شب‌ادراری

شب‌ادراری(خواب ادراری)
علامت ادرار روی رختخواب ناشی از یک دوره شب‌ادراری شبانه.
تخصص	روان‌پزشکی، روان‌شناسی

شب‌ادراری (به انگلیسی: Nocturnal enuresis) به حالتی گفته می‌شود که در سنی که معمولاً هم سن و سالان بیمار می‌توانند خود را کنترل کنند، شخص به‌طور غیرارادی در هنگام خواب ادرار می‌کند. اگر از ابتدای تولد هنوز کودک در شب ادرار می‌کند به این حالت شب‌ادراری اولیه (PNE) می‌گویند. اگر کودک شب‌ادراری نداشته و بعداً دچار آن شده به آن شب‌ادراری ثانویه (SNE) گویند. بیشتر دختران تا سن ۶ سالگی و بیشتر پسران تا سن ۷ سالگی از این حالت خارج می‌شوند. تا سن ۱۰ سالگی نزدیک به ۹۵٪ از کودکان بهبود می‌یابند. میان ۰٬۵٪ تا ۲٬۳٪ از بزرگسالان دارای شب‌ادراری هستند.

به بیان دیگر شب‌ادراری (خواب‌ادراری) امری ناخودآگاه است که کودک یا فرد بر آن اراده‌ای ندارد. در واقع این مشکل زمانی بروز می‌کند که مثانهٔ فرد در طول خواب آن‌قدر پر می‌شود که ظرفیت آن تکمیل شده و ادرار اضافی را به شکلی غیرارادی خارج می‌کند. درعین‌حال حس پر بودن مثانه آن‌قدر قوی نیست که فرد را از خواب بیدار کند تا ادرار را دفع کند. از دلایل شب‌ادراری می‌توان به وجود اختلال در هورمون‌های بدن، مشکل مثانه، ناآرامی هنگام خواب، مصرف دارویی خاص، مشکلات روانی و یا ژنتیک اشاره کرد، اما یکی از عوامل تأثیرگذار مهم دیگر نوع تغذیه در طول روز است، برای مثال مصرف قهوه که نوشیدنی ادرارآور است می‌تواند برای کودکان ۳ تا ۵ سال که هنوز ماهیچه‌ها و عضلات آن‌ها خوب شکل نگرفته است، دردِسرساز شود.

یک عکس نشانه‌ای مربوط به شب‌ادراری

سن

نرخ شب‌ادراری با توجه به سن عبارت است از:

• ۵ سالگی: ۲۰٪
• ۶ سالگی: ۱۰٪ تا ۱۵٪
• ۷ سالگی: ۷٪
• ۱۰ سالگی: ۵٪
• ۱۵ سالگی: ۱٪ تا ۲٪
• ۱۸ تا ۶۴ سالگی: ۰٬۵٪ تا ۱٪

انواع

دو نوع اصلی در شب‌ادراری وجود دارد: شب‌ادراری اولیه، شب‌ادراری ثانویه در بی‌اختیاری ادراری اولیه، از سال‌های اولیهٔ کودکی فرد بدون توقف و به صورت دائمی دچار این مشکل می‌باشد، دائماً رختخواب خیس دارد و شب‌ادراری در بیشتر شب‌ها با او همراه خواهد بود. اما بی‌اختیاری ادراری ثانویه زمانی شروع به کار می‌کند که کودک حداقل شش ماه مشکل بی‌اختیاری را تجربه نکرده است و پس از مدت زمانی مجدداً اوضاع قبل که شب‌ادراری داشت تکرار می‌شود. به‌طور کلی طبق مشاهدات بالینی، شب‌ادراری اولیه به دلیل ضعف و نابالغ بودن سیستم عصبی کودک می‌باشد.

عوامل

عفونت مجاری ادراری

ناراحتی و نگرانی و التهاب مثانه می‌تواند باعث ایجاد درد در قسمت تحتانی شکم یا سوزش ادرار شود. دفع ادرار، افزایش بسامد دفع ادرار نیز از سایر نتایج این مشکل است.

اختلالات ساختاری یا تشریحی

اگر فردی دارای ناهنجاری و مشکلات در عملکرد بعضی از اندام‌های بدن خود مثل ماهیچه‌ها یا اعصابی که با دستگاه دفع ادرار در ارتباط هستند، می‌توانند منجر به بی‌اختیاری ادراری یا همان شب‌ادراری در فرد شوند.

مشکلات سیستم عصبی

اگر سیستم عصبی فرد دچار اختلال و مشکل یا جراحت و بیماری‌هایی که عملکرد آن را با مشکل روبرو می‌کند دچار شوند، این سیستم نیز قادر به کنترل ادرار در مثانه نخواهد بود و همین امر موجب می‌شود که بی‌اختیاری ادرار در فرد به وجود آید.

شرایط و محیط اضطراب‌زا

محیط زندگی پر از استرسی که فرد در آن زندگی می‌کند می‌تواند میزان شب‌ادراری در آن را افزایش دهند، شرایطی مثل: درگیری و دعواهای والدین، نقل مکان منزل به منطقه یا شهری دیگر، ترس از آمپول و سرم در موارد خاص تولد نوزاد جدید در خانواده، عواملی هستند که موجب شروع یا تشدید میزان شب‌ادراری کودکان می‌شوند . لازم به ذکر است که کودکانی که سابقهٔ آزار و اذیت جنسی شده اند در بعضی موارد خاص دچار شب‌ادراری در آنها دیده شده است.

درمان

وجود مثانه غیرطبیعی، عفونت یا دیابت پزشکان را به سمت درمان هدایت می‌کند. درصد کمی از شب‌ادراری‌ها به علت یک بیماری است. در تحقیقی، سؤال شد که در چه سنی باید کودکان خشک بخوابند؛ پاسخ پدر و مادرها ۲٬۷۵ سال و پاسخ پزشکان ۵٬۱۳ سال بود. استفاده از تشک‌هایی که با احساس رطوبت آژیر می‌کشند در ۵۰٪ موارد منجر به بهبود شده‌است.

پس از آن می‌توان از درمان‌های زیر استفاده کرد:

• داروهای کنترل‌کنندهٔ ادرار
• داروهای ضدافسردگی
• درمان‌های غیردارویی
• درمان با عمل جراحی

تاریخچه

شرح خیس کردن کودکان در نوشته‌های ۱۵۵۰ سال قبل از میلاد هم دیده می‌شود. ابوعلی سینا در کتاب قانون در طب می‌گوید: «ادرار کردن در بستر، اغلب به دلیل خواب عمیق است: وقتی که ادرار شروع به جریان می‌کند، طبیعت درونی و خواست مخفی سبب می‌شود که پیش از بیدار شدن کودک ادرار خارج شود. هنگامی که کودک قوی‌تر و تنومندتر می‌شود، خوابش سبک‌تر و شب ادراری متوقف می‌شود».

جستارهای وابسته

• آلارم شب‌ادراری
• پروتئینوری
• کم‌ادراری
• بی‌ادراری
• باکتری‌میزی
• چرک‌میزی
• ادرار صفرایی
• ویروس‌میزی
• دش‌میزی