تشی هندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تشی هندی
Hystrix indica (Indian Crested Porcupine) at IG Zoological park, Visakhapatnam 01.JPG
وضعیت بقا
آرایه‌شناسی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پستانداران
راسته: جوندگان
تیره: تشی‌های بر قدیم
سرده: تشی
Species: H. indica
نام علمی
Hystrix indica
(رابرت کر، ۱۷۹۲)
Hystrix indica distribution map.png

تَشی هندی (در متون طب سنتی دُلَع)(نام علمی: Hystrix indica)، که در ایران اغلب با عنوان تشی شناخته می‌شود، گونه‌ای تشی از تیره تشی‌های بر قدیم است. ایران، جنوب آسیا و خاورمیانه از جمله مناطق زندگی این پستاندار به شمار می‌روند.

تشی دارای لایه‌ای از خار بر پشت خود است که در هنگام احساس خطر، آن‌ها را در بدن جانور مهاجم فرو می‌برد. با داشتن طول سر و تنه‌ای بیشتر از ۷۰ سانتی‌متر، این جانور بزرگ‌ترین جونده ایران به شمار می‌رود.[۲] در ایران، تشی با نام‌های چوله[۳] و سیخور[۴] نیز خوانده می‌شود.

خارهای بلند و سیاه و سفید این حیوان که در طبیعت پیدا می‌شوند معمولا با خارِ خارپشت اشتباه گرفته‌ می‌شوند؛ در صورتی‌ که خارهای خارپشت خیلی کوچک است.

نام‌شناسی[ویرایش]

این حیوان در مناطق گوناگون ایران، با نام‌های متفاوتی شناخته می‌شود. در شمال ایران، به آن تشی می‌گویند. در اصفهان چوله و از یزد تا جنوب ایران، سیخور نام دارد. نام‌های دیگر آن هم عبارت است از: کوله تیغ نه، سیکور، آقلی کِرفی، اوخ آتان، سوچر، اتشی، بیهن، پـَهمَزَک[۵]، جکاشه، چَکاسه، خارانداز، رُکاسه، رکاشه، ریکاسه، ریگاشه، زُکاسه، زکاشه، سُکاسته، سکاسه، سکاشه، سکاشته، کاسُج، کاسجوک، کوله، بوزوم قوره (خراسانی).[۶] همچنین «گربه تیغی» نیز گفته می‌شود و گاه به غلط آنرا جوجه تیغی یا خارپشت می‌نامند.[۷] در شعری آمده است:

«گرچه دارد ز اعتراض جهول*****سینه پر تیر طعنه چون چوله

لیک نزدیک من چنان باشد*****که سگ از دور می‌کند دوله»

واژه‌های کاس و کاش که در زبان‌های ایرانی به معنای خوک است در ترکیب بخشی از نام‌های بالا دیده می‌شود. نام این جانور در انگلیسی یعنی Porcupine و تلفظ‌های مشابه در دیگر زبان‌های اروپایی نیز به معنی «خوک تیغی» است.[۸]

توصیف ظاهری[ویرایش]

طول سر و تنه این پستاندار ۷۰ تا ۹۰ سانتی‌متر است، طول هر یک از خارها ۱۸ تا ۳۵ سانتی‌متر، و وزن آن به ۱۱ تا ۲۵ کیلوگرم می‌رسد. دم تشی هندی نیز ۸ تا ۱۰ سانتی‌متر ‌طول دارد.

تمام بدن تشی‌ها از خارهای مخروطی شکل، محکم و بلندی پوشیده است که گاهی طول آن‌ها به ۳۵ سانتی‌متر هم می‌رسد. تشی‌ها ۷ نوع خار متفاوت دارند. طولانی‌ترین خارها در قسمت گردن و شانه قرار گرفته و کوتاه‌ترین آن‌ها در قسمت دُم است.

خارهای ناحیه گردن و شانه نازک و بلند است، موقعی که آن‌ها را سیخ می‌کند به شکل بادبزن در می‌آیند و جانور بزرگ‌تر به نظر می‌رسد. خارهای قسمت پشت کوتاه‌تر و کمی کلفت‌تر با نوارهای سیاه و زرد، و خارهای ناحیه دم کوتاه و سفیدند.

رفتار[ویرایش]

تعذیه[ویرایش]

تشی با خوردن استخوان‌ها و شاخ‌هایی که پیدا می‌کند، مواد معدنی مورد نیاز بدن خود، از جمله کلسیم را، از آن‌ها می‌گیرد. این مواد معدنی برای رشد خارهای تشی بسیار لازم است. به علاوه تشی به خوردن پیاز و ریشه ی گیاهان علاقه‌ی زیادی دارد.

زیستگاه و زندگی[ویرایش]

تشی جانوری بسیار محتاط است و تنها پس از تاریکی کامل از سوراخ خود بیرون می‌آید. سوراخ تشی دارای ورودی‌های بسیار است و در ژرفای زمین قرار دارد. این جانور در بیشتر زیستگاه‌ها اعم از جنگلی، کوهستانی، استپی و بیابانی زندگی می‌کند. پیرامون باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی نیز از جمله مناطق سکونتش هستند.[۹]

تشی هندی کنار صخره‌ها

تشی جونده‌ی بسیار محتاطی است که فقط بعد از تاریکی کامل هوا از لانه‌اش بیرون می‌آید و به تنهایی زندگی می‌کند. معمولاً در سوراخ‌های وسیع و عمیق، شکاف سنگ ها، غارها و خرابه‌ها، چاه‌ها و قنات‌های متروک لانه می‌سازد. در طول روز، در این لانه‌ها، که ورودی‌های متعدد و بسیار وسیعی دارد، باقی می‌ماند و استراحت می‌کند. امکان دارد در مناطق مسطح، برای ایجاد لانه حتی تونلی در زیر زمین ایجاد کند. معمولاً جلو در لانه‌ی آن‌ها می‌توان تعداد زیادی از خارهایشان را پیدا کرد که در هنگام ورود به لانه، در اثر برخورد با دیواره‌ها کنده شده‌اند.

تشی ماده یک بار در سال، در بازه‌ای بین بهار تا پاییز بچه می زاید. دوره آبستنی آن حدود ۱۱۲ روز است و ۱ تا ۴ بچه در هر بار زایمان می‌زاید. بچه‌ها در هنگام تولد دارای مو و چشم‌های باز هستند. آن‌ها تا دو ماهگی به مادر خود وابسته‌اند و در یک سالگی به بلوغ می‌رسند. طول عمر تشی‌های هندی حدود ۱۵ سال است.

دفاع از خود[ویرایش]

بر خلاف تصور، تشی نمی‌تواند خارهای خود را پرت کند؛ بلکه در موقع احساس خطر برای بزرگ جلوه دادن خود خارها را سیخ می‌کند و خود را از پشت یا بغل به جانور مهاجم می‌کوبد.[۱۰] آن‌ها در

هنگام خطر، خارهایشان را سیخ می‌کنند تا ظاهرشان بزرگتر و ترسناک شود. تشی ابتدا با تکان دادن آن‌ها و تولید صدا سعی می‌کند دشمن را فراری دهد. اما اگر تهدید ادامه پیدا کرد، خود را از پشت به حیوان مهاجم می‌کوبد. در این حمله، خارهای شُل بدن تشی کنده می‌شود. گاهی هم در حال فرار ناگهان توقف می‌کنند تا حیوان مهاجم با خارهای بدنشان برخورد کند. با وجود این خارها، تنها حیوانی که می‌تواند آن‌ها را شکار کند، پلنگ است.

نقش تشی در طبیعت[ویرایش]

در برخی مناطق، گوشت تشی را می‌خورند. رفتار تغذیه‌ای تشی به پراکنش بذر و دانه‌ی گیاهان کمک می‌کند. تشی غذای پلنگ است که به سختی و باهوش‌مندی، این حیوان پوشیده از خار را شکار می‌کند.

منابع[ویرایش]

  1. Amori, G. , Hutterer, R. , Kryštufek, B. , Yigit, N. , Mitsain, G. & Palomo, L.J (2008), Hystrix indica, IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2, retrieved 17 December 2013
  2. ضیایی (۱۳۷۵). راهنمای صحرایی پستانداران ایران. ص. ۱۸۳.
  3. «دهخدا». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۳.
  4. [۱][پیوند مرده]
  5. پهمزک در گویش لاری به معنای بزمجه است. په در زبان‌های ایرانی به معنی بز است و پهمزک و بزمجه هر دو یعنی مکنده بز. نگا: چند واژه: صادق کیا، در: گاهنامه هنرهای زیبای کشور، شماره ۲، ۱۳۴۱ خورشیدی. ص۱۵۳.
  6. چند واژه: صادق کیا، در: گاهنامه هنرهای زیبای کشور، شماره ۲، ۱۳۴۱ خورشیدی. ص۱۵۳.
  7. عکس/شکار دلخراش یک حیوان بوشهرنیوز
  8. چند واژه: صادق کیا، در: گاهنامه هنرهای زیبای کشور، شماره ۲، ۱۳۴۱ خورشیدی. ص۱۵۵.
  9. عبدلی، اصغر؛ کیابی، بهرام؛ مصطفوی، حسین؛ موسوی، بابک؛ احمدزاده، فراهم؛ رسولی، پونه؛ دلشب، حسین؛ آقایار، مرادی (۱۳۸۸). اطلس حیات وحش (مهره‌داران) استان بوشهر. انتشارات معارف. ص. ۱۹۶. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۲۶۷۶-۲۴-۸.
  10. «تشی». وب‌گاه کویرها و بیابان‌های ایران. دریافت‌شده در ۲۷ آذر ۱۳۹۲.
  • گروه نویسندگان (۱۳۸۸). فرهنگ‌نامه‌ی حیات وحش ایران. تهران: نشر طلایی.