شهرستان گناباد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شهرستان گُناباد
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان خراسان رضوی
مرکز گناباد
نام‌های پیشین جنابذ، کنابد،ینابد.گنابد. گناپا
سال شهرستان شدن ۱۳۱۶
مردم
جمعیت ۸۰٬۷۸۳ نفر
مذهب شیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت ۹۰۲، ۵ کیلومتر مربع[۱]
ارتفاع از سطح دریا ۱۱۰۵ متر[۱]
داده‌های دیگر
فرماندار محمدعلی نبی پور
پیش‌شماره تلفنی ۰۵۱
شهرها
گناباد، کاخک، بیدخت
تعداد بخش‌ها
مرکزی، کاخک

شهرستان گُناباد جنوبی‌ترین شهرستان استان خراسان رضوی ایران است.

مرکز این شهرستان، شهر گناباد است. شهرستان گناباد بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، تا قبل از جدا شدن بخش بجستان، بیش از ۱۱۰٬۰۰۰ نفر جمعیت داشته است.[۲] بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰، این شهرستان ۸۰٬۷۸۳ نفر جمعیت دارد و دارای ۲ بخش و ۴ دهستان است.[۳]

جغرافیا و آب و هوای شهرستان گناباد[ویرایش]

شهرستان گناباد، جنوبی‌ترین شهرستان استان خراسان رضوی است. این شهرستان در طول شرقی ۴۶–۵۷ تا ۲۷–۵۹ و عرض شمالی ۰۳–۳۴ تا ۵۴–۳۴ قرار دارد.[نیازمند منبع]

مساحت این شهرستان تا قبل از جدا شدن بجستان، ۹٬۵۸۴ کیلومتر مربع است اما در حال حاضر ۹۰۲، ۵ کیلومتر مربع است.[۱]

شهرستان گناباد به دلیل واقع شدن در مسیر ارتباطی خراسان رضوی با خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان دارای اهمیت خاصی است. گناباد از سه منطقه جغرافیایی براکوه و منطقه دشت گنابادو پسکلوت تشکیل شده منطقه براکوه دارای آب و هوای کوهستانی زمستان های سرد و تابستان ملایم است. شهر گناباد، در فلات براکوه قرار دارداین شهر بر روی دشت هموار قرار داشته و با رشته کوه براکوه 24 کیلومتر فاصله داردبلند ترین قله براکوه کوه تیرماهی یا کوه زیبد نام دارداز ارتفاع 2557 متری قله زیبد تا پسکلوت شهر گنابادشیب نسبتا ملایمی وجود دارد.بطور کلی شهرستان گناباد در منطقه اقلیم خشک و نیمه صحرایی حاشیه کویر قرار دارد. شهر گناباد تابستان های گرمتری نسبت به براکوه دهستان های کاخک و زیبد دارد و هوای آن مشابه پسکلوت می باشد تابستان ها هوا در شب ملایم است بالاترین درجه حرارت به 40 درجه می رسد.

کوهستان براکوه[ویرایش]

رشته کوه براکوه یا کوه دهستان زیبد مهمترین رشته کوه شهرستان گناباد است بخش کاخک و دهستان زیبد تماما در دامنه براکوه قرار دارد مهمترین بلندی شهرستان گناباد قله تیر ماهی است که در کوه زیبد قرار دارد.روستاهای کوهستانی مهم براکوه عبارتند از کاخک - زیبد- کلات - سنو - روچی - سقی - رزو(رضو)

کومای زار کوه تیرماهی زیبد

کوه تیرماهی براکوه دارای دیدنی های طبیعی فراوانی است منطقه حفاظت شده زیبد و هلالی دارای انواع حیوانات حیات وحش از جمله قوچ و بز کوهی و آهو است و گونه هایی از درختهای جنگلی قدیم از جمله انجیر کوهی - پسته کوهی - تاقوک - گزنه - سرو- شیب- و ... وجود دارد گیاهان و بوته های هیزم از انواع مختلف و متنوع و گیاهان دارویی مانند شاتره - بیخ - زیره - خارانگبین ریواس - کومای و ... وجود دارد. .[۴] شهر گناباد به با بسیاری از روستاهای پیرامون خود همچون مِند، خیبری، دلویی، بیلُند، بهاباد و حتی شهر بیدخت و شوراب در هم تنیده شده است و این نواحی نیز تحت پوشش سازمان تاکسی رانی شهرداری گناباد قرار دارند. شهر گنابد در دشت و فلات سیاه کوه و یا رشته کوه قهستان واقع شده است.رشته کوه قهستان در منطقه گناباد بیشتر به براکوه و سیاه کوه و کوه تیرماهیزیبد معروف است.قنات های گناباد تقریبا همگی از دامنه براکوه ریشه می گیرد براکوه تمامی دهستان زیبد و بخش کاخک را در برمی گیرد که آب و هوای کوهستانی و سرد دارد و از دشت یا فلات گناباد سردتر است.[۵]

دشت ریواس[ویرایش]

دشت ریواس زیبد.

دشت ریواس زیبد یکی از جذابیتهای ماههای اسفند و فروردین براکوه است که در شرق جاده دهستان زیبد قرار دارد.

تقسیمات کشوری[ویرایش]

در سال ۱۳۱۶ و بر اساس قانون تقسیمات کشوری مجلس شورای ملی، گناباد یکی از ۴۹ شهرستان ایران و یکی از ۷ شهرستان خراسان بزرگ بوده است.[۶] در حال حاضر، تقسیمات کشوری شهرستان گناباد به صورت زیر می‌باشد:

شهرها: بیدخت و گناباد


آثار باستانی و جاذبه های گردشگری شهرستان گناباد[ویرایش]

مقبره امام زاده سلطان محمد عابد


سرو زیبد
زیبد
ویرانه‌های ناشی از تخریب توسط سارقان آثار باستانی

۱۳۱ اثر از آثار تاریخی شهرستان گناباد در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و ۸۰ اثر دیگر نیز برای ثبت شناسایی شده است.[۷] از مهم‌ترین این آثار می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • قنات قصبه بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین قنات جهان مربوط به ۲۷۰۰ سال پیش و تنها اثر ثبت شدهٔ خراسان بزرگ در سازمان جهانی یونسکو[۸]

در شهرستان گناباد بیشتر از 400 قنات وجود دارد که مهمترین آنها قنات قصبه - کاریز رهن - کاریز خوششویی- کاریز زیبد - علی آباد- کاریز بیدخت کاریز بیلند - باغسیا

چراغ مندو کشف شده در کاریز رهن

هتل‌ها و اماکن اقامتی[ویرایش]

  1. هتل پاسارگاد گناباد
  2. مهمان سرای جهانگردی بیدخت، از جمله اماکن اقامتی شهرستان گناباد هستند.
  3. مجموعه اقامتی هتل کوثر بیدخت
  4. مجتمع شریعت
  5. خانه بوم گردی ریاب

جمعیت[ویرایش]

روند تغییرات توزیع جمعیت در شهرستان گناباد به شکل متقارن بوده به گونه‌ای که روند رشد و کاهش توزیع جمعیت در سکونت گاه‌های شهری و روستایی تقریباً مشابه بوده‌است. طی سالیان متمادی، در سال‌های اخیر برای اولین بار نرخ شهرنشینی در شهرستان گناباد از نرخ روستانشینی آن پیشی گرفته است. در مجموع طی سال‌های مورد بررسی همواره نرخ روستانشینی با کاهش و شهرنشینی با افزایش مواجه بوده‌است.

این شهرستان بنا بر سرشماری سال ۱۳۹۰، از نظر جمعیت در رتبه ۲۱۷ کشوری و ۱۱ استانی قرار دارد.

نرخ با سوادی این شهرستان ۸۵/۲۷٪ می‌باشد.

هرم جمعیتی شهرستان گناباد در سال ۱۳۹۰
مردان سن زنان
۶  ۱۱۰–۱۰۰  ۴
۱۹  ۹۹–۹۵  ۱۹
۸۵  ۹۴–۹۰  ۸۳
۴۵۴  ۸۹–۸۵  ۳۳۶
۵۰۵  ۸۴–۸۰  ۴۸۱
۹۸۹  ۷۵–۷۹  ۱٬۰۲۹
۸۲۵  ۷۰–۷۴  ۹۶۱
۸۹۵  ۶۵–۶۹  ۱٬۱۹۲
۸۵۳  ۶۰–۶۴  ۱٬۱۲۸
۱٬۳۸۱  ۵۵–۵۹  ۱٬۵۵۴
۱٬۸۵۷  ۵۰–۵۴  ۱٬۹۳۰
۲٬۰۸۵  ۴۵–۴۹  ۱٬۹۵۸
۲٬۶۳۱  ۴۰–۴۴  ۲٬۶۳۴
۲٬۹۹۵  ۳۵–۳۹  ۲٬۷۷۵
۳٬۲۵۰  ۳۰–۳۴  ۳٬۳۱۷
۴٬۰۹۹  ۲۵–۲۹  ۳٬۸۶۹
۴٬۰۳۳  ۲۰–۲۴  ۳٬۸۹۵
۳٬۴۸۳  ۱۵–۱۹  ۳٬۳۸۲
۳٬۳۷۲  ۱۰–۱۴  ۳٬۱۶۴
۳٬۳۶۵  ۵–۹  ۳٬۱۸۸
۳٬۴۰۹  ۰–۴  ۳٬۲۸۹


زبان، فرهنگ، آداب و رسوم[ویرایش]

زبان و فرهنگ مردم شهرستان گناباد فرهنگ جنوب خراسان است و پیوندهای تاریخی و زبانی با خراسان بزرگ دارد.مردمان گناباد،بجستان ،تربت حیدریهف کاشمر، قاین ، فردوس و بیرجند دارای یک نوع گویش و فرهنگ هستند. مردم شهرستان گناباد همگی پیرو مذهب شیعه 12 امامی هستندو اقلیت کوچکی از دراویش نعمت اللهی در شهر بیدخت ساکن هستند که مقبره 4 تن از سلسله قطب های این طایفه در آنجا قرار دارد.

زبان[ویرایش]

مردم شهرستان گناباد به زبان فارسی و با لهجه جنوب خراسانی که نزدیک به فارسی دری می‌باشد صحبت می‌کنند.

فرهنگ[ویرایش]

سرود ملی شهرستان گناباد توسط ذبیح‌الله صابری (شاعر گنابادی) سروده شد.

آداب و رسوم[ویرایش]

حمل و نقل و ارتباطات[ویرایش]

شهرستان گناباد در مسیر کریدور شمال به جنوب (جاده سنتو) واقع شده است. همچنین این شهرستان در مسیر پیشنهادی راه آهن در حال احداث مشهد به زاهدان واقع شده است. فرودگاه گناباد نیز در حال راه‌اندازی است.

صنعت و معدن[ویرایش]

از مهم‌ترین صنایع فعال شهرستان گناباد که سهم به سزایی در رشد صنعت و اشتغال جوانان این شهرستان ایفا نموده اند می توان به شرکت فرآورده های دیرگداز ایران(1364)، شرکت صنایع چینی تقدیس(1384) و شرکت تولیدی الیاف سیمرغ(1387) که هر سه در شهرک صنعتی گناباد واقع شده اند اشاره نمود. هم چنین صنایع تبدیلی و غذایی نگین گل شرق در زمینه تولید آرد والسی از سالیان دور جایگاه ویژه ای در صنعت شهرستان داشته است. علاوه بر این ها وجود پتانسیل های بیشمار معدنی به گسترش کارخانجات متعدد سنگ و مصالح ساختمانی در شهرک صنعتی انجامیده و نیز به دلیل تعداد فراوان دامداری ها و مرغداری ها شاهد کارحانجات خوراک دام و طیور و نیز صنایع لبنی و غذایی در شهرستان گناباد می باشیم.

شهرک‌ها و ناحیه‌های صنعتی[ویرایش]

  • شهرک صنعتی گناباد

از شهرک‌های مصوب سال ۱۳۶۸ هیئت محترم وزیران به مساحت ۹۳ هکتار و در کیلومتر ۵ جاده گناباد - مشهد واقع شده است. در این شهرک تعداد ۶۱ فقره قرارداد در زمینه‌های مختلف کانی غیر فلزی ، شیمیایی ، برق والکترونیک ،غذایی منعقد گردیده است که از این تعداد ۲۵ واحد به بهره برداری رسیده و ۶ واحد در حال ساخت وساز می‌باشد که از مهم‌ترین واحد‌های فعال می‌توان به شرکت فرآورده های دیرگداز ایران، شرکت صنایع چینی تقدیس، شرکت تولیدی الیاف سیمرغ، شرکت طوس خاک، کاشی سنگ امید، مروارید وش و... نام برد.

امکانات شهرک: داشتن سند تفکیکی برای تمام قطعات ،۲ حلقه چاه، اجرای شبکه آب شرب و اجرای شبکه داخلی آب شرب شهرک، کابل ۲۰۰ زوج تلفن، آنتن(BTS)، فضای سبز مناسب، ساختمان اداری، اجرای شبکه ۲۰۰ کیلو ولت و روشنایی معابر و بلوار اصلی شهرک، آسفالت معابر اصلی وفرعی شهرک، شبکه گاز داخلی شهرک

ناحیه صنعتی کوثر[ویرایش]

در کیلومتر ۹ جاده گناباد - روشناوند و به مساحت ۱۶۴ هکتار واقع شده که در حال حاضر ۱۵ واحد کوره آجر پزی در آن مشغول به فعالیت بوده واز نواحی صنعتی روستایی جهاد کشاورزی می‌باشد که در خرداد ماه ۱۳۸۴ به شرکت شهرک‌های صنعتی خراسان رضوی منتقل گردیده است وطرح توسعه آن به مساحت ۱۲۴ هکتار نیز طراحی شده است.

ناحیه صنعتی کاخک[ویرایش]

در کیلومتر ۱۵ جاده گناباد به کاخک به مساحت ۹۵ هکتار واقع شده واز سال ۱۳۸۶ عملیات اجرایی آن آغاز ودر فاز اول ۵۰ هکتار آن در بلوک‌های مختلف و بیشتر با گرایش صنایع غذایی راه اندازی گردیده است.[۱۰]

دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه[ویرایش]

در شهرستان گناباد مراکز آموزش عالی زیر وجود دارد:


مشاهیر شهرستان گناباد[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ «تاریخچه شهرستان گناباد». اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گناباد. 
  2. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  3. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰، جمعیت و خانواد تا سطح آبادی»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی مرکز آمار ایران. 
  4. «دوازده رخ زیبد». مجله دریای پارس،محمدعجم. بازبینی‌شده در ۵ مارس ۲۰۱۶. 
  5. [Geography , tribes and minorities in khorasan,Mohammad Ajam, research published 1992,university of Imam Sadegh,Tehran.]
  6. «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وب‌گاه رسمی وزارت کشور ایران. بازبینی‌شده در آبان ۱۳۸۹. 
  7. تعداد آثار ملی گناباد در وبگاه قنات قصبه
  8. UNESCO, Qanats of Gonabad
  9. یخدان کوثر بیدخت - پایگاه اطلاع رسانی شهر بیدخت
  10. «شهرک‌ها و نواحی صنعتی گناباد». وب گاه فرمانداری شهرستان گناباد. 

منابع آنلاین[ویرایش]

  • زمانی، عباس. سه اثر تاریخی زیبد. مجله بررسی‌های تاریخی، شماره ۴۱، مهر و آبان ۱۳۵۱ (۲۴ صفحه - از ۴۳ تا ۶۶)[۱]
  • شاهنامه آنلاین. جنگ دوازده رخ [۲]
  • در صوفه و قلعه زیبد محل سکونت یزدگرد و گودرز مجله دریای پارس،دکتر محمد عجم [۳]
  • قنات میراث علمی اقتصادی،علمی و فرهنگی ایرانیان، محمد عجم، همایش ملی قنات در گناباد 1383.[۴]
  • اولین مراسم بزرگداشت فردوسی در محل واقعه جنگ دوازده رخ در زیبَد گناباد [۵]
  • بزرگداشت فردوسی در محل واقعه جنگ دوازده رخ [۶]
  • روزنامه مردم سالاری، قنات گناباد میراث علمی و فرهنگی ایرانیان،محمد عجم (ویژه نامه 44) 29/11/1394 [۷]

منابع برای مطالعه بیشتر[ویرایش]

  • مجله باران،30بهمن 1395، محمد عجم، ساعت آبی دقیق ترین ساعت ایران در عهد باستان[۸]
  • ساعت آبی قنات (پنگان) در ایران، مجله دریای پارس،محمد عجم 1383 [۹]
  • تابنده، حاج سلطان‌حسین. تاریخ و جغرافی گناباد. انتشارات حقیقت، چاپ دوم، ۱۳۷۹ خورشیدی
  • مجتبوی، سیدحسین. جغرافیای تاریخی گناباد. انتشارات مرندیز، ۱۳۷۴ خورشیدی
  • نصراللهی، محمود. بر کران زندگی (گزیده‌ای از آداب رسوم باورها و مثل‌های دیار گناباد). انتشارات مرندیز، ۱۳۸۶ خورشیدی
  • هجرتی، محمدحسن. جغرافیا توسعه روستایی بررسی منطقه گناباد. انتشارات ابا، ۱۳۷۹ خورشیدی
  • هجرتی، محمدحسن. گناباد از فرود تا فردا. انتشارات گناباد، ۱۳۸۶ خورشیدی
  • پورابراهیم، حسین. جغرافیای گناباد. انتشارات مرندیز، ۱۳۷۱ خورشیدی
  • زمانی، عباس. گناباد پیر تاریخ. انتشارات مرندیز، ۱۳۷۳ خورشیدی
  • لباف خانیکی، رجبعلی. گناباد خاستگاه حماسه‌های پنهان. انتشارات مراث فرهنگی کشور، ۱۳۸۳ خورشیدی
  • اسدی پور، محمد. سیمای طبیعت گناباد. انتشارات آوای کلک، ۱۳۸۷ خورشیدی
  • زمانی، عباس. سه اثر تاریخی زیبد. مجله بررسی‌های تاریخی، شماره ۴۱، مهر و آبان ۱۳۵۱ (۲۴ صفحه - از ۴۳ تا ۶۶)[۱۰]
  • جغرافیا، اقوام و اقلیتهای خراسان،محمد عجم، دانشگاه امام صادق، دانشکده علوم سیاسی، 1370

پیوند به بیرون[ویرایش]