نام‌های خدا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

در طول تاریخ نام‌های متعددی به خدا نسبت داده شده است. این نام‌ها برای وصف خدا در نزد مردم، یا برای خواندن خدا هنگام مناجات با او، به کار رفته اند.

این مقاله به نام‌های منسوب به خدا در تاریخ ایران، و نام‌های منسوب به خدا در منابع اسلامی می پردازد. برای کاربردهای دیگر، فهرست خدایان باستان، ایزدان و دیوها را ببینید.

در تاریخ ایران[ویرایش]

نام معنا
دیو در ابتدا هر خدا، سپس خدای اهریمنی
بغ (ایزد) درخور ستایش
اهورامزدا (اورمزد) دانای بزرگ
خُدا -
الله (ال + اله) به معنی الهه‌ی معرفه

در منابع اسلامی[ویرایش]

نام‌های خدا در اسلام و نام‌های خدا در قرآن را نیز ببینید.

خدا

مفاهیم عمومی
ندانم‌گرایی • بی‌خدایی • تراخداباوری • خدانامهم‌دانی • ناخداباوری
دادارباوری • یکتاپرستی • یک‌ازچندپرستی • خداناشناس‌دانی
یکتاپرستی گزینشی • دوگانه‌پرستی • سه‌گانه‌پرستی • چندخدایی
خدافراگیردانی • خداباوری • همه‌خدایی • ضدخدایی


مفاهیم اختصاصی
واجب‌الوجود • خالق • معمار • عقل فعال • شیطان
حامی و رزّاق • لرد • پدر • موناد
یگانگی • وجود برتر •
شخصی • وحدت وجود • ثنویت
سه‌گانگی (تثلیث)
در ادیان ابراهیمی
(در بهاییت، در مسیحیت، در اسلام، در یهودیت)
در یافالی • در بوداییسم • در هندوییسم
در جینیسم • در آیین سیک • در آیین زرتشتی


ویژگی‌ها
عالم مطلق • قادر مطلق
حضور در همه جا در آن واحد • خیر اعلی • بسیط
مجرد • شخص‌وار • بزرگترین موجود قابل تصور


خدا و انسان
ایمان • نماز • عقیده • وحی
عرفان • توکل • متافیزیک
تصوف • جادو • علوم خفیه


نام(عربی) ترجمه فارسی
الله خدا(معبود)
الرحمن بخشاینده(رحمت عام)
الرحیم مهربان(رحمت خاص)
الملک پادشاه
القدوس پاک و مقدس
السلام درود
المؤمن اطمینان دهنده
المهیمن نگهدارنده
العزیز شکست ناپذیر
الجبار توانگر
المتکبر دارای کبریا و بزرگی
الخالق آفریننده
البارئ درست
المصور نگارگر، صورتگر
الغفار همیشه بخشاینده
القهار فروکاهنده
الوهاب نیک بخشاینده
الرزاق همیشه روزی دهنده
الفتاح گشاینده (پیروزکننده)
العلیم داناترین
القابض میراننده، بیرون کشنده جان‌ها
الباسط گستراننده، فراخ کننده روزی
الخافض پست کننده، خوار کننده
الرافع (به سوی خود) بالا برنده
المعز عزیزکننده
المذل خوارکننده
السمیع شنواترین
البصیر بیناترین
الحکم دادگر
العدل بینهایت عادل
اللطیف آن‌که بر بندگانش لطف دارد
الخبیر آگاه‌ترین
الحلیم بسیار بردبار
العظیم بی‌انتها
الغفور بسیار بخشاینده
الشکور بسیار سپاسگزار و پاداش دهنده
العلی بلند مرتبه
الکبیر بزرگ‌ترین
الحفیظ نگهدارنده
المقیت خوراک دهنده
الحسیب شمارنده
الجلیل بسیار گرانقدر و پرشکوه
الکریم بسیار بخشنده و صاحب کرامت
الرقیب نگهبان، بیننده و آماده
المجیب پاسخگو
الواسع گسترده، پهناور
الحکیم فرزانه، بسیار خردمند
الودود دوست
المجید بسیار لایق ستایش
الباعث برانگیزنده مردگان
الشهید گواه و شهادت دهنده
الحق راست، درست
الوکیل وکیل
القوى نیرومند
المتین سخت و پاینده
الولى دوست، سرپرست
الحمید ستوده
المحصى شمارنده
المبدئ آغازگر، نخستین آفریننده
المعید بازگرداننده، دوباره زنده کننده
المحیى زندگی بخش، هستی بخش
الممیت میراننده، نابود کننده
الحی زنده
القیوم قائم به ذات
الواجد یابنده، دارا
الماجد بزرگوار
الواحد یکتای بی‌همتا
الاحد یگانه
الصمد بی‌نیاز
القادر توانا
المقتدر تعیین کننده قضا و قدر
المقدم فراپیش کشنده
المؤخر فراپس دارنده
الأول نخستین
الأخر واپسین
الظاهر آشکار
الباطن پنهان
الوالی کاردار
المتعالی خود ستوده
البر نیکوترین
التواب همیشه توبه پذیر
المنتقم دادستان
العفو درگذرنده(آمرزنده)
الرؤوف بسیار دلسوز و مهربان
المالک صاحب
ذوالجلال و الاکرام دارای شکوه و بخشش
المقسط عادل
الجامع گردآورنده
الغنى توانگر و بی‌نیاز
المغنى بی‌نیاز کننده از غیر
المانع بازدارنده
الضار آزار دهنده گناهکاران
النافع سودمند
النور روشنی
الهادی رهنما
البدیع سنجش ناپذیر، ابداع خلقت
الباقی ماندگار و تغییرناپذیر
الوارث وارث
الرشید راهنما
الصبور شکیبا

در آفریقا[ویرایش]

از پژوهش‌هائی که در آفریقای سیاه انجام گرفته چنین برمی‌آید که «باشندهٔ برتر» در اساطیر افریقا مفهومی کهنسال است. اگرچه به‌سبب تنوع زبان نام «باشندهٔ برتر» که ما آن را «خدا» می‌نامیم در سراسر آفریقا یکی نیست اما همهٔ این نام‌ها دارای مفهوم یگانه‌ای است. در افریقای شرقی نام خدا، «مُولُونگو»، در افریقای مرکزی «لِـزا»، در منطقهٔ حاره غربی «بُوتسوانا»، در کنگو، «نیامبِـه» و در مناطق دیگر افریقای غربی به‌نام‌های «نِگِه‌وُ»، «ماوُو»، «آمّا»، «اُلوُرون»، «چُوکووُو» و مانند این‌ها مشهور است.[۱]

مفهوم برخی از نام‌های خدای برتر، در اساطیر و روایات آفریقایی چنین است: پدر کودکان، مادربزرگ، یارِ بزرگ، اقیانوسی که افق دستار اوست، تالاب کهن همسال همه آذرخش، کمان آسمان، عنکبوت بزرگ و حشرهٔ چابک. مفهوم نام‌هائی که از قدرت خدا سخن می‌گویند عبارتست از: آفریننده، ریخته‌گر، هستی‌بخش تن و روح، سرنوشت‌ساز، باران‌ساز، هستی‌بخش آفتاب، پدیدآورندهٔ فصول، آفرینندهٔ تندر، کسی که شاهان را به تعظیم وا می‌دارد، بخشنده و گیرنده، چاره‌سازی که چون خورشید همه چیز را می‌بیند، کسی که خطا نمی‌کند... صفات خدا: بیکران، آغازین، قائم به‌ذات، حاضر و ناظر، یگانهٔ مهربان، شفیق آرامبخش، قاهر یگانه، بی‌نیاز از سپاس و بیان‌ناشدنی.[۲]

مطالعه بیشتر[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. فرخی، باجلان: آفرینش جهان در اساطیر افریقا. در: کتاب جمعه سال اول شماره ۷ صفحه ۱۳۷ تا ۱۴۹. (متن در مالکیت عمومی: اثر واگذارشده به شخص حقوقی و گذشت ۳۰ سال از تاریخ نشر آن).
  2. همان.

پیوند به بیرون[ویرایش]