آنقوزه (گیاه)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از آنغوزه)
پرش به: ناوبری، جستجو
آنقوزه
Ferula assa-foetida - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-061.jpg
آنغوزه، Ferula assa-foetida
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاه
راسته: کرفس‌سانان
تیره: چتریان
سرده: آنقوزه
گونه: F. assa-foetida
نام علمی
Ferula assa-foetida

آنقوزه یا آنغوزه گیاهی است علفی چند ساله، ریشه ی آن کمی ضخیم و گوشتی، برگهای آن بسیار بریده و غباری ، ساقه آن مجوف و گوشتی و بلندی آن تا ۲ متر می باشد. گلهای آن به رنگ زرد و به گروه چتر مانند در انتهای ساقه ظاهر می شود.آنفوزه در چند سال اولیه سن خود ساقه ی قابل رویتی ندارد و برگهای آن گسترده روی زمین است که در مراتع به نام « کماه » و « انگزاکماه» چوپانان می شناسند و مورد توجه و علاقه ی گوسفندان است. دام را چاق می کند ولی گوشت گوسفند کمی بدبو می شود . میوۀ آنفوزه دارای دو تخم به رنگ قهوه ایی تیره و سیاه ، بیضی کمی پهن و بسیار بدبو می باشد. با تیغ زدن یا قطع ریشه یا قسمت پایین ساقه و یقه ی گیاه در اواخر بهار، شیرۀ بسیار متعفنی در طول تابستان خارج می شود که درمجاورت هوا به تدریج سفت می شود که همان آنغوزه است. آنفوزه در اراضی بائر و خشک و آهکی مناطق گرم آسیا می روید. بومی استپهای ایران و افغانستان است . در ایران در مناطق مختلف خراسان، کوهسرخ خراسان رضوی ، بلوچستان و نواحی مختلف جنوب ایران ، مانند کرمان ، دشت مرغاب ، آباده ، نائین و آن نواحی می روید. گونه های دیگری از گیاه Ferula نیز در ایران می رویند که از آنها نیز آنغوزه گرفته می شود و به صورت گونه های مستقل یا واریته هایی از یک گونه شناخته شده اند از جمله F.foetida Regel. ، F.alliacea Boiss. ، F.Kuma و F.Kurdica Pol.

گونۀ F.foetida در دامغان، بلوچستان، خراسان، شاهرود، میامی و سبزوار شناسایی شده و جزء دسته ای است که آنغوزۀ منتن معروف خراسان را می دهد.

اين گونه را در شهر دیباج و اطراف آن (چهارده کلاته و دهستان رودبار) به نام محلی «اشتلغاز» یا «اشترغاز» می شناسند و طرفداران زیادی در تهیه غذاهای سنتی دارد.[۱] بوته این گونه در مقایسه با سایر گونه ها، ارتفاع کمتری داشته و از بو و اسانس بیشتری برخوردار است.

گونۀ F.alliacea در خراسان و کرمان شناسایی شده است.

گونۀ F.Kurdica در کوههای ساوجبلاغ و همدان و در آذربایجان غربی زیاد است صمغ آن به اندازۀ یک باقلاست و بوی Baume de peru می دهد یعنی بوی تند لیمو دارد این گیاه با نام محلی « بی وزا» نامیده می شود.

گونۀ F.Kuma که در مراتع سرشیو ،سقز کردستان ، ارتفاعات اورامانات ، کوههای بی بَرسَن و پوکیده ، کردستان و همچنین در کهکیلویه و لرستان فراوان است و علوفه پربهایی است و برای چاق کردن اسب و گاو علوفۀ خوبی است . نام محلی آن « کَما» و « ویه» می باشد.

از نظر شکل گیاه گونه های بالا خیلی شبیه می باشند ولی بلندی های آنها مختلف است و بعلاوه در بعضی گونه ها رنگ گل سفید و رنگ میوۀ آن وقتی که برسد مایل به سفید ، گرد و پهن شبیه سکّه است و خوشبو می باشد. این نوع اخیر که بی وزا گفته می شود در کتب طب سنتی انجدان طیب یا انجدان سفید نامبرده می شود.[۲][۳][۱]

مشخصات آنغوزه[ویرایش]

آنغوزه شیره گیاهی است که از تیغ زدن ریشه یا پایین ساقه و یا قطع ساقۀ گیاهان مولد آنغوزه از ناحیۀ یقه گیاه خارج می‌شود و در طول تابستان به دست می‌آید و به دو صورت در بازار عرضه می‌شود. یک نوع را که آنغوزه اشکی گویند بسیار تمیز؛ بدون خاک و خاشاک و مرغوب است رنگ خارجی آن زرد مایل به قرمز یا قهوه‌ای و صاف و شفاف است. از نظر ابعاد در حد فندق یا کمی بزرگتر یا کوچکتر یا در ابعاد نخود است رنگ مقطع آن سفید است که در مجاورت هوا به سرعت اکسیده شده و تیره می‌شود؛ و نوع دیگر که در بازار عرضه می‌شود توده‌ای گفته می‌شود که با بی دقتی جمع‌آوری شده و مخلوط با خاک و خاشاک و برگ است و نامرغوب می‌باشد طعم آنغوزه گس در بعضی گونه‌ها تلخ و بویی شبیه بوی سیر، متعفن و خیلی تند دارد.

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «ديباج دشت گل هاي سريشو و گياهان دارويي». خبرگزاري ايسنا. 
  2. «آنغوزه…..مشخصات . ….. خواص و فوائد | طب نبوي». tebenabavi.ir. بازبینی‌شده در 2016-11-13. 
  3. «فواید گیاه دارویی آنغوزه». www.beytoote.com. بازبینی‌شده در 2016-11-13.