[ویرایش]

این جزء، عمدتاً به بررسی فیزیکی و کاربرد اطلاعات به دست آمده در طراحی همهٔ سخت‌افزارهایی مربوط است که درمحیط کار، خانه و اوقات فراغت مورد استفاده قرار می‌گیرد (مثل ابزار، وسایل، میز، صندلی، نشانگرها، کنترل و...)[۷]

ارگونومی محیطی[ویرایش]

این جزء از ارگونومی با توانایی‌ها و محدودیت‌های انسان در برابر عوامل گوناگون محیطی مانند روشنایی، گرما، صدا، ارتعاش و... سروکار دارد. از این جزء در طراحی محیط کار انسان استفاده می‌شود.[۸]

ارگونومی نرم‌افزار یا ارگونومی شناختی(Cognitive ergonomics)[ویرایش]

این جزء ارگونومی با فعالیت‌های مانند پردازش اطلاعات، استدلال، و حل مسائل در ارتباط است و به چگونگی دریافت و پردازش اطلاعات در انسان می‌پردازد.[۸]

ارگونومی کلان(Organizational ergonomics)[ویرایش]

تازه‌ترین جزء ارگونومی است و به ریز سامانه‌ها یعنی انسان، ماشین و محیط توجه ویژه دارد.[۹]

برخی مباحث مطرح در ارگونومی[ویرایش]

آنتروپومتری[ویرایش]

از دو واژهٔ یونانی آنتروپوس به معنای انسان و مترین به معنای اندازه‌گیری و سنجش برگرفته شده‌است و با اندازه‌گیری ابعاد و دیگر ویژگی‌های جسمانی سروکار دارد.[۱۰] .

فیزیولوژی کار[ویرایش]

شاخه‌ای از فیزیولوژی انسان است که اعمال و چگونگی کارکرد بافت‌ها و اندام‌ها را به هنگام کار توضیح می‌دهد.[۱۱]

فیزیولوژی محیط[ویرایش]

در فیزیولوژی محیط، اثرات شرایط و عوامل محیطی مانند صدا، روشنایی، گرما، سرما و رطوبت بر فیزیولوژی بدن انسان بررسی می‌شود.[۱۲]

آسیب‌ها و عوارض ناشی از عوامل مکانیکی و ارگونومیکی نامناسب[ویرایش]

آسیب‌های ناشی از حرکت‌های تکراری

آسیب‌های ناحیه‌ای اسکلتی-ماهیچه‌ای

پینه بستن

بورسیت

هیگروما

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. چوبینه، علیرضا-امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه‌ای، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز، 1387:ص387
  2. ISO 6385 defines "ergonomics" and the "study of human factors" similarly, as the "scientific discipline concerned with the understanding of interactions among humans and other elements of a system, and the profession that applies theory, principles and methods to design to optimize overall human performance.".
  3. Marmaras, N.; Poulakakis, G.; Papakostopoulos, V. (August 1999). "Ergonomic design in ancient Greece". Applied Ergonomics. 30 (4): 361–368.
  4. «The history of ergonomics».
  5. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه‌ای، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص389
  6. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه‌ای،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص389
  7. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه‌ای، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص397
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه‌ای،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص398
  9. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه‌ای،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص399
  10. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه‌ای،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص400
  11. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه‌ای،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص401
  12. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه‌ای،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص403

[[رده:ایمنی و بهداشت شغلی]