شهرستان زبرخان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
شهرستان زبرخان
9مجموعه تاریخی قدمگاه، بقعه و رباط و حمام.jpg
Zeberkhan County Locator Map (2020).svg
موقعیت در استان
اطلاعات کلی
کشورFlag of Iran.svg ایران
استانخراسان رضوی
مرکز شهرستانقدمگاه
سایر شهرهاخرو، درود، اسحاق‌آباد
بخش‌هامرکزی، اسحاق‌آباد
سال تأسیس۱۳۹۹ خورشیدی[۱]
اداره
فرماندارسید یحیی سلیمانی
مردم
جمعیت۵۶٬۶۳۵ نفر[۲]
تراکم جمعیت۵۱٫۳ نفر بر کیلومتر مربع
مذهبشیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت۱۱۰۲[۳] کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریامتوسط حدود ۱۲۵۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۲/۹ درجه سانتی‌گراد[۴]
بارش سالانه۲۴۵ میلی‌متر[۴]
روزهای یخبندان سالانه۱۰۰ روز در سال
داده‌های دیگر
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۵۱۴

شهرستان زبرخان یکی از شهرستان‌های استان خراسان رضوی است. با تصویب هیئت وزیران در جلسه ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۹، بخش زبرخان شهرستان نیشابور، بامرکزیت شهر قدمگاه به شهرستان ارتقاء یافت.[۵] بر اساس مصوبه هیئت دولت، شهر قدمگاه به عنوان مرکز بخش مرکزی و شهر اسحاق‌آباد مرکز بخش اسحاق‌آباد این شهرستان تعیین شد.[۱]

موقعیت جغرافیایی

شهرستان زبرخان بین ۲۵ درجه و ۵۲ دقیقه شمالی و نیز ۵۸ درجه و ۵۲ دقیقه تا ۵۹ درجه و ۱۸ دقیقه طول شرقی قرار دارد. این شهرستان در دامنه جنوبی رشته کوه‌های بینالود واقع شده‌است. این شهرستان از شمال به شهرستان بینالود و شهرستان گلبهار، از شرق به بخش احمدآباد شهرستان مشهد، از جنوب به بخش کدکن شهرستان تربت حیدریه و از غرب به بخش‌های مرکزی و میان جلگه شهرستان نیشابور محدود می‌شود. این شهرستان با وسعتی حدود ۱۱۰۲ کیلومتر مربع و حدود ۱ درصد از مساحت استان خراسان رضوی را به خود اختصاص داده‌است.
\سه قله شیرباد، قوچگرد، زنبورگاه و فلسکه در این شهرستان قرار دارند. قرار گرفتن این شهرستان در دشت حاصلخیز پایکوهی بینالود و نزدیکی به دومین شهر پرجمعیت کشور یعنی مشهد مقدس و عبور راه مواصلاتی و راه‌آهن سراسری تهران - مشهد از داخل این منطقه، موقعیت جغرافیایی و استراتژیکی ممتازی را برای این شهرستان بوجود آورده‌است که از این نظر می‌توان دورنمای توسعه آن را روشن دید.[۴]

تقسیمات کشوری

شهرستان زبرخان شامل ۲ بخش،۴ دهستان و ۴ شهر به شرح زیر است:

بخش مرکز بخش جمعیت کل بخش ۱۳۹۵ نام دهستان مرکز دهستان جمعیت روستایی دهستان ۱۳۹۵ شهر جمعیت شهر ۱۳۹۵
مرکزی قدمگاه ۴۵۴۰۱ نفر زبرخان قدمگاه ۱۴٬۹۶۵ نفر خرو

درود

قدمگاه

۱۳٬۵۳۵ نفر

۵٬۷۱۷ نفر

۳٬۰۱۰ نفر

اردوغش اردوغش ۸٬۱۷۴ نفر
اسحاق‌آباد اسحاق‌آباد ۱۱٬۲۳۴ نفر اسحاق‌آباد اسحاق‌آباد ۲۸۷۸ نفر اسحاق‌آباد ۴٬۲۸۸ نفر
حشمتیه حشمتیه ۴۰۵۷ نفر

آب و هوا

شهرستان زبرخان بر اساس طبقه‌بندی دومارتن، در منطقه آب و هوایی نیمه خشک قرار گرفته‌است که آب و هوای آن در نواحی کوهستانی معتدل و در نواحی پست به تدریج بر میزان دما افزوده و از میزان بارندگی کاسته می‌شود. متوسط درجه حرارت سالیانه در این منطقه ۱۲/۹ و میزان بارندگی طی دوره‌های آماری (۱۳۴۵–۷۵) حدود ۲۳۵ میلی‌متر برآورد شده‌است.
باد غالب در این منطقه، باد دیزباد می‌باشد که از بادهای محلی استان خراسان به‌شمار می‌رود. این باد به جهت شرقی و غربی این شهرستان را در فصل تابستان و پاییز تحت تأثیر قرار می‌دهد و سرعت متوسط آن به ۳۰ تا ۴۰ کیلومتر در ساعت می‌رسد و می‌توان با انجام سرمایه‌گذاری در زمینه ایجاد نیروگاه‌های بادی در مکان‌های مناسب از این انرژی دائمی در جهت توسعه اقتصادی، اجتماعی منطقه استفاده بهینه به عمل آورد.[۴]

جمعیت و مساکن

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان زبرخان در سال ۱۳۹۵ برابر با ۵۶۶۳۵ نفر بوده‌است.[۲] از این جمعیت ۲۲٬۲۶۲ نفر در مناطق شهری و ۳۴۳۷۳ نفر در مناطق روستایی ساکن می‌باشند. شهرستان زبرخان در مجموع شامل ۱۰۹ آبادی دارای سکنه است.[۴]

منابع آب

شهرستان زبرخان به دلیل قرار گرفتن در منطقه پایکوهی بینالود از نظر منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی تقریباً غنی است و از مهم‌ترین رودخانه جاری در این منطقه می‌توان به رودخانه خرو، درود، گرینه، دیزباد و کالشور اشاره نمود که در این زمینه امکان توسعه بهره‌برداری از این رودخانه‌ها با انجام طرح‌های آبخیزداری و احداث سد وجود دارد و از این طریق می‌توان با ذخیره آب‌های سطحی موجب تغذیه سفره‌های زیرزمینی گردید و در توسعه و گسترش کشاورزی و صنعت در این منطقه کمک شایانی نمود.[۴]

ویژگی‌های اقتصادی زبرخان

کشاورزی و دامپروری

شهرستان زبرخان به‌دلیل قرارگیری در منطقه پایکوهی رشته کوه‌های بینالود و برخورداری از اقلیم معتدل کوهستانی، شرایط مناسبی را برای فعالیت‌های کشاورزی اقتصادی منطقه بوده‌است و اساس معیشت و نظام تولیدی در این شهرستان بیشتر بر فعالیت‌های زراعی و دامی استوار است. حدود ۳۸ هزار هکتار (۳۷٪) از اراضی این منطقه جهت فعالیت‌های کشاورزی از حاصلخیز خوبی برخوردار می‌باشند. از مهمترین محصولات کشاورزی منطقه می‌توان به گندم، جو، چغندر قند، پنبه و محصولات باغی از قبیل انگور، آلو، گردو، گیلاس، و سیب درختی اشاره کرد. دامپروری نیز به دلایل شرایط مساعد اقلیمی، بارندگی مناسب و تنوع پوشش گیاهی از اهمیت خاصی برخوردار می‌باشد که از قطب‌های مهم دامپروری در سطح استان خراسان به‌شمار می‌رود.[۴]

صنایع دستی

صنعت تولید قالی دستی رایج‌ترین فعالیت دستی در منطقه به‌شمار می‌رود به طوریکه به عنوان مثال بزرگترین فرش دستباف جهان[۶] به مساحت ۴۳۴۲ متر جهت مسجدی در مسقط، پایتخت کشور عمان و به وزن حدود ۲۲ تن و اشتغال زایی حدود ۶۵۰ نفر بافنده زن روستایی در مدت ۲ سال شاهدی گویا بر پتانسیل و قابلیت بالای منطقه از نظر رواج و توسعه صنایع دستی می‌باشد که از اثرات اقتصادی آن می‌توان به حدود ۵ میلیون دلار درآمد ارزی برای کشور اشاره نمود.[۴]

صنایع کارخانه‌ای

به‌طور کلی شهرستان زبرخان به دلیل برخورداری از موقعیت ممتاز جغرافیایی و طبیعی از قبیل:

  • نزدیکی به بازار مصرف دومین شهر پرجمعیت کشور (مشهد)
  • سهولت دسترسی به راه‌های ارتباطی به دلیل عبور راه ترانزیتی تهران – نیشابور – مشهد از داخل منطقه
  • شرایط آب و هوایی مناسب به دلیل واقع شدن در دامنه رشته کوه‌های بینالود.
  • وجود منابع غنی آب‌های سطحی و زیرزمینی جهت استفاده صنایع
  • تنوع محصولات زراعی، باغی و دامی
  • بالا بودن سطح آموزش و سواد در منطقه جهت کمک به رشد صنعتی
  • برخورداری از زمین مناسب جهت استقرار صنایع
  • برخورداری از نیروی کار ارزان و موارد متعدد دیگر

در دو دهه اخیر مورد اقبال و توجه سیاست‌گذاران و برنامه ریزان توسعه صنعتی استان خراسان قرار گرفت و با احداث و توسعه شهرک صنعتی شهرستان نیشابور در این منطقه و تعداد زیادی از صنایع پراکنده، شهرستان زبرخان چهره صنعتی به خود گرفته‌است.[۴]

نگارخانه

منابع

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «تصویبنامه درخصوص ایجاد دهستان حشمتیه در بخش زبرخان شهرستان نیشابور استان خراسان رضوی». پایگاه اطلاع‌رسانی مقررات و قوانین کشور. دریافت‌شده در ۱۷ مه ۲۰۲۰.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵» (اکسل). درگاه ملی آمار.
  3. سالنامهٔ آماری استان خراسان رضوی – ۱۳۹۷، ص ۳۳
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ ۴٫۶ ۴٫۷ ۴٫۸ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام refC وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  5. «استاندار خراسان رضوی وارد شهرستان تازه تأسیس زبرخان شد». ایرنا. دریافت‌شده در ۷ اکتبر ۲۰۲۱.
  6. «بافت بزرگترین فرش‌های جهان در نیشابور». عصر ایران. دریافت‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۲۰.