نظریه ذهن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

نظریه ذهن (به انگلیسی: Theory of Mind) که گاه به اختصار ToM نیز یاد می‌شود، در روان‌شناسی عبارت است از توانایی نمود دادن وضعیت‌های ذهنی از قبیل باورها، مقاصد، خواسته‌ها، وانمود کردن‌ها و دانش و غیره به خود و دیگران، و همین‌طور درک این‌که دیگران نیز دارای باورها، خواسته‌ها و نیاتی متفاوت از ما می‌باشند. اختلالات مرتبط با نظریه ذهن، در افراد مبتلا به اختلالات طیف اوتیسم، اسکیزوفرنی، اختلال بیش‌فعالی با کمبود توجه (ADHD) و همچنین در مسمومیت عصبی از سوءمصرف الکل و نیز افرادِ محروم از خواب و همچنین کسانی که تحت فشار شدید فیزیکی و یا عاطفی قرار می‌گیرند رخ می‌دهد.[۱]

نظریه ذهن در حیوانات[ویرایش]

بسیاری معتقدند انسان‌ها تنها موجوداتی هستند که به این قابلیت مجهز هستند؛ اما تحقیقات جدیدی که بر روی گونه‌های نزدیک به انسان در چرخه‌ی فرگشت انجام شده، این فرض قدیمی را به صورت ریشه‌ای به چالش کشیده است.[۱]

یک گروه بین‌المللی مشتمل بر محققین دانشگاه کیوتو در ژاپن، مؤسسه‌ی انسان‌شناسی تکاملی ماکس پلانک در آلمان و دانشگاه سن اندروز در اسکاتلند نشان دادند که دیگر اعضای شاخه‌ی انسانیان (کپی‌های بزرگ که شامل شامپانزه‌ها، بونوبوها و اورانگوتان‌ها می‌شود) نیز مشمول نظریه‌ی ذهن می‌شوند.[۲]

بونوبوها نظریۀ ذهنِ پیشرفته‌تری دارند و سگ‌ها، علیرغم اینکه هوش کمتری از شامپانزه‌ها دارند، دارای تئوریِ ذهنِ تکامل‌یافته‌تری هستند و در درکِ نیاتِ انسان‌ها تا دو و نیم برابر بهتر از شامپانزه‌ها عمل می‌کنند. حتی سگ‌‌هایی که در طبیعت بزرگ شده‌اند نیز همین‌طورند.[۲]

نظریه ذهن و عملکرد مغز[ویرایش]

تحقیقات نشان می دهد در زمان فعالیت‌های مربوط به نظریۀ ذهن، نواحی TPJ[1]  و mPFC[2]  و pSTS[3]  از مغزْ دچار افزایش فعالیت می‌شوند.

مثلا در یک تحقیق نشان داده شد که وقتی افرادِ مورد آزمایشْ شاهدِ شخصِ دیگری بودند که دستش را بالا می‌بُرد، منطقۀ pSTS در مغز آن‌ها فعال می‌شد. اما وقتی به همان شخص نگاه می‌کردند در حالی که دستِ او را یک دستگاه، بدون این‌که او اراده کند، بالا می‌بُرد pSTS فعالیتی نشان نمی‌داد. آزمایش شوندگان، در حالت اول، متوجه عملی همراه با قصد و نیت می‌شوند و فورا به حالتِ ذهنیِ آن شخص توجه می‌کنند تا بفهمند چرا دستش را بالا می‌بَرَد. اما در حالت دوم که دستگاهْ دستِ او را بالا می‌بَرَد، نیازی نیست که به حالت ذهنیِ دستگاه توجه کنند، زیرا به وجودِ ذهنی برای دستگاهْ قائل نیستند.

این قبیل آزمایشات در کنار مطالعۀ کسانی که لوب فرونتال و یا TPJ آن‌ها آسیب دیده و در پیِ آن دچار نقص در زمینۀ تئوری ذهن شده‌اند، رابطۀ نواحیِ مختلفِ مغز و عملکردِ نظریۀ ذهن را هرچه آشکارتر کرده‌است. [۳]


[1] temporoparietal junction

[2] medial prefrontal cortex

[3] posterior superior temporal sulcus

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ن. فخر(۱۴۰۰)، فیزیولوژی ایمان (PDF)، ص ۱۰.
  2. ن. فخر(۱۴۰۰)، فیزیولوژی ایمان (PDF)، ص ۱۳.
  3. ن. فخر(۱۴۰۰)، فیزیولوژی ایمان (PDF)، ص ۱۳ و ۱۴.