مناظره تلویزیونی محمود احمدی‌نژاد و میرحسین موسوی

عکس تزئینی است

مناظره تلویزیونی محمود احمدی‌نژاد و میرحسین موسوی دو نامزد دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران در تاریخ چهارشنبه ۱۳ خرداد ۱۳۸۸ در ساعت ۱۰:۳۰ شب به وقت تهران از شبکه ۳ سیمای جمهوری اسلامی ایران به صورت زنده به نمایش در آمد و به یکی از رویدادهای مهم تاریخ ایران معاصر تبدیل شد. این اولین بار در تاریخ ایران بود که یک رئیس‌جمهور وقت در یک مناظره انتخاباتی شرکت می‌کرد. در این مناظره محمود احمدی‌نژاد به طور بیسابقه‌ای، حملات و اتهام‌هایی را متوجه شماری از مقامات جمهوری اسلامی، از جمله علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی، ناطق نوری و محمد خاتمی ساخت و میرحسین موسوی نیز در جواب به انتقاد از احمدی نژاد و عملکرد دولتش پرداخت. به گفته دبیر ستاد انتخابات صدا و سیما تخمین زده شده است که حدود ۵۰ میلیون نفر در داخل ایران و ۱۵۰ میلیون نفر در سطح جهان در خارج از ایران، شاهد این مناظره تلویزیونی بوده‌اند.

پیش از مناظره

هواداران احمدی‌نژاد قرار بود پس از پایان مناظره «جشن پیروزی احمدی‌نژاد بر موسوی» را در پارک‌ها و جلو صدا و سیما برگزار کنند. خبر برگزاری جشن در واحد مرکزی خبر صدا و سیما، خبرگزاری فارس و رجانیوز وبگاه اصلی حامیان احمدی‌نژاد نیز درج شده بود. اما چند ساعت بعد برگزاری جشن بدلیل همزمانی با سالروز درگذشت آیت‌الله خمینی لغو شد. به گزارش رادیوی اروپای آزاد، به سبب پربیننده بودن این مناظره که از زمان پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ برای اولین بار صورت گرفت، خیابان‌های تهران تقریبا خالی به نظر می‌رسیدند.

مضمون مناظره

این مناظره بر اساس قرعه‌کشی با صحبتهای محمود احمدی نژاد آغاز شد، وی با بیان اینکه در چهار سال اخیر بالاترین هجمه انتقادی (به ادعای احمدی نژاد ۳۲۰ هزار تیتر توهین آمیز) متوجه دولت وی بوده‌است از اکبر هاشمی رفسنجانی نام برده و بیان داشت که وی گروه هواداران میرحسین را مدیریت می‌کند. در این مناظره محمود احمدی‌نژاد به تخریب رییس‌جمهوران پیشین، خاتمی و هاشمی رفسنجانی پرداخت و در موارد متعدد با ارائه آمار مقایسه‌ای بین دولت خود و ۲ دولت قبل در ۱۶ سال، به نقد عملکرد آنها پرداخت. برای نخستین بار در تاریخ جمهوری اسلامی، احمدی نژاد به عنوان رئیس‌جمهور، در پرمخاطب‌ترین، با نفودترین و کنترل‌شده‌ترین رسانه ایران، و در یکی از پربیننده‌ترین برنامه‌های تاریخ آن، هاشمی رفسنجانی، از قدرتمندترین ارکان نظام جمهوری اسلامی، رئیس مجلس خبرگان رهبری و مجمع تشخیص مصلحت نظام را با ذکر نام و به صراحت، به «ضربه زدن به دولت»، به «فساد اقتصادی» و بالاتر از این همه به «ارتباط غیرقانونی و پنهانی» با «پادشاه یک کشور عربی همسایه» علیه دولت منتخب مردم متهم کرد.

در این مناظره، موسوی با اشاره به هدف ورود خود که با گذشت ۴ سال از دولت احمدی‌نژاد احساس خطر کرده‌ام، به انتقاد از سیاست‌های دولت پرداخت، احمدی نژاد هم به دفاع از خود برآمد و با ادعای حمایت موسوی از دولت‌های اصلاحات و سازندگی، عملکرد دولتش را با موارد گوناگون در ۲۴ سال گذشته مقایسه نمود.

احمدی‌نژاد سه دولت گذشته ایران یعنی دولت میرحسین موسوی و خامنه‌ای، دولت هاشمی رفسنجانی و دولت محمد خاتمی را رقیب خود در این دوره از انتخابات دانست و بسیاری از مقامات عالی‌رتبه نظام جمهوری اسلامی و خانواده آن‌ها را به فساد متهم کرد. اتهامات رئیس‌جمهور در این مناظره رفسنجانی و فرزندانش، علی‌اکبر ناطق نوری و پسرش، غلامحسین کرباسچی و همسرش، محسن صفایی فراهانی از نمایندگان متحصن دوره ششم مجلس شورای اسلامی را نیز دربرگرفت. همچنین در اواخر این مناظره، احمدی‌نژاد پرونده زهرا رهنورد همسر میرحسین موسوی را روبروی دوربین قرار داد و ادعا کرد که او به صورت غیرقانونی دو مدرک فوق لیسانس گرفته، بدون کنکور مدرک دکترا گرفته و حتی رئیس دانشگاه شده‌است.

پس از مناظره

پس از برگزاری مناظره تلویزیونی و هنگام خروج دو نامزد ریاست جمهوری از محوطه صدا و سیما در خیابان ولیعصر، با ازدحام جمعیت، ناآرامی‌هایی در این مکان رخ داد و نیروی انتظامی برای متفرق کردن تجمعات، مجبور به استفاده از گاز اشک آور شد. در همین حال، به گزارش برخی رسانه‌های ایران، طرفداران نامزدهای اصلاح طلب نیز در کوی دانشگاه و میدان ونک تجمع کردند و جمعی از دانشجویان در کوی دانشگاه، با در دست داشتن تصاویری از میرحسین موسوی و مهدی کروبی شعارهایی سر دادند. همچنین جمعیت زیادی نیز در میدان ونک اجتماع کرده و در حمایت از میرحسین موسوی شعار دادند. در جریان ناآرامی‌های درگرفته در شهر مشهد نیز، یکی از هواداران موسوی در درگیری با هواداران احمدی‌نژاد کشته شد. با اینحال، روز پس از مناظره، جانشین فرمانده نیروی انتظامی ایران، سردار احمدرضا رادان در گفتگو با خبرگزاری مهر مدعی شد که در شب مناظره در برخی از شهرهای کشور تعدادی از هواداران نامزدهای انتخاباتی برای ابراز احساسات به خیابانها آمده بودند که در این رابطه در سطح کشور هیچ گونه مورد خاصی مبنی بر درگیری میان هواداران و یا تخلف انتخاباتی گزارش نشده‌است.

سالگرد درگذشت خمینی

این مناظره در شب بیستمین سالروز درگذشت روح‌الله خمینی بنیان‌گذار جمهوری اسلامی برگزار شد. ساعاتی پس از پایان مناظره و در صبح روز ۱۴ خرداد ۱۳۸۸ در مراسمی که به همین مناسبت در محل آرامگاه او برگزار شده بود، سران نظام از جمله احمدی‌نژاد، موسوی، هاشمی و ناطق نوری در کنار یکدیگر قرار گرفتند. صحبت‌های خصوصی سرپایی هاشمی و احمدی‌نژاد از حاشیه‌های جالب این مراسم بود. مهدوی کنی یکی از مهمترین حامیان احمدی‌نژاد نیز در گفتگوی کوتاهی که با او داشت، از اظهاراتش ابراز نگرانی شدید کرد. در این مراسم علیرغم سخنان آیت‌الله خامنه‌ای در راستای حفظ آرامش و ایجاد جو سالم انتخاباتی، حامیان محمود احمدی نژاد در حضور آیت‌الله هاشمی رفسنجانی به فحاشی و شعار دادن بر علیه وی پرداختند. اشاره خامنه‌ای به مناظره نشان می‌داد که صحبت‌های احمدی‌نژاد او را نیز خشمگین کرده‌است. خامنه‌ای گفت: «صحیح و مورد پسند نیست که یک نامزد در سخنرانی در جمع مردم و یا نطق‌های تلویزیونی، برای اثبات خود، به نفی نامزد دیگر متوسل شود... بنده با مناظره و گفتگو و انتقاد مخالفتی ندارم، ولی همه سعی کنند که در چارچوبهای درست شرعی و دینی انجام شود».

بازتاب در رسانه‌های خارجی

• خبرنگار شبکه الجزیره که از تهران گزارش را ارسال می‌کرد گفت: اجرای چنین مناظره‌ای در ایران پیش‌بینی شده بود و این مناظره تاثیر گسترده‌ای بر روند انتخابات دارد.

• خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز در گزارشی با پرداختن به مناظره موسوی و احمدی نژاد، موضوع هولوکاست را در این مناظره برجسته کرد و نوشت: «موسوی، می‌گوید احمدی نژاد با زیرسئوال بردن هولوکاست، موقعیت ایران در سطح بین‌المللی را مخدوش کرده‌است.»

• خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشت میرحسین موسوی نامزد اصلاح‌طلب انتخابات ریاست جمهوری، محمود احمدی‌نژاد را به دلیل اتخاذ سیاست خارجی «افراطی» به تحقیر ملت ایران متهم کرد.
• وزارت امور خارجه بریتانیا ادعای احمدی‌نژاد مبنی بر عذرخواهی تونی بلر از ایران را بی‌اساس دانست. احمدی‌نژاد در مناظره گفته بود پس از آزاد شدن ملوانان، «تونی بلر»، نخست‌وزیر وقت انگلیس از ایران عذرخواهی کرده و این سند در وزارت خارجه ایران موجود است. انگلیسی‌ها پیش از این نیز چنین ادعایی را رد کرده‌بودند.

بازتاب‌های داخلی

• در پی اتهام‌های محمود احمدی نژاد به هاشمی رفسنجانی و خانوادهٔ او، دفتر هاشمی رفسنجانی، یک روز پس از مناظره، با ارسال نامه‌ای خطاب به عزت‌الله ضرغامی، رییس سازمان صدا و سیما، خواستار تعیین فرصتی پیش از پایان مهلت تبلیغات انتخاباتی برای پاسخگویی به اتهاماتی شد که از سوی رییس جمهور کنونی ایران متوجه هاشمی و فرزندانش شده‌است. در این نامه چنین نوشته شد: «در پی نسبت دادن دروغ‌ها و تهمت‌های مکرر به شخص آیت‌الله هاشمی رفسنجانی و فرزندان ایشان و ایجاد شبهه در فضای انتخاباتی توسط آقای احمدی‌نژاد که فرصت دفاع و پاسخگویی نیز وجود نداشت، خواهشمند است دستور فرمایید قبل از اتمام مهلت تبلیغات انتخاباتی فرصت مناسب، در اسرع وقت در همان شبکه، جهت پاسخگویی و شفاف سازی در خصوص موارد کذب ادعا شده فراهم گردد.»
• محسن صفایی فراهانی که به گفته احمدی‌نژاد «در دولت خاتمی پولدار شده»، واکنش نشان داده و گفت از احمدی نژاد به دلیل اتهاماتی که در تلویزیون علیه او مطرح کرده‌است شکایت خواهد کرد. وی همچنین رئیس‌جمهور را به مناظره تلویزیونی دعوت کرد.
• قدرت الله علیخانی نماینده مردم قزوین در مجلس هشتم، ضمن پیش بینی کاهش آرای محمود احمدی نژاد پس از مناظره با میرحسین موسوی؛ گفت: «اظهارنظر احمدی‌نژاد دور از اخلاق و با شرع و قانون اساسی منافات داشت. کشور دارای قوه قضاییه است و مسئول رسیدگی به این مسائل قوه قضاییه‌است، این در حالی است که چندی پیش قوه قضاییه اعلام کرد که هیچگونه پرونده مافیایی وجود ندارد، ولی همچنان وی با اظهارات خود اقدام به فرافکنی می‌کند.»
• مصطفی ناطق نوری، پسر علی‌اکبر ناطق نوری هم که احمدی‌نژاد ثروتمند شدن او را نمونه‌ای از «بی قانونی» خوانده بود، با واکنش نشان دادن به اظهارات او در نامه‌ای سرگشاده به میرحسین موسوی از «متانت و بزرگواری» او در مناظره با احمدی نژاد تشکر کرد و بیان داشت که از افترایی که در پیشگاه میلیون‌ها نفر بر او و خانواده اش روا گردید بسیار آزرده گشته‌است.
• جبهه مشارکت ایران اسلامی در نامه‌ای به دادستان کل کشور و رییس سازمان صدا و سیما خواستار آن شد تا فرصت پاسخگویی به اتهامات مطرح شده از سوی محمود احمدی نژاد را داشته باشد. از سوی دیگر محمد رضا خاتمی، نایب رییس مجلس ششم و از اعضای جبهه مشارکت، نیز گفت: «ادعای احمدی نژاد مبنی بر ارتباط متحصنان مجلس ششم با کنگره آمریکا دروغ محض است؛ اگر اتفاق افتاده بود به طور حتم نهادهای گوناگون به راحتی از این موضوع نمی‌گذشتند.»
• مهدی چمران، رئیس شورای اسلامی شهر تهران، اعلام کرد که احمدی نژاد در این مناظره با طرح مسائل منطقی در موضوع سیاست خارجی، مردم را با واقعیات بیشتر آشنا کرده و در برابر سیاه نمایی‌ها و تخریب‌های غیرمنطقی رقبا، واکنشی درست انجام داد.
• کمیته دانشجویی صیانت از جان رئیس جمهوری، با دفاع از احمدی نژاد در بیان مفاسد موجود در بدنه نظام و شخصیت‌های بزرگ، با بیان اینکه در این هنگامه ممکن است علاوه بر تبلیغات و تخریبات رسانه‌ای، رقبا قصد حذف فیزیکی احمدی نژاد را کنند، جهت حفظ جان وی تشکیل شد.
• سید حسین نقوی عضو شورای مرکزی فراکسیون اصولگرایان مجلس با دفاع از عمل احمدی نژاد در این مناظره اعلام داشت که احمدی نژاد تنها گوشه کوچکی از مافیای قدرت و ثروت که پشت پرده سیاسیون کشور بود را افشا کرد.
• آیت‌الله مهدوی کنی نسبت به گفته‌های محمود احمدی نژاد در گفتگوی کوتاه خود با او در مراسم درگذشت خمینی، به شدت گله و ابراز نگرانی کرد.
• حجت الاسلام محمد مقدم از اعضای مجمع روحانیون مبارز نسبت به گفته‌های محمود احمدی نژاد ابراز تاسف کرد و گفت: «آقای موسوی شخصی متین، منطقی و مستدل بودند، اما رییس جمهور یک ملت، با آبرو و حیثیت افراد به راحتی بازی کرد و من تنها متاسفم.»
• روزنامه منسوب به جناح محافظه کار، جمهوری اسلامی، در سرمقاله خود در تاریخ ۱۶ خرداد ۱۳۸۸، ضمن انتقاد شدید از اتهامات احمدی‌نژاد، نوشت: «مناظره تلویزیونی آقایان میرحسین موسوی و محمود احمدی نژاد دو نامزد ریاست جمهوری که در شب رحلت امام خمینی رضوان الله تعالی علیه انجام شد به جای آنکه مناظره باشد تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی و ارکان آن بود.... آن شب وفاداران به نظام جمهوری اسلامی با قلب هائی مالامال از خون تا صبح به خاطر غربت این نظام مظلوم آرام و قرار نداشتند». این روزنامه همچنین، ضمن آنکه رفتار احمدی نژاد در مناظره را سقوط اخلاقی خواند، اتهامات وارد شده به مقامات نظام توسط وی را کذب دانست و آنرا همسو با آنچه که رادیوهای خارجی و گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی یا ضد انقلاب انجام می‌دهند، خواند. سرمقاله روزنامه جمهوری اسلامی، گفتار احمدی‌نژاد را القاگر این نکته دانست که از دید او هیچکس حق ندارد وارد صحنه رقابت با او شود. این روزنامه همچنین درباره موسوی نوشت که او در برابر این تهاجمات و اتهامات متحد شده بود که به کدام یک از آنها پاسخ بدهد و چون انسان محجوب و محترمی است اصولا از مناظره چنین تصویری در ذهن نداشت. به همین دلیل او نتوانست برنامه‌های خود را تشریح کند و نتوانست به اتهامات پاسخ بدهد.
• محمد هاشمی، یکی از اعضای خانواده هاشمی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و دبیر سیاسی حزب کارگزاران سازندگی، سخنان احمدی‌نژاد را برای زیر سؤال بردن کل نظام کافی دانست و مدعی شد که احمدی‌نژاد با انقلاب مخملی و کمک دشمنان و برای ضربه زدن به کشور به قدرت رسیده‌است. وی آنچه نقل قولی از سفیر وقت انگلیس خواند را مطرح کرد و گفت: «شش ماه پیش از انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری سفیر وقت انگلیس در جایی عنوان کرده بود که شخصی به نام محمود احمدی‌نژاد به عنوان رییس جمهوری جانشین محمد خاتمی می‌شود. این ادعا که اگر لازم باشد، مدارکش را هم انتشار می‌کنیم نشان می‌دهد که ریاست احمدی نژاد در دولت نتیجه انقلاب مخملی دشمنان بود تا آنها با کمترین هزینه و بدون اینکه بخواهند خود را درگیر چنگ و تنش‌های جهانی کنند، به خواسته‌های خصمانه خود دست یافته‌اند.» محمد هاشمی همچنین عنوان داشت: «از بین بردن آرمان‌های امام، زیر سئوال بردن ارزش‌های انقلاب اسلامی، بر هم زدن نظم اقتصادی کشور و... مواردی است که تا پیش از این اهداف مستکبران بود و برای رسیدن به آنها حتی ما را تهدید به حمله نظامی می‌کردند. اما در حال حاضر به برکت حضور احمدی نژاد و دولت غیرقابل دفاعش کشور ما با همه این پدیده‌ها مواجه شده‌است و به همین دلیل است که کشورهایی نظیر آمریکا و اسراییل ضرورتی به حمله نظامی و تهدید کردن ایران نمی‌بینند.»
• مرکز تحقیقات استراتژیک با انتشار بیانیه‌ای، ادعاهای رئیس جمهور را در مورد مسائل هسته‌ای دروغ و توهم تفسیر و از بیان آنها شدیدا انتقاد کرد. در این بیانیه به پیشرفت‌های هسته‌ای ایران در دولت‌های قبل تاکید شده‌است.
• دفتر اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام با صدور بیانیه دیگری، اقدام محمود احمدی‌نژاد را نقض صریح قانون اساسی و زیر پا گذاشتن سوگند ریاست جمهوری خواند و اعلام نمود که «به طور قطع و یقین موارد اتهامی از طریق مراجع قانونی و ذی‌صلاح مورد پیگرد قرار خواهد گرفت». در این بیانیه آمد: «نظر و خواست کسانی که به تهمت و افترا به مقامات عالی رتبه کشور روی آورده‌اند ایجاد بد بینی و یاس و سیاه نمایی به تاریخ انقلاب است و هدف عمده آنها در این مقطع ناامید کردن مردم برای حضور گسترده و با شکوه در پای صندوق‌های رای می‌باشد چرا که این افراد موفقیت خود را در حضور حداقلی مردم و نهایتا غلبه اقلیت بر اکثریت می‌دانند.»
• علی اکبر ناطق نوری رئیس پیشین مجلس ایران با صدور اطلاعیه‌ای که روز شنبه ۱۶ خرداد منتشر شد، اتهاماتی که در جریان این مناظره از سوی محمود احمدی نژاد مطرح شده بود را نقض سوگند رئیس جمهوری خواند و نوشت: «در صورت صلاحدید در موقع مقتضی نسبت به اقدام قضایی بر علیه شخص مفتری" اقدام خواهد شد.» همچنین ناطق نوری در این بیانیه اعلام کرد: «قانون این حق را برای آقای ناطق نوری محفوظ می‌دارد که در موقع مقتضی نسبت به تنویر اذهان عمومی از طریق رسانه ملی که موظف است فرصت‌های لازم را در اختیار ایشان قرار دهد، اقدام نمایند.»
• محسن هاشمی رفسنجانی، با انتشار نامه‌ای سرگشاده به ادعاهای احمدی‌نژاد پاسخ داد.
• جامعه اسلامی مهندسین، یکی از مهمترین تشکلهای اصولگرایان با انتشار بیانیه‌ای در باره مناظره‌ها و نحوه تبلیغات نامزدهای انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری، زیر سوال بردن عملکرد ۳۰ ساله انقلاب و شخصیتهای آن را از طریق اتهامات اثبات نشده محکوم کرد. محمدرضا باهنر دبیرکل این تشکل و همچنین نایب رئیس مجلس فعلی که از حامیان احمدی‌نژاد در انتخابات ریاست جمهوری دهم می‌باشد، آنچه «حمله غیرمتعهدانه به عملکرد دولت‌های گذشته و دولت نهم و از آن مهمتر متهم نمودن شخصیت‌های انقلاب به اتهامات غیر اثبات شده» در این مناظره خواند، محکوم کرد.
• اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و رئیس مجلس خبرگان ایران، در اعتراض به آنچه «اظهارات عاری از حقیقت و غیرمسئولانه» محمود احمدی نژاد در جریان مناظره تلویزیونی با میرحسین موسوی خوانده، نامه سرگشاده‌ای به علی خامنه‌ای، رهبر ایران نوشته، و تلویحا به سکوت خامنه‌ای در این ماجرا اعتراض کرد.

پیوند به بیرون

• متن کامل مناظره در ایرنا
• احمدی نژاد یک قدم جلوتر از دیکتاتورهاست