سکه

سکه جسمی کوچک، معمولاً گرد و تخت است که عمدتاً به‌عنوان وسیله‌ای برای مبادله یا پول قانونی استفاده می‌شود. سکه‌ها از نظر وزن استاندارد هستند و به‌صورت انبوه در ضرابخانه تولید می‌شوند تا تجارت را تسهیل کنند. اغلب توسط دولت‌ها صادر می‌شوند و معمولاً دارای تصویر، عدد یا نوشته هستند. دو طرف سکه یا مدال‌ها گاهی با نام‌های «روی» و «پشت» شناخته می‌شوند که به ترتیب به طرف جلو و عقب اشاره دارند. طرف روی سکه معمولاً «شیر» نامیده می‌شود، زیرا اغلب تصویر سر یک فرد برجسته را نشان می‌دهد، و طرف پشت «خط» نام دارد.

نخستین سکه‌های فلزی – که در جهان یونان باستان اختراع شدند و در دوره هلنیستی گسترش یافتند – از فلزات گران‌بها ساخته می‌شدند و با هدف ساده‌سازی و استانداردسازی فرآیند اندازه‌گیری و وزن‌کردن شمش‌های فلزی (فلزات حجیم) برای معاملات طراحی شدند. این سکه‌ها ارزش خود را درون خود داشتند، اما مهرهای روی آن‌ها باعث بروز دستکاری‌هایی مانند بریدن لبه‌های سکه برای جدا کردن بخشی از فلز گران‌بها می‌شد.

امروزه بیشتر فلزات مورد استفاده در ضرب سکه‌ها از نوع فلزات پایه هستند و ارزش آن‌ها از جایگاهشان به‌عنوان پول اعتباری (فیات) ناشی می‌شود — یعنی ارزش سکه توسط قانون تعیین می‌شود. در صد سال گذشته، گاهی ارزش اسمی سکه‌های در گردش کمتر از ارزش فلز تشکیل‌دهنده آن‌ها بوده است، که عمدتاً به دلیل تورم رخ داده است. اگر این تفاوت چشمگیر شود، ممکن است مقام صادرکننده تصمیم بگیرد این سکه‌ها را از گردش خارج کند و معادل‌های جدیدی با ترکیب متفاوت صادر کند، یا مردم تصمیم بگیرند سکه‌ها را ذوب کرده یا احتکار کنند (رجوع شود به قانون گرشام). امروزه سکه‌ها در معاملات روزمره همراه با اسکناس‌ها استفاده می‌شوند. معمولاً بالاترین ارزش سکه در گردش (به‌جز سکه‌های شمش) کمتر از کم‌ارزش‌ترین اسکناس است. سکه‌ها معمولاً از اسکناس‌ها کارآمدتر هستند، زیرا دوام بیشتری دارند: عمر متوسط اسکناس حدود چهار سال است، در حالی که عمر سکه حدود ۳۰ سال است.

استثناهایی بر قاعده ارزش اسمی بالاتر از ارزش محتوا وجود دارد، که شامل سکه‌های شمش ساخته‌شده از مس، نقره یا طلا (و به‌ندرت فلزات دیگر مانند پلاتین یا پالادیوم) می‌شود که برای مجموعه‌داران یا سرمایه‌گذاران در فلزات گران‌بها ضرب می‌شوند. نمونه‌هایی از سکه‌های طلای مدرن برای مجموعه‌داران/سرمایه‌گذاران شامل «سکه sovereign بریتانیا»، «سکه American Gold Eagle ایالات متحده»، «سکه Canadian Gold Maple Leaf کانادا» و «سکه Krugerrand آفریقای جنوبی» هستند. در حالی که سکه‌های Eagle و Sovereign دارای ارزش اسمی نمادین هستند، Krugerrand فاقد ارزش اسمی است. سکه‌های یادبود معمولاً فقط به‌عنوان اقلام مجموعه‌ای استفاده می‌شوند، اگرچه برخی کشورها سکه‌های یادبود را برای گردش عادی نیز صادر می‌کنند، مانند سکه‌های یادبود ۲ یورویی و سکه‌های «America the Beautiful» ایالات متحده.

تاریخچه پول فلزی و سکه

نگاره‌ای از پشت و روی یک سکهٔ طلای ۲۲ عیاری دوبلون ضرب‌شده در ایتالیا.

اولین پول فلزی کشف شده در جهان در موهنجودارو (در پاکستان فعلی) مربوط به تمدن دره سند به دست آمده‌است که حدود ۵۰۰۰ سال پیش تهیه شده‌است. همچنین در جنوب بین‌النهرین حلقه‌های متعلق به ۴۰۰۰ سال پیش در کشفیات باستان‌شناسی فرانسویان به‌دست آمده‌است؛ کهن‌ترین سکه به شکل امروزی یافت شده در جهان متعلق به سناخریب پادشاه آشور است که حدود ۲۷۰۰ سال پیش تهیه شده‌است. در همین حدود (۲۷۰۰–۲۶۰۰ سال پیش) در لیدیه (واقع در ترکیه کنونی) سکه‌های از جنس الکتروم ضرب شد. سکه‌های که شاهنشاه لیدیه رواج داد بنابر نام شاهنشاه یعنی کرزوس به کرزویید (کرزوسی) معروف گشت. بعد از فتح لیدیه توسط کورش بزرگ شاه پارس این سکه‌ها در ایران آن زمان (۲۵۵۰ سال پیش) رواج یافت. در زمان داریوش بزرگ وی سکه‌های دریک طلا و سیگل یا شِکِل نقره ضرب کرد.

سکه‌های یادبود

سکه 10 ریال محمد رضا شاه پهلوی یادبود فائو ضرب سال 1347

سکه 5 ریال محمدرضاشاه پهلوی ضرب سال 1355 (یادبود پنجاهمین سال سلطنت پهلوی )منبع تصویر

سکهٔ هخامنشی، ۴۲۰ پیش از میلاد

سکه‌های یادبود سکه‌هایی هستند که در مناسبت‌های مذهبی و سیاسی خاص یا در گرامی‌داشت چهره‌های علمی و فرهنگی هر کشور ضرب می‌شوند. سکه‌های یادبود می‌توانند در قالب سکه‌های رایج کشور یا به صورت سکه‌های نقره و طلای یادبود که در گردش نیستند باشد. سکه یک ریالی (FAO) در سال‌های ۱۳۵۰ و ۱۳۵۱ و ۱۳۵۲ و ۱۳۵۳.
سکه ده ریالی (FAO) سال ۱۳۴۸.
سکه‌های ۱ و۲ و۵ و ۱۰ و ۲۰ ریالی پنجاهمین سال سلطنت پهلوی ۱۳۵۵. (روی سکه‌ها تاریخ ۲۵۳۵ شاهنشاهی ضرب شده‌است).
سکه ۲۰ ریالی بازی‌های آسیایی تهران ۱۳۵۳.
سکه ۲۰ ریالی (FAO) سال ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷.
سکه ۲۰ ریالی یادبود پنجاهمین سالگرد تأسیس بانک ملی ایران (شهریور ۱۳۵۷).

سکه های یادبود بسیار مورد توجه مجموعه داران سکه قرار می گیرند ، که امروزه در وبسایت های فروش سکه های کلکسیونی آنها را با قیمت های مختلف تهیه می کنند

سکه 20 ریال جمهوری اسلامی ایران 1367 یادبود هفته بانکداری اسلامی منبع تصویر

سکه 1 روبل روسیه (اتحاد جماهیر شوروی) یادبود صد و شصتمین سالگرد  تولد لئو تولستوی 1988منبع تصویر

مثلا می توان به وبسایت هایی همانند سکه کالا که در زمینه فروش اقلام کلکسیونی فعالیت دارد اشاره کرد

نگارخانه

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

جستارهای وابسته

• سکه بهار آزادی
• اسکناس‌های ریالی ایران
• سکه‌شناسی ایرانی
• سکه‌های ایران

منابع

• سکه‌های شاهان ایران، جمال ترابی طباطبایی، تبریز
• سکه‌ها:آیینه گذشته‌ها، محسن جعفری مذهب، تاریخ‌شناسی (کتاب درسی دوره پیش دانشگاهی) ۱۳۷۴
• مشکل رو و پشت سکه‌های اسلامی، محسن جعفری مذهب، باستانشناسی و تاریخ، شمارة ۲۱–۲۲ ۱۳۷۶
• "The Hidden Meaning of Britannia on Gold Coins ★ CoinInvest". ★ CoinInvest (به انگلیسی). 2013-10-25. Retrieved 2019-12-03.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (link)