سوسن (سرده)

سوسن
رده‌بندی علمی
فرمانرو:	گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده):	آوندداران
(طبقه‌بندی‌نشده):	گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده):	تک‌لپه‌ای‌ها
راسته:	سوسن‌سانان
تیره:	سوسنیان
زیرخانواده:	سوسن‌واران
تبار:	سوسن‌تبارها
سرده:	سوسن; کارل لینه
گونه نماد
	سوسن سفید;
مترادف
	Lirium Scop. , nom. illeg.; Martagon Wolf; Martagon (Rchb.) Opiz, nom. illeg.; Nomocharis Franch.;

سوسن (نام علمی: Lilium) نام سرده‌ای از گیاهان زینتی، پایا (چندساله)، پیازدار و بومی نیم‌کره شمالی است. تاکنون در حدود ۱۰۰ گونه از این گیاه در جهان شناسایی و شمار زیادی گونه جدید تولید و پرورش داده شده است که به ۶۰ دسته تقسیم می‌شوند. سوسن از مشهورترین و رایج‌ترین گیاهان زینتی است که به‌سبب گل‌های زیبایش پرورش داده می‌شود. سوسن آزاد یا سوسن سفید از معروف‌ترین گونه‌های این گیاه است. نوعی از این گل به نام سوسن چلچراغ (نام علمی: Lilium ledebourii) تنها در استان‌های اردبیل و (روستای داماش بخش عمارلو) گیلان در ایران و منطقه لنکران جمهوری آذربایجان می‌روید.

___________________________________

سوسن چلچراغ: همانگونه که گفته شد سوسن چلچراغ یکی از گونه‌های سوسن‌ها است. این گونه سوسن دارای ۴ تا ۱۰ گل است ولی گاهی تا ۱۵ گل هم آورده است. این گونه بیشتر در ماه خرداد گل می‌دهد و گل‌ها تا تیر ماه سالم می‌مانند. در پیش تر سوسن چلچراغ در روستای داماش و رستم‌آباد گیلان، نور مازندران و یک مکان کوچک در اردبیل وجود داشت ولی اکنون تنها در روستای داماش گیلان و روستایی در کشور آذربایجان دیده می‌شود. نگرش محلی‌ها این است که سوسن‌های چلچراغ در شب از خودشان نور می‌دهند ولی این نور به خاطر مواد فلورسانس که روی پرچم آنها است.

سوسن عنکبوتی یکی از انواع گل سوسن^[۱] است که گلبرگ‌هایی به‌طور بیش از متر و ساقه‌هایی به‌طور ۵۰ تا ۹۰ سانتی‌متر دارد. عرض گلبرگ‌ها متفاوت است و در برخی از مواقع گلبرگ‌ها پهن و برخی مواقع باریک هستند، ولی نوع عنکبوتی آن برگ‌های باریکی دارند که به همین دلیل به آن گل عنکبوتی گفته می‌شود.

ویژگی‌ها

مشخصات ظاهری

بلندی ساقه سوسن بسته به گونه، از ۳۰ سانتی‌متر تا ۳ متر است. پیاز این گیاه از برگ‌های فَلسی شکلِ نزدیک به رنگ زرد پوشیده شده است که اندوختهٔ غذایی دارند. شکل برگ‌ها در گونه‌های متفاوت بیضی و نیزه‌ای و رنگشان سبز است. در بعضی از گونه‌ها، گل‌ها شیپوری، زنگوله‌ای، فنجانی یا قیف‌مانند هستند و پهنای آن‌ها از ۲٫۵ تا ۲۵ سانتی‌متر است. رنگ گل‌ها نیز بسته به گونه گیاه متفاوت است. گل‌ها در تابستان شکوفا می‌شوند و بیشتر آن‌ها معطر هستند.

زیستگاه

بیشتر گونه‌های سوسن بومی اقلیم معتدل نیم‌کرهٔ شمالی هستند؛ با این وجود برخی گونه‌ها در مناطق نیمه‌گرمسیری هم دیده می‌شوند.^[۲]

شرایط رشد

گیاه سوسن را با کاشت پیازهای کوچکی که از پیاز اصلی جوانه می‌زنند یا با کاشت بذر تکثیر می‌کنند. این گیاه در خاک‌های عمیق و شنی با زهکش مناسب و دور از باد و آفتاب شدید به خوبی رشد می‌کند. گرده‌های گل سوسن در بعضی افراد حساسیت شدید ایجاد می‌کنند، به‌همین سبب برخی باغبان‌ها پس از باز شدن گل‌ها، پرچم‌های آن‌ها را می‌چینند.

کاربردها

از روغن معطر برخی گونه‌های سوسن، مانند سوسن سفید در صنعت عطرسازی استفاده می‌شود. پرورش این‌گونه در جنوب فرانسه رایج است.

در برخی کشورهای شرق آسیا مانند ژاپن، تایوان و چین پیاز برخی گونه‌های سوسن مصرف خوراکی دارد.

گل سوسن، نمادی در مسیحیت

گل سوسن، نمادی در کلیساهای کاتولیک است. در یک تعبیر این گل، سمبلی از باکرگی بودن مریم مقدس، مادر عیسی، دارد. سفیدی و زیبایی این گل نشان از طهارت و پاکی مریم مقدس است.^[۳] گل سوسن همچنان نمادی از تثلیث است. تثلیث شامل سه وجود یعنی پدر، پسر و روح‌القدس است. گره‌ای که به دور گل سوسن است هم نمادی از مریم تعبیر می‌شود که این سه را به هم متصل کرده است و نشانه‌ای است که به دنیا آورنده پسر خدا (عیسی مسیح) است.^[۳]

گونه‌ها

نام فارسی	نام علمی	توضیحات
	Lilium akkusianum
	Lilium albanicum
	Lilium amabile
	Lilium amoenum
	Lilium anhuiense
	Lilium arboricola
	Lilium armenum
	Lilium auratum
	Lilium bakerianum
	Lilium bolanderi
	Lilium bosniacum
	Lilium brevistylum
	Lilium brownii
	Lilium bulbiferum
	Lilium callosum
	Lilium canadense	Canada Lily or Meadow Lily
سوسن سفید	Lilium candidum	Madonna lily
	Lilium carniolicum
	Lilium catesbaei
	Lilium cernuum
	Lilium chalcedonicum
	Lilium ciliatum
	Lilium columbianum	Columbia Lily or Tiger Lily
	Lilium concolor	Morning Star Lily
	Lilium davidii
	Lilium debile
	Lilium distichum
	Lilium duchartrei

	Lilium hansonii
	سوسن سرخ	Martagon or Turk's cap lily
	Lilium medeoloides
	Lilium tsingtauense
	Lilium debile	var. of L. medeoloides

	سوسن بولاندر	Bolander's Lily
	Lilium humboldtii	Humboldt's lily
	Lilium kelloggii
	Lilium rubescens
	Lilium washingtonianum	Washington Lily, Shasta Lily, or Mt. Hood Lily
	Lilium kelleyanum
	Lilium maritimum
	Lilium occidentale
	Lilium pardalinum	Panther or Leopard lily
	Lilium parryi
	Lilium parvum	Sierra tiger lily or Alpine lily
	Lilium puberulum
	Lilium grayi
	Lilium iridollae
	Lilium michiganense	Michigan Lily
	Lilium michauxii	Carolina Lily
	Lilium pyrophilum	Sandhills Lily^[۴]
	Lilium superbum	Swamp lily or American tiger lily
	Lilium catesbaei
	Lilium philadelphicum	Wood lily, Philadelphia lily or prairie lily

	سوسن نارنجی	Orange Lily or Fire Lily
	Lilium kesselringianum
	سوسن چلچراغ سوسن چلچراغ
	Lilium szovitsianum
	Lilium monadelphum
	Lilium pyrenaicum
	Lilium rhodopeum
	سوسن بوسنیایی
	Lilium pomponium	Turban lily
	Lilium ponticum
	Lilium jankae
	Lilium polyphyllum

	سوسن کوهی	Golden rayed lily of Japan, or Goldband lily
	Lilium platyphyllum
	Lilium japonicum
	Lilium nobilissimum
	Lilium rubellum
	Lilium speciosum	Japanese lily

	Lilium henryi	Tiger Lily or Henry's lily
	لیلیوم لانکیفلیوم	Tiger Lily
	Lilium lankongense
	Lilium leichtlinii
	Lilium papilliferum
	Lilium rosthornii
	Lilium fargesii
	Lilium pumilum	Coral Lily, Low Lily, or Siberian Lily
	Lilium xanthellum
	Lilium henrici
	Lilium lijiangense
	Lilium lophophorum
	Lilium mackliniae	Siroi Lily
	Lilium nanum Photo by Karl Kristensen^[۵]
	Lilium nepalense
	Lilium oxypetalum
	Lilium paradoxum
	Lilium primulinum
	Lilium sempervivoideum
	Lilium sherriffiae
	Lilium souliei
	Lilium stewartianum
	Lilium taliense
	Lilium wardii
	سوسن آربوریکولا
	Lilium habaense
	Lilium huidongense
	Lilium jinfushanense
	Lilium matangense
	Lilium pinifolium
	Lilium saccatum
	Lilium tianschanicum
	Lilium poilanei
	Lilium floridum
	Lilium medogense

	Lilium leucanthum
	Lilium puerense
	Lilium regale
	Lilium sargentiae
	Lilium sulphureum
	Lilium formosanum
	لیلیوم لانگیفلوروم	Easter Lily
	Lilium philippinense
	Lilium wallichianum
	Lilium wenshanense