محمدتقی مصباح یزدی

با محمد یزدی اشتباه گرفته نشود.

محمد تقی مصباح یزدی

شناسنامه
نام کامل	محمدتقى گيوه چى
زادروز	۱۱ بهمن ۱۳۱۳ خورشیدی
زادگاه	یزد، ایران
دین	اسلام
مذهب	شیعه دوازده امامی
اطلاعات سیاسی
پست‌ها	عضو مجلس خبرگان رهبری
اطلاعات علمی و مذهبی
استادان	حسین طباطبایی بروجردی، روح‌الله خمینی، محمد تقی بهجت ، محمد علی اراکی، محمدحسین طباطبایی
شاگردان	غلامحسین الهام، عباسعلی کدخدایی، پرویز داوودی، مرتضی آقاتهرانی
کتاب‌ها	نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه، عبرت‌های خرداد
وبگاه رسمی	mesbahyazdi.org

مناظره تلویزیونی از راست: عبدالکریم سروش و مصباح یزدی در برابر احسان طبری و فرخ نگهدار در سال ۱۳۶۰

محمدتقی مصباح یزدی (زادهٔ ۱۱ بهمن ۱۳۱۳ در یزد) مفسر، مجتهد فقه شیعه، بنیانگذار و مدیر موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، عضو مجلس خبرگان رهبری، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، رییس شورای عالی مجمع جهانی اهل‌بیت و یکی از اساتید حوزهٔ علمیهٔ قم است.

وی از منظر علمی به دلیل نوشتارهای او در زمینه تفسیر موضوعی قرآن، و فلسفه اسلامی - به ویژه یکی از کتاب‌های درسی حوزه تحت عنوان «آموزش فلسفه» که به زبان های عربی، انگلیسی و غیره نیز ترجمه شده است و از منظر سیاسی به علت حمایت‌های او از محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور کنونی ایران و نیز مخالفت‌های سابقه‌مندش با محمد خاتمی و به طور کلی جنبش اصلاح‌طلبی ایران، دارای معروفیت است.

از دیگر مواردی که باعث شهرت مصباح یزدی شده‌است، مطرح شدن وی به عنوان صادرکنندهٔ فتوای قتل در جریان جنجال‌برانگیز قتل‌های زنجیره‌ای می‌باشد.

گفته می‌شود که احمد عبدالله محمد سامبی رئیس‌جمهورسابق کشور آفریقایی کومور از شاگردان او بوده و گفته می‌شود که محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور فعلی ایران نیز از پیروان اوست.

تحصیلات حوزوی

تحصیلات ابتدایی خود را در سن هفت سالگی آغاز کرد. سپس وارد حوزهٔ علمیهٔ یزد شد و دورهٔ مقدمات و سطح را همان جا به اتمام رساند، سپس در سال ۱۳۷۱ه.ق. عازم نجف شد، و پس از یک سال برای ادامهٔ تحصیل به قم هجرت کرد و حدود ۸ سال به طور مداوم در درس فقه حسین طباطبایی بروجردی شرکت کرد. وی در سن ۲۷ سالگی به درجهٔ اجتهاد رسید، اما با این حال تا ۸ سال در دروس فقه و اصول روح‌الله خمینی و تا ۱۵ سال در درس فقه محمد تقی بهجت و تا ۲ سال در درس محمد علی اراکی شرکت می‌کرد. وی شاگردان درس تفسیر و فلسفهٔ محمدحسین طباطبایی نیز به شمار می‌رود و با پایه‌گذاری مدرسه حقانی توسط آیت‌الله قدوسی و محمد حسینی بهشتی استاد و عضو هیئت مدیره این مدرسه می‌شود. اما بعدها به دلیل اختلافات شدیدش با علی شریعتی از این سمت کناره گرفته و به مؤسسه «در راه حق» می پیوندد

فعالیت‌های علمی فرهنگی

پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران او در تأسیس دفتر همکاری حوزه و دانشگاه و در جهت اصلاح و بازسازی نظام حوزه نقش فعالی ایفا کرد. او بنیاد علمی پژوهشی باقرالعلوم و سپس مؤسسهٔ آموزشی پژوهشی امام خمینی را در قم پایه‌گذاری کرد. وی هم اکنون رییس مؤسسهٔ علمی پژوهشی امام خمینی و همچنین رییس شورای عالی مجمع جهانی اهل‌بیت و عضو جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم می‌باشد.

فعالیتهای سیاسی

او در سال ۱۳۶۹ به عنوان نمایندهٔ مجلس خبرگان از استان خوزستان در دومین دورهٔ مجلس خبرگان رهبری و در دوره‌های بعد نیز از تهران به نمایندگی مجلس خبرگان برگزیده شد.

انتخابات ریاست جمهوری دهم

به دنبال انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال ۸۸ و اعتراضات گسترده بعد از انتخابات، خبرگزاری العربیه به نقل از روزنامهٔ ایتالیایی کوریر دلاسرا و به گفته یک منبع نامعلوم آمریکایی ادعاکرد که مصباح یزدی - که از وی به عنوان پدر معنوی احمدی‌نژاد یاد می‌شود- از مقابله با مخالفان نظام حمایت کرده‌است. هم‌چنین ادعا کرد برخی منابع اصلاح‌طلب مدعی شدند مصباح یزدی در انتخابات اخیر تقلب به نفع احمدی‌نژاد را مجاز شمرده و حتی فتوای قتل میرحسین موسوی و مهدی کروبی را صادر کرده بود.

مصباح یزدی در واکنش به رویدادهای پس از انتخابات گفت «سلسله جنبان این قضایا هر که بود درصدد حذف ولایت فقیه از نظام سیاسی کشور بود.» وی «ولایت فقیه را روح انقلاب و مشخصه این حکومت» دانسته و گفت: «دشمنان می‌خواستند یا این رکن اساسی را حذف و یا تضعیف و کمرنگ کنند که در این جریان برخی آگاهانه و برخی فریب خورده اقدام به این امر نمودند.» او همچنین در ۲۱ مرداد ۱۳۸۸ در جمع گروهی از هنرمندان بسیجی در موسسه آموزشی امام خمینی در قم این‌گونه استدلال کرد که وقتی رییس‌جمهوری از جانب رهبری نصب و تایید می‌شود به عامل او تبدیل شده و از این پرتو نور بر او نیز تابیده می‌شود و لذا «وقتی ریاست جمهوری حکم ولی فقیه را دریافت کرد اطاعت از او نیز مثل اطاعت از خداست.»

ماجرای کاریکاتور

سه هفته پیش از انتخابات مجلس ششم، در بهمن ۱۳۷۸، کاریکاتوری موسوم به «استاد تمساح» که طرفداران مصباح یزدی به‌خاطر شباهت کلمهٔ «مصباح» با «تمساح»، آن را اهانت به او دانستند، توسط نیک‌آهنگ کوثر در یکی از روزنامه‌های کثیرالانتشار به چاپ رسید که در همین زمان گروهی از افراد وابسته به موسسه آیت‌الله مصباح یزدی، در مسجد اعظم قم دست به تحصن زدند.آنان که خود را جمعی از طلاب و فضلای قم می نامیدند، از چهاردهم بهمن ماه تا شامگاه شانزدهم بهمن به تحصن خود ادامه دادند. گفته می شد نهایتاً این تحصن با نقل پیام شفاهی رهبر ایران توسط آیت‌الله مشکینی، پایان می‌یابد. معترضین روز پنجشنبه ابتدا در مسجد فیضیه تجمع کرده و در یک راهپیمایی تا مسجد اعظم، تحصن خود را آغاز کردند. آنان طی بیانیه‌ای تاکید داشتند که: «تحصن ما آرام و بدون تشنج است و در صورت دستور مقام معظم رهبری و یا مراجع عظام، تحصن را لغو خواهیم کرد». متحصنین دارای کارت مخصوص و سازماندهی منظم، ستاد اطلاع رسانی، واحد تبلیغات و تدارکات بوده و امکانات لازم برای اقامت خود در مسجد را از قبل مهیا کرده بودند. متحصنین همچنین خواستار عزل و محاکمه وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بودند که بعد از بازداشت نیک‌آهنگ کوثر، با پیام سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، این تحصن پایان یافت.

دیدگاه‌ها

دیدگاه سیاسی و چالش‌ها

مصباح یزدی از حامیان اسلام بنیادگرایانه و طیف اصولگرا معروف به جناح راست است. او از مخالفان جدی اصلاحات محمد خاتمی و اصلاح‌طلبان می‌باشد، چنانکه در حسینیه شهدای قم اصلاح‌طلبان را «احیاکنندگان سنت کفار ۲۵۰۰ سال پیش ایران» نامید.

در ماه آذر سال ۱۳۷۹ میلادی، اکبر گنجی روزنامه‌نگار طرفدار اصلاحات، که در کتاب پرفروش و جنجال‌برانگیز «عالی‌جناب سرخ‌پوش و عالی‌جنابان خاکستری»، به افشاگری درباره عوامل پشت پرده قتل‌های زنجیره‌ای پرداخته بود، در دادگاهی که برای محاکمه او تشکیل شده بود علناً علی فلاحیان، وزیر اطلاعات سابق ایران را شاه‌کلید قتل‌های زنجیره‌ای و مصباح یزدی را محرک و صادرکننده فتوای قتل‌ها یا به اصطلاح، «مراد عالیجنابان خاکستری» خواند. همچنین در واقعه قتل‌های محفلی کرمان، تعدادی از اعضای بسیج یکی از مساجد کرمان به اتهام آن دستگیر شدند و این افراد در بازجویی‌ها و در دادگاه اعلام کردند که پس از شنیدن سخنرانی محمد تقی مصباح یزدی، در یکی از مساجد کرمان به این نتیجه رسیده‌اند که از نظر شرعی وظیفه دارند افراد مهدورالدم را بکشند. مصباح یزدی طی نامه‌ای به دادگاه، صدور فتوی مشخصا برای قتل ۵ نفر در کرمان را رد کرد اما ایراد سخنرانی عمومی پیرامون امر به‌معروف و لزوم اقدام شخصی بسیجیان در اجرای امر به‌معروف را تایید نمود.

احتمال جادو شدن احمدی‌نژاد

مصباح یزدی در سخنانی که هفته‌نامه شما وابسته به حزب موتلفه اسلامی به نقل از او انتشار داد، گفت که بیش از ۹۰ درصد احتمال میدهد که احمدی‌نژاد را شخصی (مشایی) سحر کرده باشد.

مذهبی

دموکراسی و ولایت فقیه

مصباح از منتقدان جمهوریت است و به رای گذاشتن نظام توسط روح‌الله خمینی را به معنای اعتقاد او به جمهوریت و حاکمیت رای مردم نمی‌داند. او در سخنانی گفت: «مردم، ناصر (کمک کننده) ولی فقیه هستند، نه ناصب (منصوب کننده) و مشرع (مشروعیت دهنده) او» از دیدگاه وی فقها در دوران غیبت نایب عام حجت بن حسن (مهدی موعود به اعتقاد اهل تشیع) و حاکم هستند و نتیجتاً انتخاب حاکم توسط مردم فاقد اعتبار است. این اظهارات وی مورد مخالفت بسیاری حتی بخشی از جناح راست و اصولگرا قرار گرفت، چنانکه روزنامه جمهوری اسلامی در جریان انتخابات شوراها در سال ۱۳۸۵ با موضع‌گیری در برابر مصباح یزدی، مواضع وی در باب ولایت فقیه را متفاوت با نظرات رهبری دانست و در مقاله‌ای با عنوان «مخالفت رهبری با عملکرد مصباح یزدی» نوشت: «احدی از آحاد ملت حق ندارد از رهبری جلو بیفتد، آیا رهبری از عملکرد و موضع‌گیری‌های شما راضی است؟ ما قرائتی داریم که نه، شما اگر دلیلی بر رضایت ایشان از عملکرد خودتان دارید، ذکر فرمایید، البته اینکه ایشان به مؤسسه شما کمک مالی بکنند یا شما در دفتر ایشان سخنرانی کنید دلیل نمی‌شود».

بنا به ادعای وی ضدیّت با ولایت فقیه به معنی شرک به خداست.

ارتداد و قتل افراد

مصباح در سخنرانی‌های خود بارها صراحتاً از اجرای حکم اعدام برای افرادی که مرتد شده‌اند دفاع نموده‌است، چنانکه یکبار خواستار حکم اعدام برای هاشم آغاجری به اتهام اهانت به امامان شیعه و مراجع تقلید شیعه و همچنین اهانت به پیامبر اسلام شد. همچنین احمد قابل در نامه‌ای به علی خامنه‌ای، ضمن اشاره به اصرار و شهادت مصباح یزدی، مبنی بر کفرآمیز بودن مطالب و مرتد بودن حبیب‌الله آشوری به جرم انتشار کتاب «توحید» که منجر به اعدام وی شد، از وی انتقاد کرد.

کتاب‌شناسی

وی دارای تألیفات و آثار متعددی در زمینه‌های فلسفهٔ اسلامی، الهیات، اخلاق و عقاید می‌باشد؛ از جمله^{[نیازمند منبع]}:

اخلاق در قرآن (۳ جلد) آذرخشی دیگر از آسمان کربلا اصلاحات، ریشه‌ها و تیشه‌ها آفتاب ولایت‏ آموزش عقاید (۳ جلد) آموزش فلسفه (۲ جلد) انسان‌شناسی‏ در قرآن انقلاب اسلامی، جهشی در فرایند تحولات بین‌الملل‏ ایدئولوژی تطبیقی بر درگاه دوست‏ به سوی او به سوی خودسازی‏ پاسخ‌های استاد به جوانان پرسشگر پاسداری از سنگرهای ایدئولوژیک (۶ جلد) پرتوی از امامت و ولایت در قرآن کریم پرسش‌ها و پاسخ‌ها (۵ جلد) پند جاوید (۲ جلد) پندهای امام صادق (ع) به رهجویان صادق‏ پیش‌نیازهای مدیریت اسلامی‏ تعدد قرائت‌ها تهاجم فرهنگی‏ توحید در نظام عقیدتی اسلام‏ جامعه و تاریخ در قرآن‏ جامعیت قرآن‏ جامی از زلال کوثر (شخصیت حضرت فاطمه زهرا) جنگ و جهاد در قرآن (۲ جلد) جهان‌شناسی‏ در قرآن جوانان و مشکلات فکری‏ چکیدهٔ چند بحث فلسفی‏ چکیده‌ای از اندیشه‌های بنیادین اسلامی حقوق و سیاست در قرآن خداشناسی‏ در قرآن خودشناسی برای خودسازی‏ در پرتو آذرخش‏ در پرتو ولایت‏

دروس فلسفه‏ دروس فلسفه اخلاق‏ دین و آزادی‏ راه‌شناسی‏ در قرآن راهنماشناسی‏ در قرآن راهیان کوی دوست‏ ره‌توشه (۲ جلد) زن، نیمی از پیکر اجتماع‏ سلسه مباحث اسلام، سیاست و حکومت شرح الهیات شفاء (۲ جلد) شرح برهان شفاء (۴ جلد) شرح جلد اول اسفار اربعه (۲ جلد) شرح جلد هشتم اسفار اربعه (۲ جلد) شرح نهایةالحکمه (۲ جلد) شکوه نجوا عبرت‌های خرداد فلسفه اخلاق‏ قرآن در آینه نهج‌البلاغه‏ قرآن‌شناسی (۲ جلد) قلمرو دین‏ کاوش‌ها و چالش‌ها (۲ جلد) گفتمان روشنگر مباحثی پیرامون حوزه‏ مباحثی پیرامون عرفان‏ معرفت‌شناسی انتقادی‏ نجوای عاشقانه نظریه حقوقی اسلام (۲ جلد) نظریه سیاسی اسلام (۲ جلد) نقد و بررسی مکاتب اخلاقی‏ نقدی فشرده بر اصول مارکسیسم‏ نقش تقلید در زندگی انسان‏ نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه‏ یاد او (ذکر و ذاکران در کلام امیر مؤمنان) یاد تو

شاگردان

وی در طول سالیان تدریس خود تعداد بسیاری از شاگردان را تربیت کرده‌است که اکثر آنان هم اکنون از اساتید حوزه و دانشگاه هستند از جمله:

1. غلامرضا فیاضی (عضو جامعه مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم و استاد مؤسسه امام خمینی)
2. محمود رجبی (عضو جامعه مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم و قائم مقام مؤسسه امام خمینی)
3. محمود محمدی عراقی (داماد آیت‌الله مصباح یزدی)
4. مصطفی ملکیان (استاد دانشگاه)
5. سید محمدرضا طباطبایی (مدیر جامعة الزهرا)
6. سیدابوالحسن نواب (رییس دانشگاه ادیان و مذاهب)
7. مرتضی آقاتهرانی (استاد اخلاق حوزه علمیه و دولت احمدی‌نژاد و نماینده تهران در مجلس هشتم)
8. عباسعلی شاملی (استادیار مؤسسه آموزشی امام خمینی)
9. سید احمد رهنمایی (معاون اطلاع رسانی مؤسسه امام خمینی)
10. محمد فنایی اشکوری (دانشیار مؤسسه آموزشی امام خمینی)
11. شمالی (استادیار مؤسسه آموزشی امام خمینی)
12. محمد جواد زارعان (رئیس دانشگاه علوم انسانی)
13. اکبر میرسپاه (استاد دروس معارف قرآن)
14. سید محمد غروی (سخنگوی سابق و عضو جامعه مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم و مدیر سابق گروه روان شناسی مؤسسه امام خمینی)
15. سید محمود نبویان (عضو هیئت علمی موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی)
16. احمد عبدالله محمد سامبی رئیس‌جمهور کومور
17. پرویز داوودی معاون اول دولت نهم
18. منوچهر محمدی معاون وزیر امور خارجه
19. عباسعلی کدخدایی سخنگوی شورای نگهبان
20. غلامحسین الهام عضو شورای نگهبان، سخنگوی سابق دولت و ورزیر سابق دادگستری
21. ابراهیم فیاض
22. علی مبشری رئیس دادگاه‌های انقلاب اسلامی تهران
23. کیوان عزتی از اساتید حوزه علمیه اصفهان

جستارهای وابسته

• قتل‌های زنجیره‌ای
• بنیادگرایی اسلامی
• طیف اصولگرایان

منابع

• کتاب «زندگی‌نامه حضرت آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی. تالیف: اسلامی، محمدتقی، ۱۳۸۲، چاپ نخست، رقعی، شومیز، ۲۸۸ص، با اختصار و ویرایش جدید.

گفتارها

مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به محمدتقی مصباح یزدی در ویکی‌گفتاورد موجود است.

• آزمایش در نظام الهی
• دربارهٔ افشای دشمنان اسلام

پیوند به بیرون

• وب‌گاه رسمی آیت‌الله مصباح یزدی
• موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی