مهدی هاشمی رفسنجانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مهدی هاشمی رفسنجانی
زاده ۲۰ سپتامبر ۱۹۶۹(۱۹۶۹-09-۲۰) ‏(۴۴ سال)
تهران، ایران
ساکن آکسفورد، انگلستان
ملیت ایرانی
Alma mater دانشگاه تهران
دانشگاه صنعتی شریف
ولفسن کالج، آکسفورد
همسر(ها) فرشته هاشمی بهرمانی
فرزندان ۲ (فؤاد و یاسین)
والدین اکبر هاشمی رفسنجانی
عفت مرعشی

مهدی هاشمی بهرمانی (رفسنجانی) (زاده ۲۹ شهریور ۱۳۴۸ در تهران) سیاستمدار ایرانی است. فرزند چهارم اکبر هاشمی رفسنجانی است. وی عضو هیأت امنا و رئیس مرکز تحقیقات دانشگاه آزاد است و در گذشته مسئولیت‌هایی را در وزارت نفت از جمله ریاست سازمان بهینه سازی مصرف سوخت بر عهده داشت. او هم اکنون به تحصیل در مقطع دی فیل خاورشناسی در ولفسن کالج دانشگاه آکسفورد مشغول است.[۱]

زندگی[ویرایش]

مهدی هاشمی در سال‌های پایانی جنگ ایران و عراق مدتی به همراه مجتبی خامنه‌ای در جبهه حاضر شد.[۲]

او تحصیلات راهنمایی و دبیرستان را در مدرسه نیکان به پایان برده است.

او تحصیلات خود را در رشته مخابرات در دانشگاه تهران به پایان رسانده و کارشناسی ارشد مهندسی انرژی را از دانشگاه صنعتی شریف و دکترای مهندسی منابع انرژی را از دانشگاه آزاد اسلامی دریافت کرده‌است.

مادر وی عفت مرعشی و پدرش اکبر هاشمی رفسنجانی است. فائزه و فاطمه دو خواهر و محسن و یاسر برادران او هستند. مهدی با دخترعموی خود فرشته هاشمی، ازدواج کرده و دو پسر به نام‌های فؤاد و یاسین دارد.

فعالیت سیاسی[ویرایش]

او در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۴ در ستاد انتخاباتی پدرش اکبر هاشمی رفسنجانی فعالیت می‌کرد و در مصاحبه‌ای با یواس‌ای تودی ادعا کرد که اگر پدرش شکست بخورد خطر ایجاد یک دیکتاتوری مذهبی احساس می‌شود و با تمرکز تمام قدرت در یک جناح دیگر در ایران انتخابات آزاد برگزار نخواهد شد. وی وعده داد که هاشمی در صورت پیروزی برای تغییر قانون اساسی به منظور محدود کردن اختیارات رهبر و تنازل آن به مقامی مشابه پادشاه انگلستان تلاش خواهد کرد.[۳][۴]

در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ از حامیان میرحسین موسوی بود و در دانشگاه آزاد ستادی را برای کنترل صحت انتخابات ایجاد کرده‌بود.[۵] پس از انتخابات و شکست موسوی چند تن از متهمین در دادگاه متهمان پرونده کودتای مخملی ادعاهایی را علیه او مطرح کردند.

۱۳۸۴:انتخابات ریاست جمهوری نهم[ویرایش]

نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری نقطه عطف مهمی در فعالیت‌های سیاسی مهدی هاشمی بود، زمانی که رسماً مسوول کمپین تبلیغاتی پدرش در این رقابت‌ها شد، او ذیل این عنوان بود که تقاضای مصاحبه شون پن بازیگر معروف سینما را پذیرفت و با وی به گفتگو پرداخت.[۶]

او نقش ویژه‌ای در اتحاد گروه‌های تحول طلب ایران حول هاشمی رفسنجانی در دور دوم انتخابات داشت به گونه‌ای که اگر چه در نتیجه انتخابات محمود احمدی نژاد برنده و رئیس جمهور شد، اما اکبر هاشمی رفسنجانی جایگاهی مستحکم‌تر از پیش در میان گروه‌هایی از جوانان، دانشجویان و طبقه متوسط ایرانی یافت، چیزی که مخالفان سیاستمدار کهنه‌کار را به شدت گله‌مند کرد به گونه‌ای که برای کمپین انتخاباتی او پرونده‌ای گشودند و ۵ سال بعد در جریان بازداشت فعالان سیاسی و مدنی ایران پس از دهمین انتخابات ریاست جمهوری، برخی از آنان وادار به اعترافاتی علیه فعالیت‌های ان زمان مهدی هاشمی شدند.[۷]

البته او اظهارات مذکور را تکذیب کرد و شرایط بازداشت و نگهداری متهمان به ویژه زندان‌های انفرادی طویل المدت و عدم دسترسی به وکیل را غیر قانونی خواند.[۸]

او در مصاحبه با یو اس ای تو دی پیش بینی کرد در صورت پیروزی احمدی نژاد توازن سیاسی ایران به هم خواهد خورد و کشور به سرعت به سمت یکدست شدن سیاسی و حذف گروه‌های منتقد پیش خواهد رفت.[۹]

۱۳۸۵:انتخابات خبرگان رهبری[ویرایش]

در این زمان هم چون دوره پیش مهدی هاشمی مسوولیت کمپین انتخاباتی پدر را بر عهده گرفت، تجربه انتخابات قبل که به زعم اصلاح طلبان با دخالت گسترده نظامیان و تخلفات وسیع همراه بود به گونه‌ای که هاشمی رفسنجانی هم در نامه‌ای اعتراضی با اشاره به حجم گسترده تخلفات و اشکالات تنها برای حفظ نظام سکوت کرد و شکایت به خدا برد، مهدی هاشمی را به طراحی سیستمی برای حفاظت از آرا ترغیب نمود پروژه‌ای که به "کمیته صیانت از آرا" موسوم شد.

به هر صورت، تنها یک سال و نیم پس از شکست هاشمی رفسنجانی در انتخابات ریاست جمهوری، او با رایی چشم گیر در انتخابات خبرگان رهبری در صدر منتخبین تهران قرار گرفت و تلاش گسترده حامیان احمدی نژاد در اجرای پروژه"خبرگان بدون هاشمی"ناکام ماند.[۱۰]

اما علاوه بر نتیجه انتخابات مساله دیگری که توجه ناظران سیاسی را بر انگیخت همان سیستم صیانت از آرای ستاد هاشمی بود. این تجربه موفق که بعد هااکبر هاشمی[۱۱] و مخالفان او از جمله غلامحسین الهام، معاون احمدی نژاد و عضو شورای نگهبان هم به ان اشاره داشتند.[۱۲]

سازماندهی نمایندگان نامزد انتخابات (هاشمی) جهت حضور موثر در تمام صندوق‌های رای بود به گونه‌ای که امکان دست کاری آرا در شمارش، تجمیع و اعلام را کاهش می‌داد. این گونه بود که میزان آرای هاشمی رفسنجانی به سرعت و دقت توسط نمایندگانش در پای صندوق‌ها به ستاد او گزارش شد و آرای او که با فاصله‌ای معنادار با نفر بعد، اولین رای تهران بود مستندا و به سرعت توسط ستادش اعلام شد. مهدی هاشمی این تجربه موفق را با خود به انتخابات بعدی برد، به جنجالی ترین اتفاق سیاسی تاریخ جمهوری اسلامی، دهمین انتخابات ریاست جمهوری.

۱۳۸۸:انتخابات دهم ریاست جمهوری[ویرایش]

در آستانه انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ مهدی هاشمی به کمپین انتخاباتی میر حسین موسوی پیوست و با تکیه بر تجربه دو انتخابات قبل، سازماندهی کمیته صیانت از آرا را بر عهده گرفت، البته طرفداران احمدی نژاد معتقد بودند که او از طرف پدر در جلسه‌ای که در خصوص بررسی وضعیت نامزدها و فضای انتخاباتی برگزار شده حضور یافته‌است و در این جلسه که میرحسین موسوی، مهدی کروبی و محمد خاتمی نیز در آن حضور داشته‌اند، به عنوان نماینده تام الاختیار هاشمی رفسنجانی به عضویت "کمیته مشترک صیانت از آراء" در آمده‌است.[۱۳]

او همچنین یکی از اعضای شورای راهبردی تبلیغات موسوی نیز شد که در حقیقت بالاترین شورای تصمیم گیری در زمینه راهکارهای تبلیغاتی نامزد تحول خواه بود، البته طرفداران احمدی نژاد معتقد بودند که او رسماً به عضویت شورای راهبردی ستاد انتخاباتی اصلاح‌طلبان که خارج از ستاد اصلی میرحسین تشکیل شده‌است در آمده بود تا ظرفیت‌های دوم‌خرداد را به نفع موسوی به میدان بیاورد[۱۴]

حامیان احمدی نژاد ستاد اصلی میر حسین موسوی را مجمع تشخیص مصلحت نظام می‌دانستند[۱۵] . در این میان حتی بعضی طرفداران احمدی نژاد مدعی شدند که مهدی هاشمی مهمترین نقش را در انصراف سید محمد خاتمی و جایگزینی موسوی در این دوره از انتخابات بر عهده داشته‌است.[۱۶] تشکیل کمیته صیانت از آرا با واکنش تند و گسترده طرفداران احمدی نژاد و دولت رو به رو شد به گونه‌ای که وزیر کشور وقت که مجری انتخابات بود ان را در راستای اهداف ضد انقلاب دانست[۱۷] و شورای نگهبان (ناظر انتخابات) با ان مخالفت کرد[۱۸] . با نزدیک شدن زمان انتخابات این حملات لحن صریحتر و حجم گسترده تری یافت به گونه‌ای که مثلاً روزنامه افراط گرای کیهان ان را طرح ویژه سازمان سیا خواند[۱۹] مهدی هاشمی در مصاحبه‌ای با نیویورک تایمز نحوه سازماندهی این کمیته را توضیح داد.[۲۰] این کمیته پیش از انتخابات در چندین بیانیه از تخلفات گسترده در انتخابات ابراز نگرانی کرد[۲۱] . و سیستم متمرکز و مدرنی برای هماهنگی نمایندگان میر حسین موسوی در صندوق‌ها طراحی نمود اما این سیستم با کار شکنی دولت از طریق قطع پیامک وممانعت از حضور برخی از نمایندگان ستاد انتخاباتی موسوی در شعب اخذ رای با مشکلاتی رو به رو شد[۲۲] اما به هر ترتیب این کمیته بود که با ارایه مستنداتی در چند گزارش مفصل خواستار ابطال انتخابات شد[۲۳] در جریان انتخابات، کمپین احمدی نژاد بیشترین حملات خود را بر خانواده هاشمی رفسنجانی به ویژه مهدی هاشمی متمرکز ساخت و در نهایت نیز احمدی نژاد در مناظره معروفش با موسوی نام مهدی هاشمی را علناً مطرح ساخت، به دنبال این اتهامات هاشمی رفسنجانی از تلویزیون ایران خواستار فرصتی برای پاسخگویی شد، که با ان موافقت نشد[۲۴]

پس از انتخابات[ویرایش]

پس از انتخابات، همزمان با اعتراضات گسترده خیابانی در ایران، بسیاری از فعالان سیاسی و انتخاباتی کمپین موسوی دستگیر شدند، باز داشت شدگان پس از چند هفته در دادگاهی حاضر شدند و اتهاماتی علیه رهبران جنبش سبز مانند خاتمی، موسوی و کروبی مطرح کردند اما بیشترین حجم اعترافات علیه مهدی هاشمی رفسنجانی بود، این اتهامات بر دو دوره فعالیت انتخاباتی او در مقابل محمود احمدی نژاد متمرکز بود:۱۳۸۴ و ۱۳۸۸[۲۵] از جمله محمد علی ابطحی معاون رییس جمهوراسبق ایران که جزو دستگیر شدگان بود در اعترافاتی در دادگاه، مهدی هاشمی را در کنار سیدمحمد خاتمی و مصطفی تاج زاده به طراحی و سازماندهی اعتراضات مردمی پس از انتخابات متهم ساخت[۲۶]

مهدی هاشمی در نامه‌ای به رییس صدا و سیما، با اعتراض به زندان‌های انفرادی طویل المدت بازداشت شدگان و عدم دسترسی آنها به وکیل، اتهامات مطرح شده را تکذیب کرد وبا فرمایشی خواندن دادگاه خواستاربررسی مفقود شدن ۳۴۰ میلیارد تومان از شهرداری تهران در زمان احمدی نژاد شد، او اتهامات مطرح شده در دادگاه را واکنشی به شکایت رسمی خانواده هاشمی رفسنجانی از احمدی‌نژاد دانست[۲۷] همچنین او در بیانیه‌ای با مجرمانه خواندن پخش مکرر مطالب کذب علیه او در تلویزیون، خواهان تخصیص وقت در صدا و سیما جهت پاسخگویی به همه موارد و با حضور مسوولان افترا زننده شد.[۲۸]

مهدی هاشمی دو ماه پس از انتخابات به عنوان رئیس دفتر هیأت امنای دانشگاه آزاد اسلامی جهت بازدید و رسیدگی دفاتر و شعبات دانشگاه آزاد اسلامی به خارج از ایران رفت که این سفر با جنجال تبلیغاتی طرفداران احمدی نژاد و پاسخ دفتر هیات امنای دانشگاه آزاد همراه شد[۲۹] از سوی دیگر اکبر هاشمی رفسنجانی نیز در سخنانی صریح از ماموریت کاری و تحصیلی مهدی هاشمی دفاع کرد[۳۰] که البته این سخنان واکنش تند وزیر اطلاعات احمدی نژاد را در پی داشت، او این سخنان هاشمی را در راستای مواضع رهبران جنبش سبز دانست[۳۱]

پس از انتصاب ریاست جدید قوه قضاییه، صادق لاریجانی، مهدی هاشمی به همراه دیگر اعضای خانواده در تظلم نامه‌ای خواستار تشکیل مرجعی صلاحیت دار برای رسیدگی به همه شایعات و تهمت‌هایی که علیه آنان مطرح است و اعلام نتایج آن برای اطلاع مردم و مسئولان شدند، آن‌ها به صراحت اعلام نمودند که نتایج رسیدگی‌های نهادهایی همچون وزارت اطلاعات و سازمان بازرسی کل کشور و هیأت ویژه رهبری به عللی نامعلوم به اطلاع افکار عمومی نرسیده و به رغم آنکه دولت احمدی نژاد همه اسناد را در اختیار داشته اما هیچ دلیلی برای اثبات شایعات ارائه نشده و به رغم درخواست‌های مکرر و مصرانه انها و انتظار افکار عمومی و الزامات قانونی، از ارجاع موارد به محاکم، به جای تلاش برای اثرگذاری بر افکار عمومی از راه پخش شایعات خودداری شده‌است. آنهاسناریوی پخش اظهارات بعضی متهمان حوادث اخیر علیه مهدی هاشمی را نیز تلاش بیهوده و غیر قانونی برای مستندسازی ادعاهای بی‌سند دانستند[۳۲]

در نخستین دیدار هاشمی رفسنجانی با رهبر جمهوری اسلامی در سال ۸۹ نیز وی بار دیگر بر درخواست فرزندانش تأکید کرد. به نظر هاشمیِ رفسنجانی، این جو مسموم تنها با برگزاری دادگاه مرتفع خواهد شد. رئیس مجلس خبرگان معتقد است هر دادگاه بیطرفی بر بیگناهی فرزندانش حکم خواهد کرد. آقای خامنه‌ای در همان دیدار قول داد که قاضی دادگاهِ فرزندانِ هاشمی فردی بیطرف باشد و تنها بر اساس قانون حکم خواهد کرد. گفته می‌شود وی همچنین تضمین کرد که فرزندان هاشمی قبل از محاکمه و در طول برگزاری دادگاه بازداشت نخواهند شد. سخنان صادق لاریجانی رئیس قوه قضائیه در نخستین سخنرانی سال جدید مبنی بر "برخورد با دانه درشتها و استقلال قوه قضائیه"نیز به دنبال صدور اجازه برگزاری دادگاه مهدی هاشمی رفسنجانی از سوی رهبری ایراد شد.[۳۳]

ادعای رهبری اعتراضات[ویرایش]

مهدی هاشمی در این مدت همواره به عنوان یکی از رهبران اعتراضات پس از انتخابات ۱۳۸۸، کانون حملات طرفداران احمدی‌نژاد و مخالفان جنبش سبز بوده‌است[۳۴] به گونه‌ای که حیدر مصلحی وزیر اطلاعات احمدی نژاد با اشاره به نقش مهدی هاشمی در انتخابات و اعتراضات بعد از آن، علناً خواستار دستگیری او شد.[۳۵]

حجت‌الاسلام محسنی اژه‌ای اولین وزیر اطلاعات احمدی نژاد و قاضی‌ای که به حکم او عبدالله نوری، موسوی خویینی‌ها، غلامحسین کرباسچی، محسن کدیور و ده‌ها فعال سیاسی دیگر محکوم شده‌اند، خواستار احضار و محاکمه او شد[۳۶] و روح الله حسینیان، رییس فراکسیون نمایندگان طرفدار احمدی نژاد، که پیش از این نامش در پرونده قتل‌های زنجیره‌ای بارها مطرح شده بود، مهدی هاشمی را به رهبری کمیته اعتراضات پس از انتخابات متهم کرد[۳۷] ابوالقاسم خزعلی، روحانی حامی احمدی نژاد نیز در سخنانی در ستاد نیروی هوایی سپاه پاسداران، مهدی هاشمی را از سران اعتراضات پس از انتخابات دانست و از دادستان خواست هرچه زودتر او را دستگیر و محاکمه کند.[۳۸]

چالش با رهبر جمهوری اسلامی[ویرایش]

مهدی هاشمی همچنین از سوی طرفداران آیت‌الله خامنه‌ای به چالش با رهبر جمهوری اسلامی و تلاش برای محدودیت و حتی حذف او متهم شده‌است. به گونه‌ای که عزیز جعفری، فرمانده کل سپاه پاسداران، او را در کنار محمد خاتمی به تلاش برای حذف رهبری ایران، آیت‌الله خامنه‌ای متهم کرد[۳۹] روزنامه نزدیک به سپاه پاسداران ایران او را به جنگ روانی و شایعه سازی علیه رهبر ایران، آیت‌الله خامنه‌ای متهم کرد (روز نامه جوان، شنبه ۲۵ مهر ۱۳۸۸، سال یازدهم، شماره ۲۹۶۶)

حتی پس از اعتراضات تند و شعارهای صریح معترضین علیه مجتبی خامنه‌ای فرزند رهبر ایران، طرفداران احمدی نژاد و مخالفان جنبش سبز، مهدی هاشمی را به طراحی این شعارها متهم ساختند[۴۰]

البته مهدی هاشمی هم به پاره‌ای از این سخنان پاسخ داد وپس از شکایت علیه محمود احمدی نژاد، به همراه میر حسین موسوی و سید محمد خاتمی از روزنامه دولت احمدی نژادنیز به دلیل نشر مطالب کذب شکایت کرد[۴۱]

شکایت از محمود احمدی نژاد[ویرایش]

او در نامه شدید اللحنی که پس از نمایش دادگاه انتخابات از تلویزیون ایران، به ضرغامی، رییس سازمان صداوسیما نوشت از شکایت خود علیه احمدی نژاد پرده برداشت وخواهان رسیدگی عادلانه دادگاه به ان شکایت شد[۴۲] در تاریخ ۱۶-۰۴-۲۰۱۰ عباس جعفری دولت آبادی دادستان تهران، از احضار مهدی هاشمی رفسنجانی فرزند اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس مجمع تشخیص مصلحت به دادستانی خبر داد.[۴۳] اگر چه پیش از این گفته بود دادستانی عجله‌ای ندارد و هر وقت مهدی هاشمی برگرددپروند ه پی گیری خواهد شد[۴۴]

دریافت رشوه از استات‌اویل[ویرایش]

نوشتار اصلی پرونده رشوه‌دهی استات‌اویل در ایران

اتهام دریافت رشوه از توتال[ویرایش]

در سال ۲۰۰۷ مدیرعامل و چند کارمند شرکت نفتی توتال توسط مقامات قضایی فرانسوی به اتهام پرداخت حدود ۶۰ میلیون یورو رشوه به مقامات ایرانی برای مشارکت در احداث میدان گازی پارس جنوبی بازداشت شدند و نام مهدی هاشمی به عنوان فردی که بخشی از این مبلغ را دریافت کرده مطرح شد. توتال در سال ۱۹۹۷ به همراه شرکت گازپروم روسیه و پتروناس مالزی در مناقصه احداث این میدان گازی پیروز شده‌بود و در سال ۲۰۰۴ پلیس سوئیس متوجه شده بود که حدود ۷٫۸ میلیون یورو از اموال شرکت توتال به حساب یک ایرانی مقیم سوئیس واریز شده که به گفته رسانه‌های فرانسوی از کارمندان مهدی هاشمی رفسنجانی است.[۴۵][۴۶]

دادگاه[ویرایش]

در جریان چهارمین جلسه دادگاه متهمان دستگیرشده بعد از انتخابات ریاست جمهوری دور دهم، اتهاماتی از سوی حمزه کرمی و مسعود باستانی، دوتن از متهمان به کودتای مخملی در ایران؛ به مهدی هاشمی وارد شد.

این اتهامات در جریان اعترافات این دو متهم مطرح شده‌اند. از جمله ادعاها درباره مهدی هاشمی که در دادگاه به آن اشاره شد، انتشار اکاذیب، پرونده‌سازی جعلی برای دولت نهم، تلقین تقلّب در انتخابات می‌باشد. وی متهم شد که این جرائم را در سمت مدیریت رسمی سایت جمهوریت مرتکب شده‌است. همچنین استفاده از ۲ میلیارد تومان بودجه سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت در تبلیغات نهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری برای پدرش به واسطه حضور حمزه کرمی در آن سازمان و استفاده از منابع مالی و امکانات دانشگاه آزاد اسلامی برای راه‌اندازی سایت جمهوریت از جمله موارد اتهامی توسط حمزه کرمی می‌باشد.[۴۷]

نامه به مجلس شورای اسلامی[ویرایش]

در بهمن ماه ۱۳۹۰، با گذشت چند هفته از قرائت گزارش کمیسیون اصل نود مجلس در خصوص اعتراضات مردم ایران به نتایج انتخابات ریاست جمهوری (۱۳۸۸)، مهدی هاشمی در نامه‌ای به رئیس مجلس نسبت به قرائت این گزارش اعتراض کرد. او در قسمتی از این نامه خطاب به علی لاریجانی گفت: "اینجانب ضمن تکذیب این اتهامات و اعتراض شدید به گزارش سیاسی و مغرضانه عضو این کمیسیون از محضر حضرتعالی و اعضای هیات رئیسه محترم تقاضا داریم براساس دستور امام راحل و ماده ۷۶ آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی که به موجب آن حق شخص مورد اتهام قرار گرفته برای پاسخگویی محفوظ است مقرر فرمایید متن این جوابیه در صحن مجلس قرائت شود."[۴۸]

بازگشت به ایران[ویرایش]

وی با پرواز ساعت ۱۰:۰۰ دوبی-تهران مورخ ۲ مهرماه ۱۳۹۱ به ایران بازگشت. در فرودگاه مورد استقبال محسن، یاسر و فاطمه هاشمی قرار گرفت. همچنین نماینده دادستانی تهران نیز با حضور در فرودگاه، اقدام به ابلاغ احضاریه حضور در دادستانی تهران به وی کرد.[۴۹] مهدی هاشمی در راه بازگشت در فرودگاه به خبرنگار بی‌بی‌سی گفت همه حرف‌ها را در ایران خواهد گفت.[۵۰]

پانویس[ویرایش]

  1. http://www.wolfson.ox.ac.uk/files/attachments/WolfsonCollegeRecord2011.pdf
  2. ««مجتبی خامنه‌ای» و «مهدی هاشمی» همرزمان دوران دفاع مقدس». تابناک، ۱۲ آبان ۱۳۸۶. 
  3. Babara Slavin. «Iran on the Eve of the Presidential Election». Woodrow Wilson International Centre for Scholars، ۲۳ مه ۲۰۰۵. 
  4. Iran looks, again, to 'experienced captain' Barbara Slavin, USA TODAY
  5. In Iran Race, Ex-Leader Works to Oust President NewYork Times, ROBERT F. WORTH. June 10, 2009
  6. [۱]
  7. [۲]
  8. [۳]
  9. [۴]
  10. [۵]
  11. [۶]
  12. [۷]
  13. [۸]
  14. [۹]
  15. [۱۰]
  16. [۱۱]
  17. [۱۲]
  18. [۱۳]
  19. [۱۴]
  20. [۱۵]
  21. [۱۶]
  22. [۱۷]
  23. [۱۸]
  24. [۱۹]
  25. [۲۰]
  26. [۲۱]
  27. [۲۲]
  28. [۲۳]
  29. [۲۴]
  30. [۲۵]
  31. [۲۶]
  32. [۲۷]
  33. [۲۸]
  34. روزنامه جوان، پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۳۸۸، سال یازدهم، شماره ۲۹۸۹
  35. [۲۹]
  36. روزنامه جوان، چهار شنبه ۱۸ آذر ۱۳۸۸، سال یازدهم، شماره ۳۰۰۹
  37. [۳۰]
  38. [۳۱]
  39. [۳۲]
  40. [۳۳]
  41. [۳۴]
  42. [۳۵]
  43. [۳۶]
  44. (روزنامه ایران، چهار شنبه ۱۱ آذر ۱۳۸۸، شماره ۴۳۷۶، سال یازدهم)
  45. Tough Days to Be a French Oilman New York Times, By CRAIG S. SMITH, 27 March 2007
  46. Oil chief held in second corruption investigation Times Online. by Charles Bremner. March 22, 2007
  47. «افشای نقش تخریبی مهدی هاشمی و جاسبی در انتخابات». روزنامه ایران. موسسه فرهنگی - مطبوعاتی ایران، ۱۳۸۸/۶/۴. ۲. بازبینی‌شده در ۲۴ اکتبر ۲۰۰۹. 
  48. جنبش راه سبز - اعتراض شدید مهدی هاشمی به گزارش کمیسیون اصل ۹۰ مجلس در خصوص حوادث سال ۸۸
  49. مهدی هاشمی وارد تهران شد + تصاویر تابناک
  50. http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/09/120923_l39_mehdi_hashemi_leaving_dubai.shtml

پیوند به بیرون[ویرایش]