باد شکم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
The Papal Belvedere.jpg

باد شکم (باد روده، تیز و در ادبیات عامیانه گوز (باصدا و در مواقعی با بو) و چُس (بی‌صدا و همراه با بوی تند) هم گفته می‌شود) به گازهای تولیدشده در دستگاه گوارش خارج شده از مقعد گفته می‌شود.

ترکیبات باد شکم[ویرایش]

مهم‌ترین اجزای باد شکم عبارت‌اند از:[۱][۲]

لازم به ذکر است که بوی زننده باد شکم ناشی از حضور متان است.

منشأ و علت تولید گاز[ویرایش]

گازهای دستگاه گوارش یا باد از سه منبع می‌توانند وارد دستگاه گوارش شوند:

  • هوای بلعیده‌شده
  • گازهای ساخته‌شده از فعالیت‌های باکتریها
  • گازهای منتشرشده از خون به دستگاه گوارش

بیش‌تر نیتروژن و اکسیژن گاز معده ناشی از هوای بلعیده‌شده‌است. این گازها در اشخاص طبیعی با آروغ خارج می‌شوند. بخش زیادی از گازهای به‌مانند دی‌اکسید کربن، متان و هیدروژن روده ناشی از فعالیت باکتری‌ها می‌باشد. اگر متان و هیدروژن به‌گونه‌ای مناسب با اکسیژن هوا بلعیده شده، مخلوط شوند، مخلوطی انفجاری ایجاد می‌گردد به‌طوری‌که استفاده از کوتر الکتریکی سبب انفجار خفیفی می‌شود.
برخی غذاها مانند لوبیا، کلم، پیاز، گل کلم و ذرت اصطلاحاً نَفّاخ هستند و باعث خروج بیش‌تر گازها از مقعد می‌شوند. برخی از این غذاها به‌علت وجود انواع کربوهیدراتهای جذب‌نشدهٔ تخمیرپذیر، محیطی مناسب برای رشد باکتری‌ها فراهم می‌سازند. اما در برخی موارد، خروج بیش‌ازحد گاز، ناشی از آزردگی رودهٔ بزرگ است که باعث می‌شود پیش از آن‌که گازها جذب شوند، با حرکات دودی دفع گردند.
مقدار گازهای واردشده یا ساخته‌شده روزانه در رودهٔ بزرگ به‌طور متوسط ۷ تا ۱۰ لیتر است. این در حالی است که گاز خروجی از مقعد نزدیک به ۰٫۶ لیتر می‌باشد و باقی‌ماندهٔ گاز از مخاط روده جذب و از شُش‌ها خارج می‌شوند.

این گازها در انتها از مقعد (کون) خارج می‌شوند.

درمان[ویرایش]

درمان خانگی[ویرایش]

خوردن غذا در حجم‌ها و وعده‌های کوچک‌تر؛ چراکه خیلی از افرادی که به‌جای سه وعدهٔ غذاییِ حجیم، شش وعدهٔ غذاییِ کم‌حجم مصرف می‌کنند، کمتر به باد شکم مبتلا می‌شوند. درضمن، خوردن چای نعناع نیز کمک‌کننده است.[۳]

  1. آرام خوردن غذاها: غذاها را سریع قورت نداده و به‌خوبی بجوید تا هضم آن‌ها در معده راحت‌تر باشد.
  2. ترک سیگار؛ چراکه هنگامی که شما سیگار می‌کشید، هوای بیشتری را می‌بلعید. هم‌چنین، سیگار باعث به‌هم‌ریختن دستگاه گوارش می‌شود. ترک سیگار در خیلی از افراد می‌تواند کمک‌کننده باشد.[۳]
  3. ورزش‌کردن؛ نه‌تنها ورزش برای سلامت عمومی بدن سودمند است، بلکه باعث بهبود عملکرد دستگاه گوارش و در نتیجه کاهش میزان نفخ و باد شکم می‌شود.
  4. آرام بودن، حرف نزدن و استرس نداشتن درهنگام خوردن غذا.

درمان دارویی[ویرایش]

داروهای حاوی زغال که در داروخانه‌ها موجودند، با جذب گازهای درون دل و روده، به بهبود نفخ معده کمک می‌کنند. '''البته لازم است قبل از مصرف این داروها با پزشکتان مشورت کنید'''، چراکه این داروها ممکن است مواد لازم سایر داروها را نیز جذب نمایند.[۳]

  1. پروبیوتیکها نیز در بعضی از افراد کمک به کاهش باد شکم می‌کند.
  2. ریفاکسیمین؛ این داروی آنتی‌بیوتیکی که برای درمان اسهال مصرف می‌شود، بر روی باد شکم هم تأثیر دارد.

جنبه‌های اجتماعی و فرهنگی و دینی[ویرایش]

PHegassen scroll
طومار ژاپنی گوزوها مربوط به دوره ادو

در بسیاری از فرهنگها رهاکردن باد شکم در ملأ عام باعث خجالت است و غیر مؤدبانه به‌شمار می‌رود. افراد معمولاً می‌کوشند تا از خروج گاز خودداری کنند یا آن را کنترل کنند، یا صدا و بوی آن را مخفی کنند. رهاشدن باد معمولاً یک رخداد ناخجسته و مایهٔ تأسف در نظر گرفته می‌شود، که البته رها نکردن آن موجب دل‌درد می‌شود، اما مشکل به‌خصوصی را به وجود نمی‌آورَد.[۴]

در ادبیات[ویرایش]

سعدی:

شکم زندان بادست ای خردمندندارد هیچ عاقل باد در بند
چو باد اندر شکم پیچد فرو هلکه باد اندر شکم بارست بر دل[۵]

قاآنی شیرازی:

سرفه‌کنان دمبدم ضرطه‌زنان پی ز پیسرفه به اخلاط جفت ضرطه به غایط عجین
سرفهٔ بالا خشن ضرطهٔ سفلی عفنجان به تنفر از آن دل به تحیر ازین[۶]

در اسلام[ویرایش]

در تفاسیر قرآن ذکر شده‌است که یکی از مواردی که لوط قومش را به آن نکوهش می‌کرد، این بود. قوم لوط در مجالس خود بدون شرم و حیا باد رها می‌کردند.[۷]

در آموزه‌های دین اسلام خروج هر نوع گاز باعث بطلان وضو می‌شود. اما طبق بررسیهای آکادمیکی که در دانشگاه الازهر صورت گرفته‌است، نظریه‌هایی وجود دارد مبتنی بر اینکه هر نوع گاز ایجاد شده در شکم نمی‌تواند باعث باطل شدن وضو بشود، بلکه صدا، بو و مدت زمان خروج گاز معده عواملی هستند که در باطل شدن یا نشدن وضو تأثیرگذار هستند.[۸][۹]

پانویس[ویرایش]

  1. human digestive system
  2. «دفع زیاد باد و گاز از مقعد». امیر کشوری. بازبینی‌شده در 2016-04-11. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «دلایل باد شکم (معده)، پیشگیری و درمان نفخ شکم (Flatulence)». راستینه. 
  4. «چرا برای آزمایش باد روده به راه‌های بهتری نیاز داریم - BBC Persian». بی‌بی‌سی فارسی. بازبینی‌شده در 2016-04-11. 
  5. «گلستان سعدی، باب دوم در اخلاق درویشان، حکایت شمارهٔ ۳۰». گنجور. 
  6. «دیوان قاآنی، قصاید، قصیدهٔ شمارهٔ ۲۹۹ و من نوادر طبعه». گنجور. 
  7. یکی از احتمالات، «تَأتونَ فی نادیکُم المُنکَر» (سورهٔ عنکبوت، آیهٔ ۲۹)؛ تَضارُطِ قوم لوط (ضرطه‌زدن) در مجالس خود بدون شرم و حیا است. (مجمع‌البیان، ج ۸، ص۴۴۰؛ روح‌المعانی، ج ۱۱، جزء ۲۰، ص۲۲۸)
  8. تایمز. «چه نوع باد معده‌ای وضو را باطل می‌کند؟». مشکین سلام، پنج شنبه ۲۷ فروردین ۱۳۹۴. 
  9. «Thesis advises Muslims on dealing with flatulence before prayers». The Times، April 8 2015. 

منابع[ویرایش]

[اصفهانی]