فهرست رئیس‌جمهورهای ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

تا کنون ۷ نفر طی ۱۱ دوره رئیس‌جمهور ایران بوده‌اند.

این مقام پس از سقوط حکومت شاهنشاهی پهلوی، پیروزی انقلاب اسلامی و بنیانگذاری نظام جمهوری اسلامی در ایران به‌وجود آمد و از تاریخ ۱۱ آذر ۱۳۵۸ با تصویب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران شکل قانونی به‌خود گرفت. رئیس‌جمهور برای یک دورهٔ چهار ساله توسط رأی مستقیم اکثریت مطلق مردم ایران برگزیده می‌شود و انتخاب مجدّد او تنها برای یک دورهٔ پیاپی دیگر امکان‌پذیر است.

بنا بر قانون اساسی، رئیس‌جمهوری ایران پس از رهبری دومین مقام سیاسی بلندپایهٔ کشور است و هیئت دولت و قوّهٔ مجریه (یکی از قوای سه‌گانهٔ ایران) تحت امر او قرار دارد. البته تا قبل از بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸، مطابق اصل ۱۳۴ ریاست هیئت دولت با مقام نخست‌وزیر بود؛ بنابراین ۳ رئیس‌جمهور اوّل ایران (سید ابوالحسن بنی‌صدر، محمدعلی رجایی، سید علی خامنه‌ای) رئیس کابینه محسوب نمی‌شدند. رئیس‌جمهور همچنین به عنوان مجری قانون اساسی، رئیس شورایعالی امنیت ملی و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز فعّالیّت می‌کند. تنها نخستین رئیس‌جمهور ایران (بنی‌صدر) مقام فرماندهی کل نیروهای مسلّح را برعهده داشته‌است و پس از انتقال این وظیفه به رهبری، مابقی رؤسای جمهور حائز این مقام نبوده‌اند.

در صورتی که رئیس‌جمهور به دلایلی مانند فوت، عزل، استعفأ، غیبت یا بیماری توانایی انجام مسئولیّت‌های قانونی خود را نداشته‌باشد، معاون‌اوّل رئیس‌جمهور با موافقت رهبری وظایف او را موقتاً برعهده می‌گیرد و باید ظرف مدت ۵۰ روز شرایط انتخاب رئیس‌جمهور بعدی را از طریق انتخابات پیش از موعد فراهم نماید. تا پیش از بازنگری قانون اساسی (۱۳۶۸)، مسئولیّت جانشینی رئیس‌جمهور بر عهدهٔ شورای موقّت ریاست جمهوری بوده‌است.

سید ابوالحسن بنی‌صدر، نخستین متصدّی این سمت بود که از ۱۵ بهمن ۱۳۵۸ با تنفیذ حکم خود رسماً کارش را آغاز کرد. او تنها رئیس‌جمهوری بوده‌است که به دلیل عدم کفایت سیاسی توسط مجلس شورای اسلامی برکنار شده‌است. محمدعلی رجایی نیز تنها رئیس‌جمهوری بوده‌است که در حین خدمت ترور شده‌است. پس از هر دوی این مقاطع که رؤسای جمهور دوره کاری خود را به پایان نبردند، شورای موقّت وظایف آن‌ها را تا انتخاب رئیس‌جمهور بعدی برعهده گرفت. سید علی خامنه‌ای نیز پس از انتخاب به عنوان رهبری توسط مجلس خبرگان رهبری، دورهٔ ریاست‌جمهوری خود را پیش از پایان آن واگذار کرد.

۳ رئیس‌جمهوری بعدی ایران یعنی اکبر هاشمی رفسنجانی، سیّد محمّد خاتمی و محمود احمدی‌نژاد هر کدام ۲ دوره پیاپی برای این سمت انتخاب شدند. رئیس‌جمهور ایران از مرداد ۱۳۹۲ تاکنون حسن روحانی است.

رئیس‌جمهورها[ویرایش]

ردیف رئیس‌جمهور دوره حزب دولت نخست‌وزیر
[پانویس ۱]
آغاز
[پانویس ۲]
پایان
۱ سیّد ابوالحسن بنی‌صدر
(–۱۳۱۲)
President of iran Abolhassan Banisadr.jpg ۱۵ بهمن ۱۳۵۸‏[۱] ۳۱ خرداد ۱۳۶۰‏[۲] مستقل[۳] ۱
(۱۳۵۸)
محمّدعلی رجایی[۱]

ابوالحسن بنی‌صدر با بیش از ۱۰٫۷ میلیون رأی (۷۶%~) در انتخابات ۱۳۵۸ برنده و نخستین رئیس‌جمهور ایران شد. بنی‌صدر به اسلام‌گرایان چپ و ملی‌گرایان لیبرال گرایش داشت و در ابتدای کارش از حمایت رهبر انقلاب آیت‌الله خمینی برخوردار بود.[۴] دوران او همزمان با چالش‌های ابتدای انقلاب، گروگان‌گیری سفارت آمریکا و جنگ با عراق دچار عدم ثبات و مشکلات داخلی شد[۴] و او نهایتاً توسط مجلس شورای اسلامی (با ۱۷۷ رای موافق، ۱۲ ممتنع و ۱ مخالف) به دلیل «عدم کفایت سیاسی» از ریاست جمهوری برکنار شد.

شورای موقت ریاست جمهوری[پانویس ۳]
۳۱ خرداد ۱۳۶۰–۱۱ مرداد ۱۳۶۰
۲ محمّدعلی رجایی
(۱۳۶۰–۱۳۱۲)
Mohammad-Ali Rajai.jpg ۱۱ مرداد ۱۳۶۰‏[۵] ۸ شهریور ۱۳۶۰‏[۲] مستقل
[پانویس ۴][۶][۷][۸]
۲
(۱۳۶۰)
محمّدجواد باهنر[۹]

محمدعلی رجایی با بیش از ۱۳ میلیون رأی (۹۰%~) پیروز انتخابات ۱۳۶۰ شد. رجایی مورد حمایت حزب جمهوری اسلامی بود و تنها پس از ۲۸ روز از آغاز ریاست جمهوری خود در بمب‌گذاری دفتر نخست‌وزیری توسط سازمان مجاهدین خلق ترور شد.[۴]

شورای موقت ریاست جمهوری[پانویس ۳] زیر نظر محمدرضا مهدوی کنی[۱۰]
۸ شهریور ۱۳۶۰–۱۷ مهر ۱۳۶۰
۳ سیّد علی خامنه‌ای
(–۱۳۱۸)
Khamenieiee-sajed (2).jpg ۱۷ مهر ۱۳۶۰‏[۱۱] ۱۳ شهریور ۱۳۶۴ حزب جمهوری اسلامی[۶]

جامعه روحانیت مبارز[۱۲]
۳
(۱۳۶۰)
میرحسین موسوی[۶]
۱۳ شهریور ۱۳۶۴‏[۵] ۱۲ مرداد ۱۳۶۸‏ ۴
(۱۳۶۴)

سید علی خامنه‌ای با بیش از ۱۵٬۹ میلیون رأی (۹۵%~) در انتخابات ۱۳۶۰ و بار دیگر با بیش از ۱۲٬۲ میلیون رأی (۸۵%~) در انتخابات ۱۳۶۴ برگزیده شد. در این دوران که با بخش عمدهٔ جنگ همزمان بود و جناح چپ جمهوری اسلامی قدرتمند بود، او از چهره‌های نسبتاً معتدل به‌شمار می‌رفت.[۴] با فوت آیت‌الله خمینی و از تاریخ ۱۴ خرداد ۱۳۶۸، به رهبری برگزیده شد و مدتی کوتاه رسماً عهده‌دار هر دو مسئولیت بود. او ضمن واگذاری پیش از موعد ریاست جمهوری، از موسوی خواست تا تاریخ آغاز به کار دولت جدید به کار خود ادامه دهد.[۱۳]

ردیف رئیس‌جمهور آغاز پایان حزب دولت معاون‌اول
۴ اکبر هاشمی بهرمانی (رفسنجانی)
(–۱۳۱۳)
HashemiRafsanjani.jpg ۱۲ مرداد ۱۳۶۸‏[۵] ۱۲ مرداد ۱۳۷۲ جامعه روحانیت مبارز[۱۲] ۵
(۱۳۶۸)
حسن حبیبی[۱۴]
۱۲ مرداد ۱۳۷۲‏[۵] ۱۲ مرداد ۱۳۷۶ ۶
(۱۳۷۲)

اکبر هاشمی رفسنجانی با بیش از ۱۵٬۵ میلیون رأی (۹۴%~) در انتخابات ۱۳۶۸ و بار دوم با بیش از ۱۰٬۵ میلیون رأی (۶۳%~) در انتخابات ۱۳۷۲ رئیس‌جمهور شد. در آغاز دوران ریاست جمهوری او، جنگ تازه پایان یافته‌بود و با انتخاب رهبر جدید، کشور وارد مرحلهٔ جدیدی شده‌بود. با بازنگری قانون اساسی پست نخست‌وزیری حذف شد، پس از آن جناح چپ افول کرد و با ایجاد تعادل با جناح راست، یک جناح میانه‌روی پراگماتیست برخاست. در این دوران که «دوران سازندگی» نام گرفت، مسئلهٔ اصلی کشور بازسازی پس از جنگ و توسعه اقتصادی بود.[۴]

۵ سیّد محمّد خاتمی
(–۱۳۲۲)
Mohammad Khatami.jpg ۱۲ مرداد ۱۳۷۶‏[۱۱] ۱۱ مرداد ۱۳۸۰ مجمع روحانیون مبارز[۱۵] ۷
(۱۳۷۶)
۱۱ مرداد ۱۳۸۰‏[۱۱] ۱۲ مرداد ۱۳۸۴ ۸
(۱۳۸۰)
محمدرضا عارف[۱۶]

سیّد محمّد خاتمی با بیش از ۲۰٬۱ میلیون رأی (۶۹%~) در انتخابات ۱۳۷۶ و بار دوم با بیش از ۲۱٫۶ میلیون رأی (۷۷%~) در انتخابات ۱۳۸۰ رئیس‌جمهور شد. با آغاز دورهٔ موسوم به «دولت اصلاحات» و «دوم خرداد»، گفتگوی تمدن‌ها و تنش‌زدایی در سیاست خارجی مطرح شد و در سیاست داخلی گسترش آزادی‌های مدنی در چهارچوب قانون اساسی مدنظر قرار گرفت.[۴]

۶ محمود احمدی‌نژاد
(–۱۳۳۵)
Mahmoud Ahmadinejad Cropped.jpg ۱۲ مرداد ۱۳۸۴‏[۵] ۱۲ مرداد ۱۳۸۸ جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی
و جامعه اسلامی مهندسین
و ائتلاف آبادگران ایران اسلامی
[پانویس ۵][۱۷]
۹
(۱۳۸۴)
پرویز داوودی[۱۸]

۱۲ مرداد ۱۳۸۴–۲۶ تیر ۱۳۸۸

اسفندیار رحیم‌مشایی

۲۶ تیر–۲ مرداد ۱۳۸۸
[۱۹][۲۰][پانویس ۶]

بدون متصدّی

۲ مرداد–۲۲ شهریور ۱۳۸۸

۱۲ مرداد ۱۳۸۸‏[۲۱] ۱۲ مرداد ۱۳۹۲ ۱۰
(۱۳۸۸)
محمدرضا رحیمی[۲۲]

۲۲ شهریور ۱۳۸۸–۱۲ مرداد ۱۳۹۲

محمود احمدی‌نژاد در مرحله دوم انتخابات ۱۳۸۴ با بیش از ۱۷٬۲ میلیون رأی (۶۲%~) و در انتخابات ۱۳۸۸ با بیش از ۲۴٬۵ میلیون رأی (۶۳%~) پیروز شد.

۷ حسن روحانی
(–۱۳۲۷)
Hassan Rouhani.jpg ۱۲ مرداد ۱۳۹۲‏[۲۳] در حال فعّالیّت حزب اعتدال و توسعه[۲۴]
و جامعه روحانیت مبارز[۲۵][پانویس ۷]
۱۱
(۱۳۹۲)
اسحاق جهانگیری[۲۶]

حسن روحانی با بیش از ۱۸٬۶ میلیون رأی (۵۱%~) در انتخابات ۱۳۹۲ پیروز شد و دولت خود را «دولت تدبیر و امید» نامید.[۲۷]

نمودار سال‌شمار[ویرایش]

در این نمودار سال‌شمار به دو رقم آخر سال خورشیدی اشاره شده‌است.
دوره ریاست جمهوری رجایی در دوره‌ای ۲۸ روزه در سال ۶۰ بوده است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. مقام نخست‌وزیری با بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۸ برچیده شد.
  2. آغاز به کار رئیس جمهور ایران از تاریخ تنفیذ است. [۱]
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ مطابق اصول ۱۳۰ و ۱۳۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی (در آن زمان) در صورت ناتوانی رئیس جمهور از ادارهٔ کشور، «شورای موقت ریاست جمهوری» متشکل از نخست‌وزیر، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس دیوان عالی کشور اداره کشور را تا انتخاب رئیس جمهور جدید بر عهده می‌گیرند. مطابق قانون اساسی کنونی، با موافقت رهبر، معاون اول رئیس‌جمهور وظایف رئیس جمهور را بر عهده می‌گیرد.
  4. رجایی عضو حزب جمهوری اسلامی نبود، اما کاندیدای منتخب این حزب در انتخابات بود.
  5. در مرحلهٔ اول انتخابات ۱۳۸۴ هیچیک از این سه حزب از احمدی‌نژاد حمایت نکردند. جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی از محمدباقر قالیباف و جامعهٔ اسلامی مهندسین از علی لاریجانی حمایت کرده و ائتلاف آبادگران ایران اسلامی از هیچ کاندیدایی حمایت نکرد.
  6. اسفندیار رحیم مشایی به دستور رهبر از سمت خود استعفا کرد.
  7. در انتخابات ۱۳۹۲، جامعه روحانیت مبارز از حسن روحانی حمایت نکرد اما وی کاندیدای برگزیدهٔ حزب اعتدال و توسعه و شورای هماهنگی اصلاح‌طلبان و مورد حمایت دو رئیس‌جمهور پیشین (اکبر هاشمی رفسنجانی و سید محمد خاتمی) بود.

یادکرد منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ آژند و دیگران، ۴۵۲.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ راعی گلوجه، «شهید رجایی از ریاست‌جمهوری تا شهادت».
  3. Paidar, 230.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ Ashraf, Encyclopædia Iranica.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ سجادی‌پور، وب‌گاه رسمی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ Daniel, 206.‏
  7. Basmenji, 162. «... Banisadr was forced to accept the IRP candidate, Muhammad Ali Rajaei.»
  8. اصغرنیا، ۱۴۰. «در حال حاضر، آقای محمدعلی رجایی عضو حزب نیست، ولی چون لایق است، از او حمایت می‌کنیم.»
  9. آژند و دیگران، ۴۵۹.
  10. آژند و دیگران، ۴۶۴.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ همشهری آنلاین.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ Crane, Lal and Martini, 22.
  13. وب‌گاه رسمی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای.
  14. Page, 272.
  15. Muller, Overstreet and Banks, 603-604.
  16. «معاون‌اول رییس‌جمهور»، وبگاه رسمی ریاست جمهوری ایران.
  17. Mattair, 163.
  18. Europa Publications Staff, The Europa World Year Book: 2007, 2302.
  19. «طی حکمی از سوی دکتر احمدی‌نژاد صورت گرفت؛ «اسفندیار رحیم مشایی» معاون‌اول رییس‌جمهور شد»، وبگاه رسمی ریاست جمهوری ایران.
  20. «نامه رحیم مشایی به رییس‌جمهور»، وبگاه رسمی ریاست جمهوری ایران.
  21. «برگزاری مراسم تنفيذ حكم دهمين دوره رياست جمهورى در حضور رهبر انقلاب»، وب‌گاه رسمی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای.
  22. «انتصاب محمدرضا رحیمی به سمت معاون‌اول رییس‌جمهور»، وبگاه رسمی ریاست جمهوری ایران.
  23. «تنفیذ حکم ریاست جمهوری دکتر روحانی از سوی مقام معظم رهبری»، وبگاه رسمی ریاست جمهوری ایران.
  24. Mousavian.
  25. وبگاه رسمی جامعه روحانیت مبارز.
  26. «در حکمی از سوی دکتر روحانی صورت گرفت؛ انتصاب مهندس جهانگیری به عنوان معاون‌اول رییس‌جمهور»، وبگاه رسمی ریاست جمهوری ایران.
  27. «متن كامل گزارش ۱۰۰ روزه رئيس‌جمهور»، وبگاه رسمی ریاست جمهوری ایران.

منابع[ویرایش]

فارسی
انگلیسی

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ فهرست رئیس‌جمهورهای ایران موجود است.