بادرنجبویه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
بادرنجبویه
Dracocephalum moldavica Sturm - detail.jpg
آرایه‌شناسی
فرمانرو: گیاهان
راسته: نعناسانان
تیره: نعناعیان
سرده: Dracocephalum

بادْرَنجبویه یا بادَرشبی[۱] (نام علمی: Dracocephalum) نام یک سرده از تیره نعناعیان است.

این گیاه از راسته نعناسانان (Lamiales) و تیره نعناعیان (Lamiaceaes) است که بین ماه‌های تیر و مرداد گل می‌دهد. رویشگاه اصلی این گیاه قسمت وسیعی از شرق مدیترانه است. امروزه به منظور بهره‌برداری‌های تزیینی و طبی و تولید عسل، این گیاه را در باغ‌ها و مزارع کشت می‌کنند.

ویژگی‌ها

ساقه‌های گیاهان این سرده راست و چهار گوش بوده و پوشیده از کرک است. از کنار برگ‌هایش، گل‌هایی با کاسبرگ‌های رنگی می‌روید که در وهله اول زرد کم رنگ است، سپس به سفید و در نهایت به بنفش تبدیل می‌شود. می‌توان گفت تمام گیاه، عطر لیموی تندی از خود ساطع می‌کند.

بادرنجبویه یا بادرشبی سرده‌ای است شامل گیاهان علفی یا بوته‌ای چندساله و به‌ندرت یک‌ساله با ساقه‌های پرشمار و برگ‌های تخم‌مرغی یا تخم‌مرغی ـ مثلثی یا تخم‌مرغی ـ مستطیلی و با برگ‌هایی با دندانه‌های منتهی به نوک بلند و خارمانند اغلب در انتها و در حاشیه و کاسهٔ گل لوله‌ای ـ استکانی و دارای ۱۰ تا ۱۵ رگه و لبهٔ زبرین سه‌دندانه‌ای و دندانهٔ میانی پهن‌تر و لبهٔ زیرین دودندانه‌ای، رگه‌های منشعب‌منشعب و شبکه‌مانند، در قاعده در محل زاویهٔ بین دو دندانه ضخیم و دارای تاخوردگی، جام گل آن در محل لبه‌ها پهن و بادکرده و دارای چهار پرچم و فندقچهٔ آن مستطیلی و دارای زائدهٔ غشایی در انتها.[۲]

این گیاه بومی مناطق مدیترانه ای است و در اروپا و آسیا نیز می روید و در ایران در کنار مجاری آب ها و مناطق اطراف تهران، در شمال ایران در رشت و اطراف آن ، رودبار و در آذربایجان و مناطق شرقی ایران و استان های غربی می روید.

همه این گونه‌های گیاهی در طب سنتی به عنوان ضد نفخ و مقوی و همچنین برای درمان احتقان، سردرد، درد معده و کبد استفاده می‌شود.

ترکیبات و اثر کاربرد

گل حنا یا بادرنجبویه حاوی اسانس فرار است. با مقادیر کم به عنوان داروی باد شکن است ولی مقادیر زیاد آن خاصیت خواب آور ملایم دارد. فشار خون را کمی پایین می آورد و تعداد نبض را کاهش میدهد. برای اختلالات معده، تهوع، درد شکم و تسکین حالات عصبی و در برونشیست به عنوان خلط آور مصرف میشود.

از نظر ترکیبات شیمیایی در اندام سبز این گیاه موادی مانند اسید اولئیک، سیترال، ژرانیول و رزماری اسید وجود دارد. این گیاه دارای اسانس روغنی فرار است که به عنوان منبع غنی از سیترال است. سیترال بوی تند لیمویی دارد و معمولا از مرکبات و از این گیاه گرفته می شود و در صنعت عطرسازی مصرف دارد. همچنین در برگ های بادرنجبویه تانن ها وجود دارند. از دیگر ترکیبات آن می توان لیمونن و فلاونوئیدها را نام برد.

خواص درمانی: آرام بخش اعصاب. ضد بیماریهای قلب. معده و روده و مفرح و نشاط آور می باشد. این گیاه به اشکال مختلفی از قبیل اسانس، عصاره روغنی، روغن، پماد، کمپرس و دم کرده استفاده میشود. اسانس این گیاه در آرام کردن درد معده با منشاء عصبی، احساس چنگ زدگی در معده، تپش قلب، سردردهای یک طرفه، سرگیجه، عصبانیت، بی خوابی، استفراغهای دوران بارداری، کم خونی دختران جوان، درد عصبی دندان و رفع تندخویی در دختران جوان و زنان مؤثرست.[۳]

خواص بادرنجبویه

بادرنجبویه آرامش بخش اعصاب

یکی از دلایل اصلی در اختلالات عصبی استرس است که در بعضی از موارد موجب سکته های مغزی در مرور زمان میشود. دمنوش گیاه بادرنجبویه با تاثیر مثبت خود بر روی مغز سبب آرامش اعصاب و کاهش استرس میشود. دمنوش بادرنجبویه یک خواب آور ملایم است و ضد اسپاسم و تشنج میشود . این گیاه قبل از اینکه رادیکال های آزاد به مغز آسیب بزنند، آن را خنثی می کنند و مانع وقوع سکته مغزی میشود. طبق آزمایش های صورت گرفته شده روغن گیاه بادرنجبویه ، تاثیر خود را در کاهش تحریک در بیماران دچار زوال عقل را نشان داده است.[۳]

منابع

  1. «بادَرشبی 1» [گیاهان دارویی] هم‌ارزِ «Dracocephalum, dragonhead»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. جواد میرشکاری، ویراستار. دفتر سیزدهم. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی (ذیل سرواژهٔ بادَرشبی 1)
  2. "فرهنگستان زبان و ادب فارسی". 1396. Persianacademy.Ir. Accessed December 4 2017. [۱] بایگانی‌شده در ۴ دسامبر ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «خواص بادرنجبويه برای معده + دمنوش». کافه سلامتی. ۲۰۲۱-۰۵-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۳۱.

پیوند به بیرون