سیاه‌دانه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
سیاه‌دانه
Nigella sativa - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-227.jpg
سیاه‌دانه دمشقی (راست) و سیاه‌دانه (چپ)
آرایه‌شناسی
فرمانرو: گیاهان
رده: دولپه‌ای‌ها
راسته: آلاله‌سانان
تیره: آلالگان
سرده: سیاه‌دانه
گونه: N. sativa
نام علمی
Nigella sativa
دانه‌های گیاه سیاه‌دانه

سیاه‌دانه، یا «سُنیز» (انگلیسی: Nigella Sativa‎) گیاهی یک‌ساله و گلدار و بومی اروپای شرقی و کشورهای بلغارستان، قبرس، رومانی و غرب آسیا و کشورهای ایران، ترکیه و عراق است اما امروزه در مناطق دیگری از اروپا و آسیا نیز می‌روید.[۱][۲][۳] این گیاه از خانواده آلاله‌ها و شمارهٔ گلبرگ‌های آن از پنج تا هشت است و دانه‌های سیاه‌رنگ آن در برگه‌های وسط گل قرار گرفته و بوی مخصوصی دارد.[۴] این گیاه حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر رشد می‌کند و دارای میوه‌ای سه‌قسمتی و بزرگ و کپسول‌مانند است که حاوی تعداد زیادی بذر است. این بذرهای سیاه، به‌عنوان ادویه یا یک افزودنی در صنایع غذایی از جمله در آشپزی و قنادی، مورد استفاده هستند.[۲]

در ایران این گیاه به‌ویژه در اراک و اصفهان به فراوانی می‌روید.[۵]

موارد استفاده[ویرایش]

سیاه‌دانه از دیرباز تا امروزه به شکل‌های گوناگون از جمله «عصاره، روغن، دانه و…» به عنوان نوعی داروی گیاهی برای کمک به درمان برخی بیماری‌ها در طب سنتی کاربرد دارد.[۶] ۰

سیاه‌دانه در آشپزی فلسطینی، بنگلادشی و گاهی در تولید نان‌های ایرانی و انواع خاصی از پنیر مورد استفاده است.[۷]

سیاه‌دانه مزه‌ای تلخ دارد. از سیاه‌دانه در شیرینی‌جات و شربت‌ها و لیکورها استفاده می‌شود. بر گونه‌ای از نان پاکستانی معروف به نان پیشاوری همیشه سیاه‌دانه می‌پاشند.

دانه‌های گیاه سیاه‌دانه.

ترکیبات شیمیایی[ویرایش]

۳۲ تا ۴۰ درصد از وزن سیاه‌دانه از روغن تشکیل شده.[۸][۹] این روغن حاوی اسید لینولئیک مزدوج، اسید اولئیک و پالمیتیک اسید است. از دیگر ترکیبات موجود در سیاه‌دانه می‌توان نیگلیدین، نیگلسین، نیگلیمین، تیموکینون، سیمن، کارواکرول، تیمول، آلفا-پینن، بتا-پینن، و چند نوع پروتئین و آلکالوئید دیگر را نام برد.[۳]

مصرف دارویی[ویرایش]

در طب سنتی در آسیا و آفریقا، خواص درمانی زیادی در مورد سیاه‌دانه ذکر می‌شود اما در حال حاضر، شواهد علمی دقیق و قابل توجهی در مورد خواص این دانه یا روغن آن در درمان بیماری‌ها وجود ندارد.[۳] طی یک کارآزمایی بالینی در سال ۲۰۱۶ در ایران، شواهد ضعیفی در رابطه با تأثیر سیاه‌دانه بر کاهش فشار خون و کاهش تری‌گلیسرید و کلسترول بد و افزایش کلسترول خوب، در کوتاه‌مت به‌دست آمد.[۱۰]

نام‌های دیگر[ویرایش]

سیاه‌دانه، سیه‌دانه، سیاه‌تخمه، سونیچ سیاه، سنوخ سیاه، کمون اسود، شهنیز، شنیز، شونوز، شنز، شینیز، سنیز، شویز، کمون هندی،[۱۱] نان‌خواه، نانخه، نانخاة، نانوخیه،[۱۲] بوغنج، بزغنج، سیاه‌بیرغ، شنبیذ، شونانا، کالنجی و قالیز.[۱۳]

در هندی به آن کلونجی می‌گویند و در عربی حبةالمبارکة، حبةالسودا و حبةالخضراء.[۱۴]

منابع[ویرایش]

  1. "{{{name}}}". Germplasm Resources Information Network (GRIN) online database.Error in the {{GRIN}}: The ID param is requred!
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Heiss, Andreas (December 2005). "The oldest evidence of Nigella damascena L. (Ranunculaceae) and its possible introduction to central Europe". Vegetation History and Archaeobotany. 14 (4): 562–570. CiteSeerX 10.1.1.156.85. doi:10.1007/s00334-005-0060-4. JSTOR 23419312. S2CID 18895456.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ "Kalonji". Drugs.com. Retrieved 2021-07-16.
  4. لغتنامه دهخدا. مدخل شونیز. منبع آن: حاشیهٔ برهان چ معین از گل گلاب ص ۲۰۰
  5. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۱۱ آوریل ۲۰۰۷.
  6. «خواص سیاه‌دانه».
  7. Bramen L (16 February 2011). "Nigella Seeds: What the Heck Do I Do with Those?". smithsonian.com. The Smithsonian Online. Retrieved 4 January 2015.
  8. "Kalonji". Drugs.com. Retrieved 2021-07-16.
  9. Gharby S, Harhar H, Guillaume D, Roudani A, Boulbaroud S, Ibrahimi M, Ahmad M, Sultana S, BenHaddah T, Chafchaouni-Moussaouii I, Charroufa Z (2015). "Chemical investigation of Nigella sativa L. seed oil". Journal of the Saudi Society of Agricultural Sciences. 14 (2): 172–177. doi:10.1016/j.jssas.2013.12.001.
  10. Sahebkar, Amirhossein; Soranna, Davide; Liu, Xiaoqiu; Thomopoulos, Costas; Simental-Mendia, Luis E.; Derosa, Giuseppe; Maffioli, Pamela; Parati, Gianfranco (2016-11). "A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials investigating the effects of supplementation with Nigella sativa (black seed) on blood pressure". Journal of Hypertension. 34 (11): 2127–2135. doi:10.1097/HJH.0000000000001049. ISSN 1473-5598. PMID 27512971. Check date values in: |date= (help)
  11. عصر ایران، جینسنگ ایرانی را بشناسید
  12. لغتنامه دهخدا. مدخل سیاه‌دانه.
  13. لغتنامه دهخدا. مدخل شونیز. منبع آن: حاشیهٔ برهان چ معین از گل گلاب ص ۲۰۰
  14. لغتنامه دهخدا. مدخل شونیز.

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Nigella sativa». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۱ آوریل ۲۰۰۷.