آویشن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
آویشن، آزربه ،ازبوهه
Thymus vulgaris1.JPG
Thymes vulgaris
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاه
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): آستریدها
راسته: نعناسانان
تیره: نعناعیان
سرده: Thymus
L.[۱]
مترادف‌ها
  • Mastichina Mill.
  • Serpyllum Mill.
  • Cephalotos Adans.

آویشن[۲] یا آزربه (نام علمی: Thymes) در ایران ۱۴ گونه گیاه معطر و چند ساله دارد.[۳] سرده‌ای از تیره نعناعیان است.

آویشن حدود ۳۵۰ گونه دارد. این سرده به اوریگانوم بسیار نزدیک است.

خواص[ویرایش]

1- بهبود عملکرد دستگاه گوارش

براساس گفته ی متخصصان گیاهان دارویی، شرلی و لین پرایس، در کتاب Aromatherapy for Professionals،  روغن‌های فرّار آویشن باعث ضدنفخ بودن آن می‌شوند. این گیاه، خاصیت ضد میکروبی دارد و از رشد باکتری‌های مضّر در دستگاه گوارش جلوگیری می‌کند. خاصیت ضد میکروبی اسانس آویشن را می‌توان به کامفن و کاروفیلن آن نسبت داد. تیمول و کارواکرول آویشن هم به دلیل داشتن خاصیت ضد اسپاسم در بهبود گوارش موثر هستند.

2- بهبود روحیه و ضد اضطراب

درتحقیقی در سال 2016،  مصرف عصاره ی آویشن، از میزان اضطراب در موش‌های آزمایشگاهی کاست. محققان یکی از دلایل اضطراب را افزایش سطح گونه‌های فعال اکسیژن و وجود تنش اکسیداتیو می دانند. براساس نتایج تحقیقی که در ژورنال Traditional and Complementary Medicine  منتشر شد، تیمول و کارواکرول آویشن با کاهش تنش اکسیداتیو، از میزان اضطراب می کاهند. در تحقیق دیگری که نتایج آن در ژورنال Journal of Acute Disease منتشر شد، یافته‌ها با بررسی اثر تیمول بر کاهش اضطراب، نشان دادند که مصرف تیمول(از ترکیبات اصلی آویشن) سبب کاهش اضطراب در موش‌های سوری می‌شود. محققان بیان کرده اند، تیمول اثر آرامش بخشی خود را از طریق پذیرنده‌های گابا اعمال می‌کند.

3- تنظیم کلسترول خون

در ژورنال International Journal of Life Science نتایج پژوهشی چاپ شده‌است که به بررسی اثر آویشن بر میزان کلسترول موش‌های صحرایی می‌پردازد. در این پژوهش مصرف عصاره ی آویشن از میزان کلسترول و تری گلیسریدهای سرم خون و همچنین میزان مالون دی آلدهید در موش‌های صحرایی کاست. پژوهشگران دلیل این اثر آویشن را ترکیبات فنلی آن می دانند.

4- تنظیم فشارخون

بر پایه ی تحقیق انجام شده روی موش‌های آزمایشگاهی که نتایج آن در ژورنال Journal of Medicinal Plants Research منتشر شد، عصاره ی آبی آویشن می‌تواند سبب کاهش فشارخون شود. سازوکار اصلی این اثر هنوز ناشناخته مانده‌است ولی می‌توان آن را به اثرِ این گیاه در تسکین ماهیچه‌های صاف نسبت داد. افزون بر آن، محققان اذعان می‌کنند که آویشن مانعِ تنگ شدن رگ‌ها در واکنش به سیستم رنین-آنژیوتانسین- آلدوسترون (یک سیستم هورمونی که فشار خون را تنظیم می‌کند) می‌شود و در نتیجه فشارخون سیستولیک را کاهش می‌دهد.  

5- ضد سرطان

در سال 2011، اثر سمیت روغن ضروری آویشن بر کارسینوما (سرطان) سلول سنگفرشی حفره دهانی انسان بررسی شد ونتایج آن در مجله Anticancer Research به چاپ رسید. در این تحقیق، سمیت روغن ضروری آویشن، بر روی رده سلولی UMSCC1 که کارسینوم سلول سنگفرشی سر و گردن  (HNSCC) منحصر به انسان است، بررسی شد. بر اساس نتایج، روغن ضروری آویشن رشد سلول سنگفرشی سر و گردن  (HNSCC)در انسان (رده سلولی UMSCC1) را مهار کرد. بر اساس رویکردهای فارماکولوژیک، دیدگاه‌های جدید در مورد حالت مولکولی فعالیت ضد سرطانی آویشن وجود دارد.

6- کاهش درد قاعدگی

در آزمایشی که در سال 2014 انجام شد و نتایج آن در ژورنال Caspian Journal of Internal Medicine   به چاپ رسید، اثر اسانس آویشن  و قرص ایبوپروفن بر کاهش درد دسمینوره اولیه بررسی شد. نتایج نشان دادند که هردو مورد در کاهش شدت درد موثر بودند و اسانس آویشن اثری مشابه داروی ایبوپروفن داشت.

مواد موثر[ویرایش]

ترکیب فعال آویشن، اسانس است که شامل ترکیب اصلی  نیمول و مقدار کمتری کارواکرول ، 1و8- سینئول متیل اتر و آفاپینن است. البته فلاونوئیدها (آپی ژنین، لوتئولین و تیمونین) و اسیدهای پلی فنلی (لابیاتیک، رزمارینیک و کافئیک اسید) در اثر ضدالتهابی و ضدمیکروبی آویشن نقش دارند.

دانستنی‌ها[ویرایش]

مصریان قدیم از این گیاه برای مومیایی کردن اجساد استفاده می‌کردند و یونانیان آن را در حمام‌ها و معابد به کار می بردند.

در قرون وسطی، اروپاییان آویشن را زیر بالش خود می گذاشتند تا خواب راحت و بدون کابوسی داشته باشند. در همین زمان، زنان به شوالیه‌ها و جنگجویان، آویشن هدیه می دادند چون باور داشتند این گیاه به آن‌ها قدرت می‌دهد.

حد مجاز مصرف[ویرایش]

برای مصرف چای آویشن می‌توانید 1 الی 2 گرم گیاه خشک را در 150 میلی لیتر آب جوش، دم و چند بار در روز میل کنید.

بهترین زمان مصرف[ویرایش]

2 ساعت پیش یا پس از غذا.

عوارض جانبی[ویرایش]

افرادی که نسبت به مرزنجوش یا گونه‌های دیگر خانواده ی نعناییان حساسیت دارند، ممکن است به آویشن نیز حساسیت نشان دهند.

آویشن می‌تواند میزان لخته شدن خون را کاهش دهد و به ویژه در مقادیر زیاد، خطر خون ریزی را افزایش دهد.

آویشن ممکن است در بدن مانند استروژن عمل کند. اگر در شرایطی هستید که بر اثر استروژن وخیم می‌شود(مثل سرطان سینه)، از مصرف آویشن خودداری کنید.

آویشن می‌تواند پس از عمل جراحی یا در طول آن، از سرعت لخته شدن خون بکاهد، پس دو هفته قبل از جراحی، مصرف آن را متوقف کنید.

نام‌گذاری[ویرایش]

این گیاه با اریگانو هم خانواده است. در زبان کردی به «آویشن»، «جعتری» و سایر مناطق کردنشین به آن «آنخ» یا «اَزوِه» گفته می‌شود و در زبان ترکی به «آویشن»، «کهلیک اُتی» و در زبان مردم لر به خصوص در مناطق بختیاری به این گیاه «اوشوم» گفته می‌شود. در زبان مردم رودبار استان گیلان به آن، «پلنگ مشت» می‌گویند و طعم دهنده اصلی غذایی به نام شامی رودباری است. یکی از گونه‌های این گیاه که در مناطق کوهستانی شمال خراسان به وفور یافت می‌شود به زبان کردی کرمانجی «آنخ» نام دارد.

گونه‌های مختلفی از آویشنیان در کوهستان‌های ایران می‌روید. در کتب طب سنتی فارسی با نام «حاشا»، «اوشن» و «صعتر الحمیر» نام برده شده‌است. در مناطق مختلف ایران گونه‌های مختلف ایران گونه‌های مختلف با اسامی محلی متفاوتی شناخته می‌شود از جمله در همدان «آزربه»، در اطراف تهران «آویشن یا آویشم»، در طالقان «زروه»، در زبان کردی به آن «جعتری»، «آنوخ» یا «اَزوِه» (اَزبویه) می‌گویند، و در مناطق آذری نشین «ککلیک اوتی» یا «کاکله اوتی»، و در سایر مناطق «صعتر»، «زعتر»، «اوشن»، «اشمه کوهی»، «سی سنبر» و «سوسنبر» نامیده می‌شود.[۴]

در شهرستان اقلید (با نام آویشن شیرازی (Zataria multiflora) می‌روید.[نیازمند منبع] در آذربایجانغربی بخصوص مناطق کوهستانی نقده رویش قابل توجهی دارد. در زبان ترکی به آن کهلیک اوتو (کهلیک = کبک و اوت = گیاه) می‌گویند. برخی آن را به دلیل تشابه اسمی با کاکوتی اشتباه می‌کنند. در حالی که کهلیک اوتو (آویشن)، علی‌رغم تشابه اسمی با کاکوتی از آن متفاوت است. در همدان به آن آزربه و در کوخرد هرمزگان به آن اَوشُه می‌گویند. در چهارمحال و بختیاری به خصوص در کوهپایه‌های کلار و ناغان (اُورشُم) می‌روید. در جلگه دشتهای میانی استان بوشهر نیز می‌روید و در گویش دشتی بوشهری به آن اُوشِه می‌گویند، این گیاه در نواحی کوهستانی استان سیستان و بلوچستان هم می‌روید و در زبان محلی به آن «ازگند» می‌گویند.

کاربرد[ویرایش]

در تحقیقی دربارهٔ اثرات گیاهان درمنه، اسطوخودوس و آویشن شیرازی بر روی باکتری‌های Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa و Klebsiella pneumonia که در سال ۲۰۱۴ انجام شد، مشاهده شده‌است که هر ۳ اسانس دارای اثر مهارکننده بر روی باکتری‌های بیماری‌زا هستند اما اسانس گیاه آویشن شیرازی دارای اثر بهتری در مهار باکتری‌ها نسبت به اسانس گیاهان دیگر داراست.[۵]

دم‌نوش[ویرایش]

دم‌نوش آویشن اساساً ضدعفونی‌کننده و خلط آور است از این رو برای درمان سرفه‌های خشک، سرماخوردگی، سیاه‌سرفه و التهاب دستگاه تنفس فوقانی بسیار مؤثر است؛همچنین در درمان پیچش روده و اسهال و اسپاسم عضلانی مؤثر است.[۶][۷]

آویشن در طب سنتی ایران و اروپا، کاربرد دارویی دارد. آویشن دارای طبیعت گرم و خشک است و در طب سنتی برای درمان افرادی که دارای بلغم غلیظ هستند استفاده می‌شود. از آویشن در صنایع غذایی (پیتزا، پاستا، ماهی، پنیر، لیکور، ذرت مکزیکی و…)، دارویی، بهداشتی و آرایشی استفاده می‌شود.

گونه‌ها[ویرایش]

آویشنیان حدود ۳۵۰ گونه دارد، از جمله:

پانویس[ویرایش]

  1. Linnaeus.Sp. Pl. : 590 (1753).
  2. «آویشن» [گیاهان دارویی] هم‌ارزِ «Thymes, thyme»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی و زیر نظر غلامعلی حداد عادل، «فارسی»، در دفتر سیزدهم، فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان، تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی (ذیل سرواژهٔ آویشن) 
  3. مظفریان، فرهنگ نام‌های گیاهان ایران، ۵۴۷.
  4. «آشنایی با خواص دارویی گیاه آویشن». وب‌گاه پزشکان ایران. بازبینی‌شده در ۲۸ شهریور ۱۳۹۴. 
  5. Gavanji S, Larki B, Bakhtari A. The effect of extract of Punicagranatum var. pleniflora for treatment of minor recurrentaphthous stomatitis. Integr Med Res 2014;3:83–90.http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2213422014000213
  6. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Bey-1 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  7. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام NN وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  8. Thymus x citriodorus - (Pers.)Schreb.. Plants for a Future.
  9. USDA Thymus pulegioides

منابع[ویرایش]

  • مظفریان، ولی‌الله. فرهنگ نام‌های گیاهان ایران: لاتینی، انگلیسی، فارسی. تهران: فرهنگ معاصر، ۱۳۷۵. شابک ‎۹۶۴-۵۵۴۵-۴۰-۴. 

دمنوش نیوشا .1397 منبع معتبر اطلاعات گیاهان و دمنوش‌های گیاهی