انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۷۲)

انتخابات ششمین دوره ریاست‌جمهوری ایران

۱۳۶۸ → اعضا ۲۱ خرداد ۱۳۷۲ هیئت دولت ← ۱۳۷۶ اعضا

مشارکت ۱۶٬۷۹۶٬۷۵۵رای، ۵۰٫۶۶٪   نامزد اکبر هاشمی بهرمانی احمد توکلی عبدالله جاسبی حزب روحانیت مبارز رای‌های مردمی ۱۰٬۵۶۶٬۴۹۹ ۴٬۰۲۶٬۸۷۹ ۱٬۴۹۸٬۰۸۴ درصد رای ۶۳٪ ۲۳٫۹۷٪ ۸٫۹۲٪ درصد واجدان ۳۱٫۸۶٪ ▼۱۹٫۷۲٪ ۱۲٫۱۴٪ ۴٫۵۱٪

رییس‌‌جمهور پیش از انتخابات اکبر هاشمی رفسنجانی روحانیت مبارز رییس‌‌جمهور برگزیده اکبر هاشمی رفسنجانی روحانیت مبارز

ششمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران، انتخاباتی بود که برای تعیین رئیس جمهوری ایران پس از یک دوره ریاست جمهوری علی اکبر هاشمی رفسنجانی در ۲۱ خرداد ۱۳۷۲ برگزار شد.

نامزد های انتخاباتی

در این دوره ۱۲۸ نفر در انتخابات نام نویسی کردند و شورای نگهبان بنا به سنت خود صلاحیت ۱۲۴ نفر را ردکرد. در این دوره ازانتخابات چهار نامزد ریاست جمهوری با هم رقابت داشتند. دکتر عبدالله جعفرعلی جاسبی (رییس دانشگاه آزاد که عملاً منصوب هاشمی بود)؛ مهندس رجبعلی طاهری (استاندار وقت تهران در دولت اول هاشمی)و احمد توکلی رقبای رئیس جمهور وقت بودند. حضور دو چهرهٔ اول بیشتر به تأیید سیاست‌های هاشمی شباهت داشت و تنها دکتر احمد توکلی رقیب واقعی وی محسوب می گردید.

رقابت‌های انتخاباتی

احمد توکلی در نطق‌هایش بر بی عدالتی اقتصادی و اجتماعی، ناکارآمدی سیاست‌ها و مدیریت‌ها، امتیازطلبی و تجمل‌گرایی کارگزاران، و کم‌اعتنایی آنان به مشارکت سیاسی مردم، سیاست‌های ایدئولوژی‌زدایی و رفاه طلبی تمرکز داشت و فهرست بلندی را که به عنوان سوء تدبیرها و سوء رفتارهای دولت پنجم در نظر داشت به چالش کشید.

کارگزاران دولت پنجم هم در این سو بیان می کردند که رفاه و سازندگی، ۲ ارمغان دولتشان است که سبب محبوبیت بی‌بدیل سردار آن(هاشمی) شده است.

حمایت اغلب تشکل‌های جناح راست از هاشمی بود. جامعه روحانیت که هاشمی از اعضای شورای مرکزی اش بود به حمایت از هاشمی پرداخت. جامعه مدرسین اعلام کردکه هاشمی را ارجح می‌داند. روزنامه رسالت که زمانی توکلی سردبیر و از بنیانگذاران آن بود، به حمایت شدید از هاشمی پرداخت. حبیب‌الله عسگراولادی دبیرکل جمعیت مؤتلفه اسلامی نیز حمایت حزب متبوعش از هاشمی را اعلام کرد.

مجمع روحانیون مبارز در دور دوم بر خلاف دور اول که از هاشمی حمایت کرد سکوت بود. برخی اعضای مجمع روحانیون اعلام کردند که نفیاً و اثباتاً در انتخابات شرکت نخواهند کرد. بهزاد نبوی از اعضای شورای مرکزی سازمان مجاهدین انقلاب در اظهارنظری انتخابات را تشریفاتی خواند که در آن برد هاشمی مسجل است.

این انتخابات در شرایطی برگزار شد که انفعال جناح چپ و انزواطلبی آن‌ها، شرایط را برای در دست گرفتن مجدد ریاست دولت توسط هاشمی مهیا می‌ساخت.

واجدین شرایط برای رای دادن در این انتخابات بیش از۳۳ میلیون نفر بودند. از این تعداد ۱۶میلیون و ۶۰۰ هزار نفر در انتخابات شرکت کردند. هاشمی رفسنجانی با کسب حدود ۱۰ میلیون رأی، نزدیک به ۷۶ درصد آرای شرکت کنندگان و کمی بیش از ۳۲ درصد آرای کل واجدین شرایط را به دست آورد.

هاشمی در دوره اول خود، در رقابت با تنها رقیب صوری (دکتر عباس شیبانی)، با کسب حدود ۱۵ و نیم میلیون رأی، ۹۴ درصد آرای شرکت‌کنندگان و ۵۱ درصد آرای کل واجدین شرایط را به دست آورده بود که در شرایط کنونی حدود ۵ میلیون ریزش رای داشت. علاوه بر این مشارکت بسیار پائین ۵۰ درصدی مردم در هیچ یک از انتخابات مشابه پس از پیروزی انقلاب در ایران سابقه نداشت و بعدها هم تکرار نشد.

توکلی در این انتخابات موفق شد بیش از ۴ میلیون رای را به خود جلب کند که به نوبهٔ خود موضوع بی سابقه‌ای در تاریخ انتخابات‌های ریاست جمهوری گذشته بود. در انتخابات گذشته همواره جز کسی که از ابتدا ریاست جمهوری اش قابل پیش بینی بود، مابقی رأی قابل توجهی کسب نمی کردند.

توکلی تیجه این حضور خود را شکست نمی‌داند. وی در این رابطه می گوید: "نتیجهٔ کار بنده در آن سال نه‌تنها شکست نبود، بلکه یک نوع پیروزی بود؛ چرا که بعد از آن، به تدریج دوستان مجلس چهارم برای مقابله با اشتباهات اقتصادی- سیاسی اطرافیان رئیس‌جمهور وقت (که بعدها کارگزاران سازندگی نام گرفتند) اعتماد به نفس پیدا کردند."

علی لاریجانی دربارهٔ نگاه هاشمی به رقیبش(توکلی) در این انتخابات در خاطرات خود از روز ۲۹ دی ماه ۱۳۷۲ می‌نویسد: «یادم هست وقتی بحث ریاست جمهوری در ماه‌ها پیش مطرح بود، روزی قبل از این که دولت تشکیل شود، با آقای هاشمی صحبت کردم که امروز آقای توکلی پیش من آمده و مصمم شده که در انتخابات شرکت کند. به آقای هاشمی گفتم ورود احمد توکلی رأی شما را کم خواهد کرد. آقای هاشمی پرسیدند مثلاً چقدر رأی می‌آورد. گفتم ۲ یا ۳ میلیون رأی دارد، خندیدند و گفتند ۲۰۰، ۳۰۰ هزار رأی هم ندارد! بعد معلوم شد چنین نیست... قبل از انتخابات ریاست جمهوری که طرحی در مورد ساماندهی افکار عمومی در مورد انتخابات را در دولت به عنوان وزیر فرهنگ مطرح کردم، نقد و بررسی زیادی شد. سخن آقای غرضی (وزیر پست، تلگراف و تلفن) از همه جالب‌تر بود که گفتند آقای هاشمی احتیاج به طرح ندارد، همین الآن حدود ۱۸ میلیون رأی مربوط به شماست، یک قدری کار کنیم، ۲۰ میلیون رأی می‌شود!"

آرای ماخوذه

اکبر هاشمی رفسنجانی با کسب ۱۰ میلیون و ۵۶۶ هزار و ۴۹۹ رای از مجموع ۱۶ میلیون و ۷۶۹ هزار و ۷۸۷ رای ماخوذه برای دومین بار به ریاست جمهوری انتخاب شد، میزان مشارکت در این دوره ۵۰٫۵ درصد بود.

• نفر دوم :احمد توکلی ۴٫۰۲۶٫۸۷۹. رای
• نفر سوم :رجبعلی طاهری ۱۱۴٫۷۷۶ رای
• نفر چهارم :عبدالله جاسبی ۸۹٫۷۸۰ رای

جستارهای وابسته

• انتخابات ریاست جمهوری ایران