آرامگاه شیخ احمد جامی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۵°۱۴′۵۰″شمالی ۶۰°۳۷′۴۶″شرقی / ۳۵٫۲۴۷۳۱۵°شمالی ۶۰٫۶۲۹۴۷۰°شرقی / 35.247315; 60.629470

آرامگاه شیخ‌احمد جامی
Sheikh Ahmad Jami Tomb and Mosque.jpg
ایوان مسجدی که قبر شیخ در صحنش است
نامآرامگاه شیخ‌احمد جامی
کشور ایران
استاناستان خراسان رضوی
شهرستانتربت جام
اطلاعات اثر
نام محلیمزار
نام‌های دیگرمزار شیخ جام
نوع بناآرامگاه، مسجد
کاربریآرامگاه
کاربری کنونیگردشگری
دورهٔ ساخت اثردوران سلجوقی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۱۷۴
تاریخ ثبت ملی۱۵ دی ۱۳۱۰

آرامگاه شیخ‌احمد جامی که با نام مزار شیخ احمد جام نیز شناخته می‌شود، مدفن و مقبره شیخ‌احمد جامی، با قدمتی نزدیک به ۸۰۰ سال در شهرستان تربت جام در استان خراسان رضوی است. این بنا مربوط به سدهٔ ۹ تا ۱۲ ه‍.ق است و داخل شهر تربت جام واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبت ۱۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۱] این مجموعه شامل حدود ده بناست که به تدریج و توسط مریدان شیخ جام که بعضی از آنها از حاکمان و زمامداران عصر نیز بوده‌اند و در طی قرون ۹ تا ۱۲ هجری ساخته شده‌است.[۲] در حالی که مرقد شیخ، به صورت روباز و خارج از این بناها، در مقابل ایوانی عظیم قرار دارد. گنبدخانه اصلی در مرکز مجموعه است و ایوانی در سوی شمالی آن قرار دارد که به صحن وسیع مقبره رو کرده‌است. دو گنبدخانه کوچکتر به نام «گنبد سفید» و «مسجد کرمانی»، به ترتیب در غرب و شرق ایوان واقع است. در شرق گنبدخانه، شبستانی به نام «مسجد عتیق» و در غرب آن، حیاط کوچکی به نام «سراچه» قرار دارد. در جنوب مجموعه نیز، مسجد نو جای گرفته‌است. در ضلع غربی حیاط مقبره، یک گنبدخانه و بقایایی از مدرسه فیروزشاهی باقی است.[۳]

پیشینه[ویرایش]

شیخ جام، عارف و صوفی قرن ششم (زاده ۴۴۰، نامق، کاشمر - درگذشته ۱۰ محرم ۵۳۶، تربت جام) در سن ۲۲ سالگی رو به توبه آورد و پس از مسافرت‌های طولانی در روستای معدآباد (هسته قدیمی تربت جام) ساکن شد. وی خانقاه و مسجدی در آنجا برپا نمود و در سن ۹۶ سالگی، دار فانی را وداع گفت و طبق وصیت خودش، پیکر وی را در کنار خانقاهش بر دروازه معدآباد به خاک سپردند.[۴] رابطه خویشاوندی و نفوذ مذهبی خاندان شیخ با پادشاهان و بزرگان ادوار بعدی، به‌ویژه حاکمان آل کرت در دورهٔ ایلخانی و پادشاهان تیموری سبب رونق و آبادی بیشتر تربت جام گردید و این عوامل به شکل‌گیری و توسعه مجموعه معماری آرامگاهی پیرامون مقبره شیخ جام کمک نمود.[۵]

قبر شیخ در هوای آزاد در جلوی ایوان مسجد قرار دارد. بر روی قبر نمادی سنگی به ارتفاع حدود دو متر با حکاکی‌های زیبا قرار داده شده‌است. روی قبر شیخ هیچ سنگی قرار داده نشده و تنها یک درخت پسته کاشته شده‌است

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «سازمان میراث فرهنگی و صنایع‌دستی و گردشگری». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. دریافت‌شده در ۲۰۱۱-۰۵-۱۹.
  2. شیوا صابر و الیاس شاهینی (۲۰۱۲-۰۲-۰۸). «شناخت مجموعهٔ شیخ احمد جام». معمارنت.
  3. فرزانه رئیسیان زاده. «آرامگاه شیخ احمد جامی». وبگاه کلبه هنر. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۳-۱۹.
  4. موسوی حاجی، سیدرسول؛ خدادوست، جواد؛ پورعلی‌یاری، شهین (زمستان ۱۳۹۱). «سبک مقبره سازی متصوفه در شرق خراسان: باخرز، تربت جام، تایباد و هرات». خراسان بزرگ: ۶۳–۷۰.
  5. زارعی، علی؛ لاله، هایده (بهار و تابستان ۱۳۹۵). «بررسی نقش و اهمیت مجموعه آرامگاهی شیخ احمد جامی در روند تحولات شهرسازی شهر تاریخی تربت جام». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران. ۶: ۱۷۳–۱۹۲.

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]