اسب کاسپین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از اسب خزر)
پرش به: ناوبری، جستجو
اسب کاسپین

اسب کاسپین (به گیلکی: Gilə Ašb) یا اسبچه کاسپین یا اسب گیل[۱] یا اسبچه خزر با قدمت بیش از ۵ هزار سال به عنوان یکی از قدیمی‌ترین نژادهای اسب موجود در جهان تا سال ۱۳۴۵ پیش منحصراً در ایران وجود داشت.[۲][۳] نام رسمی این اسب در ایران بنابر اعلام وزارت جهاد کشاورزی ایران مطابق با نام بومی و بین اللملی اسب کاسپین است.[۴][۵][۶] این نژاد جد اولیه کلیه اسبهای خونگرم دنیا است.[۷] خاستگاه اصلی و اولیه این نژاد اسب گیلان است.[۸]

سربرگ شناسنامه رسمی اسب کاسپین مشخص کننده نام رسمی فارسی در ایران

اسب کاسپین در تاریخ[ویرایش]

درگذشته در گیلان شغلی به نام چهارپاداری مرسوم بود که چهارپاداران با تعدادی اسب کاسپین که زبان به آن گیله اسب یا اسب گیل می‌گویند مسافرکشی و بارکشی می‌کردند و در بسیاری از اوقات نامه و مراسلات خصوصی را نیز به همراه می‌بردند و از این نژاد برای کشاوزری در مزارع و شالیزارها کمک گرفته می‌شد که رد پای گیلِ اسب در اشعار شعرای گیلان باقی مانده است.[۹][۱۰]

شواهدی مربوط به وجود یک اسب سواری اولیه و همچنین اسبی که متفاوت با اسبهای هند و اروپایی باشد در دست است. محققان سالها از وجود نقش یک اسب کوچک روی حجاری‌ها در ایران آگاه بودند اما طراحان اغلب این طور تفسیر می‌کردند که حجاری اسبهای کوچک به دلیل کمبود جا بوده‌است. در بعضی از موارد این امر ممکن است دلیلی برای به تصویر درآوردن اندازه‌های متفاوت باشد، همان‌طور که این روش گاهی برای تمیز موقعیت دو یا چند تصویر به کار می‌رفته‌است ولی به ندرت در یک حجاری در مورد تندیس‌ها یا حیوانات رزمی که دارای اندازه‌های کاملاً متفاوت هستند به کار گرفته شده‌است. تخت جمشید و دارابگرد نمونه‌هایی عالی از مورد آخر هستند. در حجاریهای تخت جمشید اختلاف اندازه بین اسب نسایی و اسبهای کوچک لیدیایی به ۸/۲۱ سانتی‌متر می‌رسد. باتطابق این مقدار با اندازه‌های طبیعی، اختلاف قد این دو اسب ۴۰ سانتی‌متر است. در حجاری‌های دارابگرد که از زمان ساسانیان به جا مانده نیز اختلاف بین اندازه این اسبها در همین حد بوده‌است.

تصویر این اسب‌ها در نگاره‌های پلکان آپادانای تخت جمشید موجود است. در مهر داریوش کبیر، در گنجینهٔ آمودریا در موزه بریتانیا و در نقش رستم و نقش شاپور اسب کوچکی مشاهده می‌شود که بنا بر مطالعات فسیل شناسی بر روی بقایای اسکلتهای یافت شده در اطراف همدان، همان اسب کاسپین است. این اسب مدتی در حالت انقراض قرار داشت، این نژاد اسب برای اولین بار بعد از مدت‌ها در سال ۴۴-۱۳۴۳ شمسی توسط خانم لوئیز فیروز و با انگیزه دستیابی به اسبهای مناسب جهت آموزش سوارکاری و سواری آزاد به کودکان و نوجوانان در اطراف آمل به صورت تصادفی مورد شناسایی قرار گرفت. نامبرده به واسطه داشتن تحصیلات در علوم دامی و آشنایی با انواع نژادهای اسب، به سرعت به ویژگیهای منحصر به فرد و ارزشهای خاص این نژاد پی برد و بر اساس مطالعات و تحقیقات خود در طی مدت کوتاهی جوامع بین‌المللی پرورش اسب را مجاب به قبول این نوع اسب کوچک ایرانی به عنوان نژادی منحصر به فرد نمود.[۱۱]

اندام[ویرایش]

اسب کاسپین به لحاظ ظاهری، تناسب اندام یک اسب بزرگ را دارد و بر خلاف بسیاری از اسبچه‌ها که دارای دست و پای کوتاه و تنه درشت هستند، اسبی مینیاتوری محسوب می‌شود و شناخت آن از روی تصویر به‌راحتی امکانپذیر نیست. اسب کاسپین را دارای شباهت بسیار با اسب نژاد عرب است این اسب دارای سری کوچک، چشم‌های درشت و برجسته، پیشانی کمی محدب و گوش‌های کوچک است. پوزه این اسب کوچک و دارای منخرین باز است گردن اسب کاسپین دارای قوس است و تناسبی مناسب دارد. یال و دم پر پشت و زیبا، کمر کشیده و بدن باریک را از ویژگی‌های اسب کاسپین است و اندام حرکتی ظریف دارد و از استخوان‌بندی بسیار قوی و محکم برخوردار است. سم بسیار سفت و بیضی شکل است و نیاز به نعل‌بندی ندارد ضمن اینکه اسب کاسپین به رنگ‌های «سفید»، «سیاه»، «نیلی» یا «خاکستری»، «کرنگ» و «کهر» دیده می‌شود. در اسب‌های به رنگ سمند که مانند طلایی است، تنها موهای یال، دم و قسمت‌های پایینی دست و پا سیاه است، اما در نژاد اسب کاسپین تاکنون اسب «ابلق» مشاهده نشده است.[۱۲]

تفاوتهای اسب کاسپین با سایر نژادها:

  • اسب کاسپین فاقد تاج آهیانه‌ای در جمجمه خود می‌باشد.[نیازمند منبع]
  • پوشش پوست و مو: پوست نازک، ظریف و نرم، در تابستان اغلب با درخشندگی خیره کننده، پوشش زمستان ضخیم، یال و دم پر پشت ولی یکنواخت و ابریشمی.
  • خلق و خو: هوش و ذکاوت سرشار، بسیار آرام و مطیع.
  • استخوان کتف در اسب کاسپین پهن‌تر از سایر نژادهای ایرانی بوده و بیشتر به استخوان کتف نشخوارکنندگان شبیه است.
  • استخوان‌های کف‌دستی و کف‌پایی اسب کاسپین نسبت به قد حیوان بلندتر و باریک‌تر است.
  • استخوانهای ساق بلندتر و باریکترند.
  • شش مهره اولی سینه‌ای دارای تیغه پشتی درازتر نسبت به سایر نژادها می‌باشند و به خاطر همین اختلاف، جدوگاه در اسب کاسپین بسیار بالاتر از کپل قرار می‌گیرد.
  • سم اسب کاسپین باریک و بیضی شکل و بیشتر شبیه به سم خر است تا شبیه سم اسب.
  • تفاوتهایی در هموگلوبین خون اسب کاسپین مشاهده شده و آن را در طبقه‌بندی به عنوان صنعتی منحصر به نژاد اسب کاسپین قرار داده‌است.[نیازمند منبع]

پراکندگی و حفاظت[ویرایش]

در ایران[ویرایش]

نسل اسب کاسپین مدتی در خطر انقراض قرار داشت، اما در سال ۱۳۴۳ توسط لوئیز فیروز به صورت تصادفی در اطراف آمل با انگیزه آموزش سوارکاری به کودکان و نوجوانان شناسایی شد. پس از کشف اولین اسب کاسپین، ۳۰ رأس دیگر را در طول سه ماه جستجو در کوه‌های البرز واقع در جنوب دریای خزر پیدا کرد. وی پس از شنیدن درباره اسب‌های کوچک به کوه‌های البرز رفت به امید آن که با چند رأس از آنها برای مرکز اسب سواری نوروزآباد که یک فرهنگستان اسب سواری در تهران و متعلق به وی بود، باز گردد. خانم فیروز در سفر اول خود سه اسب کاسپین پیدا کرد. در سفر بعد، او هفت اسب ماده و شش اسب نر با خود باز گرداند و بدین ترتیب پرورش اسب را آغاز کرد.[۱۳]

در دی ماه سال ۱۳۹۰ خورشیدی مجتمع نگهداری ذخایر ژنتیکی اسب کاسپین در رشت توسط سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج وزارت جهاد کشاورزی ایران افتتاح شد.[۶][۱۴][۱۵] چهارمین اجلاس جهانی اسب کاسپین پس از آمریکا، انگلستان و سوند در ایران در پنجاهمین سالگرد معرفی اسب کاسپین، در شهر رشت و استان گیلان خاستگاه اولیه این اسب از۱۶ تا ۱۸ شهریور ۱۳۹۴ برگزار شد.[۱۶]

جشنواره ملی زیبایی اسب کاسپین[ویرایش]

از سال ۱۳۸۰ وزارت جهادکشاورزی همه ساله به طور منظم جشنواره ملی با عنوان زیبایی اسب کاسپین در شهرهای مختلف استان گیلان برگزار می‌کند.[۱۷][۱۸][۱۹]

کورس بهاره پیربازار رشت[ویرایش]

تنها و اولین پیست رسمی سوارکاری گیلان در منطقه پیربازار در حومه رشت از دیرباز به عنوان اولین و تنها کورس اسب گیل (کاسپین) همه ساله برگزار می‌شود.[۲۰]

سایر کشورها[ویرایش]

در سال ۱۳۴۵ با ورود نخستین اسب کاسپین به ایالت ویرجینیای آمریکا حرکت گسترش نژاد اسب کاسپین به دیگر نقاط جهان آغاز شده است. چهار راس در سال ۱۳۴۹ به جزایر برمودا انتقال داده شد و سال ۱۳۵۰ دو راس طریق انگلستان به مجارستان منتقل شده است. تعدادی اسب کاسپین به استرالیا در سال‌های ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۴ منتقل شده و در سال ۱۳۵۷ نخستین اسب کاسپین وارد کشور نیوزلند شده است. هفت راس در سال ۱۳۷۲ از طریق روسیه به کشور انگلستان صادر شده است و در سال ۱۳۷۳ دو راس وارد بلژیک شده و در سال ۱۳۷۴ تعدادی اسب کاسپین از انگلستان به آمریکا صادر شده است.[۲۱]

اسب کاسپین در انگلستان[ویرایش]

علاقه خاندان سلطنتی انگلیس به این نژاد منجر به تأسیس انجمن سلطنتی اسب کاسپین شد و به این ترتیب پرورش این نژاد در خارج از ایران نیز صورت گرفت. کشور انگلستان ۷۰۰نمونه اسب کاسپین دارد که حدود ۴۰سال قبل آنها را از ایران بردند و در آنجا اقدام به پرورش این موجود کردند. وی با بیان اینکه اجداد کلیه اسبهای شرقی اسب کاسپین است، به رغم این که اسب کاسپین نژاد بومی این منطقه‌است در کل استان گیلان تنها ۶۰ راس از این نژاد شناسایی شده‌است. از آنجایی که این اسب قابلیت فراوانی در سوار کاری وپرش استثنایی دارد مورد توجه محافل اقتصادی و ورزشی دنیا قرار گرفته‌است. نژاد ترکیبی این اسب نیز با نام (English-caspian horse) در انگلستان به ثبت رسیده‌است و آنها به نحوی سعی کردند مالکیت معنوی و مادی آنرا در اختیار بگیرند. اکنون این اسب در کشورهای نیوزلند و حتی ژاپن و فرانسه نیز وجود دارد و این کشورها توانسته‌اند انجمن بین‌المللی اسب کاسپین را ثبت کند.[نیازمند منبع]

منابع[ویرایش]

  • - اسب کاسپین - به کوشش جلال میریان، شهرام درداری، محمد رضا دست افشان- سازمان میراث فرهنگی کشور، پژوهشکده مردم شناسی- ۱۳۷۹
  • Wikipedia, the free encyclopediaCaspian Pony (بازدید: ۳۱ اکتبر ۲۰۰۸)
  • Dalton B. , 1999, The Caspian Horse, Horsshoe Publication, London, 120.
  • Firouz L. , The Caspian Miniature Horse of Iran , Fild Research Projects. 1972
  • Iran Cultural Heritage and tourisme Organisation , 2003, Reserches on Caspian Horse
  • Firouz L. , Osteological and Historical , Hungarian Academy of Siences
  • International Caspian Horse Society, 2004, International Caspian Stud Book , ICS, London.
  1. «نژاد اسبان گیل در معرض نابودی». خبرگزاری ایسنا. 
  2. «انتقال ۵۰ رأس اسب کاسپین به مجتمع نگه‌داری اسب کاسپین». خبرگزاری فارس. 
  3. «مراسم رونمایی از مجتمع نگهداری ذخایر ژنتیکی اسب کاسپین». خبرگزاری ایرنا. 
  4. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/fa/6/68/Caspian-horse-iran-id.jpg
  5. «اسب کاسپین». 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ «برای نخستین بار مجتمع نگهداری اسب کاسپین در گیلان راه‌اندازی شد». خبرگزاری فارس. 
  7. اسب کاسپین،جد اولیه کلیه اسبهای خونگرم دنیا
  8. http://www.irna.ir/fa/News/2000847874/
  9. «اسب گیل در معرض نابودی». خبرگزاری ایسنا. 
  10. «پیشتر در گیلان، شغلی به نام چهارپاداری مرسوم بود». جام جم آنلاین. 
  11. اسب کاسپین
  12. مجتمع نگه‌داری و تحقیقات اسب کاسپین در رشت. «تولید دانش فنی حفظ ذخایر ژنتیک اسب کاسپین در گیلان». خبرگزاری فارس. 
  13. «خانم لوييز فيروز در سن 74 سالگی در گذشت». 
  14. «معاون پژوهشی سازمان تحقیقات وزارت جهاد کشاورزی:تنوع زیستی و ذخایر ژنتیکی، پشتیبان خودکفایی در کشور محسوب می‌شوند». 
  15. «مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان». 
  16. «برگزاری میزبانی چهارمین اجلاس جهانی اسب کاسپین در گیلان». خبرگزاری ایسنا. 
  17. «درخشش زیبایی اسبهای کاسپین مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گیلان در جشنواره ملی زیبایی اسب کاسپین». 
  18. «جشنواره ملی زیبایی اسب کاسپین + فیلم». جام جم آنلاین. 
  19. «عکس/ جشنواره ملی زیبایی اسب کاسپین». مشرق نیوز. 
  20. «کورس بهاره گیلان پس از ۵ سال در پیست پیربازار فردا برگزار می‌شود». 
  21. «انتقال 50 رأس اسب کاسپین به مجتمع نگه‌داری اسب کاسپین». 


پیوند به بیرون[ویرایش]