حصیربافی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از حصیر)
پرش به: ناوبری، جستجو

حصیربافی به معنی بافت رشته‌های حاصل از الیاف گیاهی (سلولزی) به کمک دست و ابزار ساده دستی است که طی آن محصولات مختلفی مانند زیرانداز، سفرهٔ حصیری، انواع سبد، انواع ظرف و ... تولید می‌شود. حصیربافی خود بامبوبافی، مرواربافی، تِرکه بافی، چم بافی و سبد بافی را نیز شامل می‌شود. چیغ بافی نیز در زیرمجموعهٔ حصیربافی قرار می‌گیرد با این تفاوت که در روند بافت علاوه بر الیاف گیاهی از نخ پشمی رنگ شده نیز برای ایجاد نقش و طرح‌های سنتی استفاده می‌گردد.[۱]

شرح[ویرایش]

ابزار[ویرایش]

  1. لوتو یا نخ تاب
  2. پلار یا ورقه یا شانهٔ حصیربافی (حصیر شونه)
  3. دستگاه حصیربافی
  4. داس (داره) یا قیچی یا چاقو

مواد خام[ویرایش]

  1. گالی یا جگن یا لی
  2. کلوش (ساقهٔ برنج یا کولوش)
  3. سوف یا سیم یل سوم
  4. کلیر، کولر (که نوعی آلالهٔ بلند و صاف است.)
  5. خرماي اهلي ( نمادي از تقدس در ميان مردمان گرمسير جنوب )
  6. درخت داز (بلوچستان)
  7. گياه گز
  8. گياه لوئي
  9. گیاه نی

روش ساخت در شمال ایران[ویرایش]

روش کار به این صورت است که نخ‌های دو لای پنبه‌ای محکم به نام ریسمان بین دو نورد که یکی در بالا به نام سر کار و دیگری به نام پتبند قرار دارند بسته می‌شود و حصیر بافی از چوب پشت بند آغاز می‌گردد. حصیر بافان، نی‌ها را با دست یکی زیر و دیگری را روی نخ تار می‌بافند و به اصطلاح خنک می‌کنند پس از بافت هر ردیف حصیر آن را شانه می‌زنند. شانه، تخته‌ای چوبی با تعدادی سوراخ است که نخ‌های تار از میان سوراخ‌ها می‌گذرد.

حصیربافی در سیستان و بلوچستان[ویرایش]

يكي از هنرهاي اصيل و سنتي استان سيستان و بلوچستان، هنر حصيربافي است. حصيربافي در منطقه ي سيستان با گويش« اصيل بافي » و در منطقه ي بلوچستان « تگرد » تلفظ مي شود و در نقاط ديگر استان به «بوريا بافي » و « پرده بافي » نيز شهرت دارد. « اصيل » از ساقه هاي ني ساخته مي شود و « تگرد » از برگ درختان خرماي وحشي منحني دار. صنعت حصيربافي در ساخت وسايل كاربردي چون: سجاده،‌ پرده، سبد، زيرانداز، بادبزن، صندوقچه و... كاربرد دارد و براي تهيه ي آن از گياهان بومي متعددي استفاده مي شود. به دليل شرايط خاص اقليمي و آب و هوايي، مردم بومي استان سيستان و بلوچستان با هواي گرم و خشك، آفتاب سوزان و كويري، شب هاي سرد، آب كم و پوشش گياهي ناچيز مواجه هستند که صنعت حصيربافي را به يكي از صنايع دستي شاخص آن به بدل نموده است. اهميت اين صنعت از آن روست كه مواد اوليه ي آن ارزان بوده و در تمامي نقاط استان به راحتي يافت مي شود. [۲]


تفاوت‌ها[ویرایش]

ساخت حصیر با دست در مناطق مختلف ایران بسته به نوع مواد خام در دسترس با یکدیگر متفاوت است. برای نمونه در در نوار جنوبی ایران از الیاف نخل خرما و در نوار شمالی ایران از ساقه‌های برنج و گندم استفاده می‌شود. از سوی دیگر نوع کاربری لوازم تولیدی بسته به نیاز اهالی آن منطقه از نظر شکل و اندازه تفاوت دارند. در استان اصفهان، حصیربافی در مناطق بیابانی و خشک مانند خور و بیابانک و نایین انجام می‌شود و مواد خام مورد استفاده الیاف نخل خرما است ولی در شهرستان نجف‌آباد برای بافت سبدهای حصیری از ترکه‌های نرم درختان یک ساله یا دو ساله استفاده می‌شود، سبدهای ساخته شده در نجف آباد، لوده نام دارد و کاربرد آن‌ها در حمل محصولات باغی و میوه است.[۳] در قصرشیرین برای حصیربافی از شاخه های جوان پاجوش درخت خرما استفاده می شود که به آن «فَسیل» گفته می شود.[۴]

منابع[ویرایش]

  1. سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان
  2. پهلوان شریف، مریم- حصيربافي در سيستان و بلوچستان، با تأكيد بر گياهان بومي سواحل جنوبي ايران
  3. پایگاه اطلاع رسانی صنایع دستی
  4. پورشفیع، عبدالله ، بازسازی و جغرافیای شهری قصرشیرین ، تهران: آناهیتا، ۱۳۷۴، ص۸۸.

جستارهای وابسته[ویرایش]